Giống với nhiều nhạc cụ dân tộc khác, đàn Tính đòi hỏi người chơi phải biết cảm nhận bằng giác quan. Đó là sự kết hợp hài hòa của đôi bàn tay khéo léo, nhịp nhàng, tinh tế của người cầm đàn. Mỗi tiếng đàn vang lên với âm vực nhẹ nhàng sâu lắng, réo rắt, như lôi kéo, dẫn dắt người nghe đi từ câu chuyện này đến câu chuyện khác. Ngày nay, người chơi và lưu giữ đàn Tính trong cộng đồng dân tộc Tày còn rất ít.
Những cây đàn tính của đồng bào dân tộc Tày.
Đàn Tính được làm từ vỏ của quả bầu già, với 8 lỗ lấy hơi ở nắp đậy và đáy bầu. Cần đàn và néo đàn được làm từ loại gỗ nhẹ và rắn chắc. Dây đàn là quan trọng nhất, được làm từ nhiều sợi tơ tằm bện vào, ngày nay nhiều người không có thứ dây này, nên khi làm đàn mới lấy tạm dây cước và một số dây khác. Người Tày lý giải về sự tích cây đàn Tính như sau: Có một chàng trai nghèo không lấy được vợ. Buồn phiền với thân phận của mình, chàng ao ước có một cây đàn để tâm giao những lúc cô đơn. Chàng lên trời xin ban cho hạt quả bầu, cho giống cây dâu để nuôi tằm. Khi đã có quả bầu nậm, có tơ tằm, chàng trai đã chế tác ra cây đàn tính...
Đàn Tính không có vần, không có nốt, nên ngày nay, nhất là thế hệ trẻ ít người biết chơi loại nhạc cụ này. Muốn chơi đàn phải thuộc giai điệu, thanh âm với từng trường đoạn riêng biệt. Khi đánh phải kết hợp nhịp nhàng giữa từng ngón tay... Xưa kia đàn được dùng để thay lời tỏ tình của người con trai với người con gái. Từng nhịp đàn vang lên lúc trầm bổng ngân nga, khi lại hối thúc lòng người.
Đàn tính hay còn được gọi là tính tẩu, xưa kia thường sử dụng trong hát then. Đàn cổ của ông then, bà then chứa đựng nhiều sự huyền bí, nên chỉ được dùng đàn tính cổ vào dịp làm lễ cúng giỗ, giải hạn. Theo phong tục của đồng bào Tày, trong năm chỉ sử dụng tính tẩu vào ngày 30 tết; Mồng 3 tết và ngày Rằm tháng Giêng. Khi muốn chơi đàn phải xin phép sư phụ (cụ tổ) của cây đàn.
Trong văn hóa của người Tày, đàn Tính có mặt trong tất cả các ngày vui, ngày trọng đại như hội xuân đón năm mới, mừng nhà mới, ngày cưới, lễ mừng thọ, mừng thăng quan… Đàn Tính đã trở thành nét văn hóa mang đậm bản sắc, gắn liền với quá trình lao động, sáng tạo và đúc kết từ tình yêu thiên nhiên của đồng bào Tày.
