Hương sắc mùa xuân trong cảm nhận của các nhà thơ Lào Cai

Đọc bài thơ “Tết” của nhà thơ Hoàng Anh Tuấn - Hội viên Hội Liên hiệp VHNT Lào Cai, ta nhận ra ngay đó là không khí Tết của vùng đồng bằng Bắc bộ.

Vừa chớp mắt đã Hai ba tháng Chạp

Thúng đội đầu mẹ bán rét chợ đông

Sắm mũ áo, vàng hương và ngũ quả

Để Táo quân cưỡi cá chép hoá rồng

Khung trời xanh, én đưa từng thoi nắng

Ngoài sân vôi bố ngồi gói bánh chưng

Bên bếp lửa bầy trẻ chơi tam cúc

Ngọn gió khuya mùi bánh chín thơm lừng

Chiều tất niên bà đun nồi nước tắm

Khói lá tre xua gió bấc ngang đầu

Ôi thứ nước bó mùi già vườn cũ

Hương trốn vào trong vạt áo giờ đâu…

Nhà thơ Hoàng Anh Tuấn đã tái hiện rất sinh động không khí Tết xưa, những nét đẹp truyền thống trong phong tục đón tết của người Việt, như tục cúng ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp, đun nước hoa mùi già chiều 30 tết, xông đất sáng mùng Một, lên chùa ngày đầu năm… Đó là những phong tục, tập quán mang hồn cốt người Việt, gieo vào lòng người đọc sự hoài niệm, tiếc nhớ bởi nhiều tập quán, lễ nghi ấy giờ đã hiếm gặp ở Tết nay, đã thưa thớt, nhạt nhòa bởi nhịp sống hiện đại. Bài thơ này được tác giả Hoàng Anh Tuấn viết rất giản dị, phương thức biểu đạt chính là tự sự, trữ tình, giúp tác giả dễ dàng gửi gắm cảm xúc, tư tưởng.

Nếu “Tết” của tác giả Hoàng Anh Tuấn nói lên không khí tết đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc bộ thì “Chợ xuân” của nhà thơ Nông Quang Khiêm - Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam - Hội viên Hội Liên hiệp VHNT Lào Cai lại tái hiện một phiên chợ ngày xuân vùng cao và mang đậm bản sắc đồng bào Mông.

Chợ xuân

Váy xoè thổ cẩm

Lục lạc ngựa reo…

Chợ xuân

Tìm ánh mắt quen

Tìm bóng hình trong nhung nhớ…

Chợ xuân

Thắng cố nồng than lửa

Rượu rót bát đầy…

Chợ xuân

Trăng lả lơi say

Sao rơi đáy mắt…

Chợ xuân

Gửi nhau lời hát

Trao nhau tiếng khèn

Dắt nhau về phía tình yêu.

“Chợ xuân” được nhà thơ Nông Quang Khiêm viết theo thể thơ tự do, rất kiệm lời nhưng hình ảnh giàu sức gợi đã làm toát lên cái hay, cái đẹp của phiên chợ xuân, của người vùng cao. Với đồng bào các dân tộc vùng cao, phiên chợ ngày xuân không chỉ là nơi mua sắm mà còn là ngày hội của cả cộng đồng. Đi chợ xuân để gặp gỡ, giao lưu văn hóa, mang theo ước vọng về một năm mới ấm no, yên bình; nơi “Gửi nhau lời hát. Trao nhau tiếng khèn. Dắt nhau về phía tình yêu”.

Với nhà thơ Phạm Quỳnh Loan - Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, Hội viên Hội Liên hiệp VHNT Lào Cai, bởi yêu Xuân nên chị đã thổi hồn cho nàng Xuân trở nên sinh động và có sức sống quyến rũ.

Mỏng mảnh hạt sương gầy

Rơi trên từng lối cỏ

Xuân theo ai gõ cửa

Cựa mình hương thoảng bay

Đất trời như là đây

Gieo mầm yêu hối hả

Xuân lên đầy ngõ nhỏ

Mật chắt đầy men say

Ôm đủ một vòng quay

Khát đôi môi nóng bỏng

Tan ra từng nhịp thở

Xuân nhè nhẹ trên tay.

Bài thơ ngắn gọn, chỉ có ba khổ thơ nhưng tác giả sử dụng khá nhiều biện pháp tu từ nhân hoá: “xuân gõ cửa”, “xuân cựa mình”, “mầm yêu”, “môi nóng bỏng”… Ngay từ nhan đề “Xuân gõ cửa” đã thể hiện mùa Xuân có hình hài, có hồn và nhiều cung bậc cảm xúc như người con gái đang yêu. Thể thơ năm chữ và dùng bằng - trắc luôn phiên đã làm nên chất nhạc của bài thơ, nhẹ nhàng, du dương như bước đi dịu dàng của mùa xuân.

Mùa xuân mang đến cảm giác rộn ràng, ấm áp và đoàn viên nhưng với những người xa quê, xa gia đình thì Tết đến xuân về lại gợi nhớ đến sự tảo tần, hy sinh thầm lặng của mẹ và mong mỏi có một bữa cơm quây quần bên gia đình. Những người con cũng thấy thương cha mẹ hơn khi “Mỗi mùa xuân sang, mẹ tôi già thêm một tuổi”. Nhà thơ Đoàn Đức Bình - Hội viên Hội Liên hiệp VHNT Lào Cai đã mượn mùa xuân làm cái cớ để bày tỏ tình cảm với mẹ.

Mỗi lần nhìn lá vàng rơi

Lại thương mái tóc mẹ vơi, trắng ngần

Trời cho hương sắc mùa xuân

Mẹ lo khuya sớm, tảo tần vì con

Xuân mang hoa trái tươi non

Mẹ mang tấm áo nâu sờn tháng năm

Khuyết trăng còn có đêm rằm

Khuyết cha mẹ chỉ âm thầm canh thâu

Trọn đời duyên phận làm dâu

Đôi bên hai họ trước sau thuận hoà

Từ ngày con được làm cha

Mới hay nghĩa mẹ đậm đà sắt son

Sông dù cạn, núi dù mòn

Mùa xuân tình mẹ trong con vẫn đầy…

Qua hai cặp câu thơ có tính chất so sánh, đó là “Xuân mang hoa trái tươi non. Mẹ mang tấm áo nâu sờn tháng năm. Khuyết trăng còn có đêm rằm. Khuyết cha mẹ, chỉ âm thầm canh thâu”, tác giả Đoàn Đức Bình đã làm nổi bật đức chịu khó, tảo tần của mẹ. Đồng thời thể hiện lòng hiếu thảo, biết ơn và nỗi nhớ mẹ da diết bằng những câu thơ chân thành, mộc mạc nên chạm tới cảm xúc của người đọc.

Xuân Bính Ngọ 2026, các nhà thơ Lào Cai mỗi người một cảm xúc trước sự đổi thay của thiên nhiên, cuộc sống. Không chỉ nói lên vẻ đẹp căng tràn sức sống của mùa Xuân, các nhà thơ còn gửi gắm thông điệp nhắc nhở mỗi chúng ta về giá trị của Tết đoàn viên, tình thân gia đình; tình yêu quê hương đất nước, những khát khao, ước mơ và niềm tin hướng về tương lai tốt đẹp. Qua những vần thơ ấy, người đọc còn có dịp hoài niệm về không khí tết xưa, những phong tục tập quán tốt đẹp cần duy trì và phát huy mỗi khi tết đến xuân về.