Hình thành cùng công trình thủy điện đầu tiên ở miền Bắc trong thời kỳ chống Mỹ, hồ Thác Bà nay đã trở thành "biểu tượng xanh” của huyện Yên Bình. Với trên 1.330 hòn đảo lớn nhỏ nằm rải rác giữa lòng hồ cùng hệ động vật, thực vật phong phú, có giá trị cao về bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái, hồ Thác Bà là nguồn nước, là "mạch sống” của người dân ven hồ, là tài nguyên du lịch đặc biệt, hấp dẫn du khách bởi vẻ đẹp nguyên sơ, cảnh sắc hữu tình thay đổi theo mùa.
Mỗi sớm mai, khi màn sương phủ trắng mặt hồ, tiếng lách cách từ mái chèo khua sóng nước mênh mông tạo nên cảnh tượng huyền ảo như tranh thủy mặc. Khi chiều xuống, mặt nước lặng như gương, in trọn bóng mây trời cùng những mái nhà sàn, rặng tre, thuyền nan lướt nhẹ giữa không gian tĩnh lặng. Không chỉ thiên nhiên tươi đẹp, Yên Bình còn là vùng đất giàu truyền thống văn hóa, nơi sinh sống lâu đời của hơn 20 dân tộc thiểu số.
Trong đó, cộng đồng người Tày, Dao, Cao Lan... vẫn giữ được nhiều nét sinh hoạt truyền thống như hát then, đàn tính, lễ cấp sắc, hội cầu mùa, làm nương, dệt thổ cẩm, nấu rượu men lá... Đặc biệt, các làng ven hồ như Vũ Linh, Hán Đà, Xuân Lai còn giữ nhiều nét văn hóa truyền thống trở thành nền tảng quý giá để phát triển du lịch văn hóa cộng đồng, giúp du khách trải nghiệm, khám phá cảnh quan và hiểu sâu về cuộc sống của người dân bản địa.
Đồng chí Vũ Tuấn Mạnh - Trưởng phòng Văn hóa và Thông tin huyện Yên Bình cho biết: "Gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn và khai thác, giữa phát triển kinh tế và giữ gìn bản sắc văn hóa, huyện đang từng bước khẳng định là một điểm đến du lịch xanh, văn hóa và cộng đồng của vùng Tây Bắc. Đến nay, Yên Bình đã xây dựng được 36 mô hình du lịch cộng đồng, 177 đội văn nghệ quần chúng thôn, bản, tổ dân phố và 18 đội văn nghệ dân gian phục vụ du lịch”.
Trong các địa phương có mô hình du lịch cộng đồng, Vũ Linh là một trong những xã ven hồ đầu tiên phát triển. Với 16 hộ kinh doanh du lịch cộng đồng, 20 nhà đạt tiêu chuẩn làm du lịch, xã hình thành mạng lưới cộng đồng làm du lịch gắn với bảo tồn văn hóa. Các hộ gia đình đã cải tạo nhà sàn, học thêm kỹ năng đón tiếp khách, nấu ăn, kể chuyện văn hóa...
Nhờ vậy, những người nông dân trước đây sống chủ yếu bằng nghề nương rẫy, đánh cá đã có thêm sinh kế bền vững từ hoạt động du lịch. Du khách đến với Vũ Linh vừa được tham quan lòng hồ, khám phá hang động, tắm suối vừa được trải nghiệm cùng ăn - cùng ở - cùng làm với người dân địa phương.
Du khách Trần Anh Tuấn đến từ thành phố Hà Nội chia sẻ: "Thiên nhiên trong lành, hồ nước mênh mông, không gian yên bình, những giá trị văn hóa bản địa được Vũ Linh giữ gìn nguyên vẹn đã mang lại cho tôi trải nghiệm rất khác biệt. Khi được cùng người dân trải nghiệm các sinh hoạt thường ngày như đánh cá, làm ruộng, tôi cảm nhận sâu sắc hơn về đời sống của đồng bào nơi đây”.
Cùng với phát triển du lịch cộng đồng, công tác bảo vệ tài nguyên môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa được huyện đặt lên hàng đầu. Yên Bình thường xuyên phối hợp tổ chức các lớp tập huấn về kỹ năng du lịch bền vững, bảo vệ tài nguyên hồ, giữ gìn vệ sinh môi trường, phát huy văn hóa dân tộc. Hàng năm, huyện tổ chức nhiều hoạt động văn hóa gắn với du lịch như Lễ hội Bưởi Đại Minh, Lễ hội đua thuyền trên hồ Thác Bà.
Các lễ hội được tổ chức kết hợp trình diễn văn hóa dân tộc, thi hái bưởi, trưng bày sản vật nông nghiệp và du lịch lòng hồ. Ngoài ra, các lễ hội cấp sắc của người Dao quần chẹt, lễ hội then cổ của người Tày, lễ hội Xuống đồng hay các hoạt động văn nghệ dân gian theo mùa cũng được phục dựng, bảo tồn, giới thiệu rộng rãi trong các dịp lễ, tết. Trong 4 tháng đầu năm 2025, Yên Bình đã đón trên 130.100 lượt khách, trong đó có trên 17.300 lượt khách quốc tế; doanh thu từ hoạt động du lịch đạt 114,6 tỷ đồng.
Có thể thấy, bằng cách gắn kết hài hòa giữa tài nguyên thiên nhiên và giá trị văn hóa bản địa, lấy người dân làm trung tâm phát triển, huyện Yên Bình đã giữ gìn được hồn cốt của đất và người, mở ra hướng đi mới cho hoạt động du lịch và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
