Với định hướng chiến lược "biến di sản thành tài sản", tỉnh Lào Cai đang nỗ lực tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, thu hút đầu tư và phát huy tối đa giá trị bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc, phấn đấu đón 15 triệu lượt khách vào năm 2030.
Bước vào giai đoạn phát triển mới 2026 - 2030, tỉnh Lào Cai xác định du lịch là lĩnh vực kinh tế mang tính đột phá. Để cụ thể hóa chủ trương này, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã được giao nhiệm vụ xây dựng 2 đề án mang tính nền tảng: Đề án 10 về Phát triển du lịch tỉnh Lào Cai giai đoạn 2026 - 2030 và Đề án 14 về Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, con người Lào Cai đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển giai đoạn 2026 - 2030.
Theo ông Dương Tuấn Nghĩa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai, đây là lần đầu tiên lĩnh vực du lịch có một đề án riêng biệt. Trước đây, nội dung phát triển du lịch thường được lồng ghép trong các đề án bảo tồn văn hóa. Việc tách riêng thành đề án độc lập cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy quản lý và định hướng phát triển của tỉnh, khẳng định vai trò trụ cột của kinh tế du lịch.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn còn vướng mắc, đặc biệt là cơ chế thu hút đầu tư và hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng. Nhận diện rõ vấn đề này, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang tích cực phối hợp với các sở, ngành liên quan tham mưu cho UBND tỉnh ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù. Mục tiêu tạo hành lang pháp lý thông thoáng để giải quyết bài toán nguồn lực, hỗ trợ doanh nghiệp lữ hành và đặc biệt là người dân tham gia làm du lịch.
Ông Dương Tuấn Nghĩa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai nhấn mạnh: Chúng tôi đang xây dựng chính sách hỗ trợ mang tính căn cơ, xem đây là yếu tố then chốt để khơi thông nguồn lực. Chính sách không chỉ hướng tới các doanh nghiệp lớn, còn tập trung hỗ trợ trực tiếp cho các hộ làm homestay, du lịch cộng đồng, đảm bảo người dân được hưởng lợi từ sự phát triển chung.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Đề án 10 đề ra là đẩy mạnh xúc tiến và thu hút đầu tư. Theo thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, hiện có trên 100 dự án du lịch tiềm năng đang được rà soát để đưa vào danh mục kêu gọi đầu tư. Sở đang phối hợp chặt chẽ với Sở Tài chính để tham mưu tổ chức hội nghị xúc tiến đầu tư quy mô lớn, mời gọi các nhà đầu tư chiến lược có năng lực tài chính và kinh nghiệm quản lý.
Kinh nghiệm từ việc áp dụng các chính sách cởi mở và dành quỹ đất tại các vị trí thuận lợi, thu hút nhiều doanh nghiệp lớn, góp phần thay đổi diện mạo du lịch địa phương, được tỉnh Lào Cai sau khi hợp nhất tiếp tục phát huy.
Song song với thu hút đầu tư hạ tầng, công tác xúc tiến quảng bá cũng được đổi mới. Tỉnh đang xây dựng kế hoạch xúc tiến du lịch bài bản, hướng tới cả thị trường nội địa và quốc tế, trọng tâm là các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản. Mục tiêu đến năm 2030, du lịch Lào Cai đạt doanh thu trên 70.000 tỷ đồng, đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ từ hạ tầng giao thông đến chất lượng dịch vụ.
Chiến lược phát triển du lịch của tỉnh trong giai đoạn tới là lấy Khu du lịch Quốc gia Sa Pa làm trung tâm, từ đó kết nối lan tỏa sang các vùng phụ cận và các địa phương mới hợp nhất. Mạng lưới du lịch sẽ được mở rộng từ Sa Pa kết nối với Bắc Hà, Y Tý và vươn dài tới Mù Cang Chải, Trạm Tấu, Nghĩa Lộ. Sự kết nối này không chỉ đa dạng hóa sản phẩm du lịch mà còn giúp phân bổ lượng khách hợp lý, giảm tải cho khu vực trọng điểm và thúc đẩy kinh tế - xã hội tại các huyện vùng cao.
Lào Cai hiện là địa phương sở hữu số lượng di sản văn hóa phi vật thể quốc gia lớn nhất cả nước với 56 di sản, cùng sự đa dạng văn hóa của hơn 30 nhóm dân tộc. Đây được xác định là nguồn tài nguyên vô giá để phát triển các sản phẩm du lịch đặc thù.
Hằng năm, trên địa bàn tỉnh diễn ra khoảng 100 lễ hội lớn, nhỏ. Từ lễ hội Gầu Tào của người Mông, lễ hội Lồng Tồng của người Tày, lễ hội Roóng Poọc của người Giáy... tất cả đều mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa. Đặc biệt, các di sản như ruộng bậc thang Mù Cang Chải (di tích quốc gia đặc biệt) hay nghệ thuật đan lát của người Tày ở Nghĩa Đô đang trở thành điểm nhấn thu hút du khách.
Để bảo tồn và phát huy các giá trị này, vấn đề hỗ trợ các hạt nhân văn nghệ tại cơ sở là rất cấp thiết. Theo khảo sát của ngành văn hóa, tại 99 xã, phường hiện có khoảng 3.000 câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, thể dục - thể thao. Tuy nhiên, hoạt động của các câu lạc bộ này còn nhiều hạn chế do thiếu kinh phí.
Ông Dương Tuấn Nghĩa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cho biết: Ngành đang tham mưu cho tỉnh ban hành chính sách hỗ trợ kinh phí hoạt động thường xuyên cho các đội văn nghệ thôn, bản và chế độ đãi ngộ đối với các nghệ nhân. Nghệ nhân là người nắm giữ và truyền dạy di sản, nếu không có chính sách quan tâm kịp thời thì nguy cơ mai một bản sắc là rất lớn.
Quan điểm xuyên suốt của tỉnh Lào Cai trong giai đoạn 2026 - 2030 là "biến di sản thành tài sản". Bảo tồn văn hóa không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn các nghi lễ, phong tục mà phải tạo ra sinh kế, nâng cao thu nhập cho cộng đồng.
Thực tế, sản phẩm thủ công truyền thống tại các địa phương như thổ cẩm, đồ đan lát đang được du khách ưa chuộng. Tại xã Nghĩa Đô, các sản phẩm đan lát của người Tày thường xuyên trong tình trạng cung không đủ cầu. Mô hình du lịch trải nghiệm tại các thôn bản người Mông, người Dao, người Hà Nhì với kiến trúc nhà trình tường, nhà sàn truyền thống luôn thu hút đông khách quốc tế.
Du khách đến Lào Cai ngày càng có xu hướng tìm kiếm trải nghiệm chân thực, muốn trực tiếp xem người dân dệt vải, thêu hoa văn và mua sản phẩm thủ công 100% do người dân bản địa làm ra. Điều này mở ra cơ hội lớn để phát triển kinh tế dưới tán rừng và từ văn hóa của cộng đồng.
Việc phát triển du lịch gắn với xây dựng nông thôn mới đang làm thay đổi diện mạo nhiều vùng quê. Hệ thống hạ tầng giao thông kết nối đến các thôn, bản đang được tỉnh quan tâm đầu tư, nâng cấp, tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu thông hàng hóa và đi lại của du khách.
Có thể khẳng định, với định hướng chiến lược rõ ràng trong Đề án 10 và Đề án 14, cùng sự quyết liệt trong tháo gỡ cơ chế, chính sách, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I. Việc kết hợp hài hòa giữa thu hút đầu tư lớn và phát huy nội lực từ văn hóa bản địa sẽ là "chìa khóa" để du lịch Lào Cai phát triển bền vững, thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong nhiệm kỳ tới.
