Những buổi tối trong tuần, nhà văn hóa tổ dân phố Minh Tân 3, phường Yên Bái lại rộn ràng tiếng nhạc. Trong không gian quen thuộc ấy, bà Đinh Thị Phượng cùng các thành viên đội văn nghệ dân vũ duy trì lịch tập luyện đều đặn, trung bình từ 2 - 3 buổi mỗi tuần.
Gắn bó với đội văn nghệ dân vũ nhiều năm, bà Phượng chia sẻ: Từ khi nhà văn hóa được xây dựng khang trang, có khuôn viên rộng, chúng tôi có nơi sinh hoạt, luyện tập, giao lưu. Người lớn tuổi vui hơn, không còn buồn tẻ như trước. Mỗi dịp lễ, Tết, đội lại biểu diễn phục vụ bà con nên ai cũng nhiệt tình, hào hứng.
Còn tại thôn Tích Chung, xã Cảm Nhân, từ nhiều năm nay nhà văn hóa thôn đã trở thành điểm sinh hoạt quen thuộc của người dân. Đây là nơi thường xuyên tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể thao trong cộng đồng.
Ông Hà Đình Trị - Bí thư chi bộ thôn Tích Chung cho biết: Thôn có 208 hộ, với các dân tộc Kinh và Dao cùng sinh sống. Thời gian qua, người dân đã tích cực đóng góp kinh phí để sửa chữa, nâng cấp nhà văn hóa, lắp đặt mái che sân, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh hoạt chung. Nhờ đó, khi triển khai các công việc của cộng đồng, các hộ đều tập trung tại đây để bàn bạc, thống nhất; đồng thời tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, góp phần tăng cường đoàn kết trong cộng đồng”.
Không chỉ ở Minh Tân 3 hay Tích Chung, tại nhiều thôn, tổ dân phố từ đô thị đến nông thôn, các thiết chế văn hóa đang từng bước được quản lý và khai thác hiệu quả.
Nhờ hệ thống nhà văn hóa ở cơ sở, nơi đây đã trở thành địa điểm tổ chức họp thôn, sinh hoạt chi bộ, tuyên truyền pháp luật; đồng thời là không gian truyền dạy chữ viết, làn điệu dân ca, tổ chức giao lưu văn nghệ và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, thu hút đông đảo người dân tham gia. Qua đó, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ngày càng đi vào chiều sâu và đạt hiệu quả thiết thực.
Nhìn lại những năm qua, có thể thấy hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở trên địa bàn tỉnh đã được quan tâm đầu tư, từng bước hoàn thiện và phát huy hiệu quả. Hiện nay, 91/99 xã, phường có nhà văn hóa; 2.871/2.906 thôn, tổ dân phố có nhà văn hóa. Cùng với đó, hàng nghìn đội văn nghệ quần chúng, câu lạc bộ dân ca, dân vũ, thể dục - thể thao được duy trì hoạt động, trở thành hạt nhân thúc đẩy phong trào văn hóa ở cơ sở. Nhờ đó, tỷ lệ gia đình văn hóa đạt trên 85%; thôn, tổ dân phố văn hóa đạt trên 75%, góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho người dân.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn một số nơi thiết chế văn hóa hoạt động chưa hiệu quả; một số nhà văn hóa xuống cấp, diện tích chưa phù hợp; nội dung sinh hoạt còn đơn điệu, chưa thu hút đông đảo người dân tham gia; có nơi công trình đã được đầu tư nhưng chưa khai thác hết công năng.
Thực tế cho thấy, hiệu quả của thiết chế văn hóa cơ sở không chỉ phụ thuộc vào việc đầu tư xây dựng mà còn nằm ở cách tổ chức, vận hành. Khi nội dung sinh hoạt phong phú, phù hợp với nhu cầu người dân, nhà văn hóa sẽ thực sự trở thành nơi gắn bó lâu dài.
Để các thiết chế văn hóa cơ sở luôn duy trì hoạt động hiệu quả, các địa phương cần tiếp tục quan tâm đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất, đặc biệt tại khu vực vùng sâu, vùng xa. Đồng thời, chú trọng xây dựng các mô hình sinh hoạt phù hợp như câu lạc bộ dân ca, dân vũ, nhóm sinh hoạt cộng đồng gắn với đặc trưng văn hóa từng địa phương; việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống cần được lồng ghép trong hoạt động tại cơ sở, qua đó vừa giữ gìn bản sắc, vừa tạo sức hút đối với người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò chủ thể của người dân trong quản lý, sử dụng các thiết chế văn hóa. Khi người dân chủ động tham gia, các thiết chế này sẽ thực sự trở thành không gian sinh hoạt chung, hoạt động hiệu quả và bền vững hơn.
Khi các nhà văn hóa thực sự “sáng đèn”, không chỉ đời sống tinh thần của người dân được nâng cao mà còn góp phần củng cố khối đoàn kết cộng đồng, xây dựng khu dân cư văn minh trên địa bàn tỉnh.
