Theo nhận định của Vụ Bưu chính (Bộ TT&TT), chuyển phát các bưu gửi thương mại điện tử là một hoạt động quan trọng trong thương mại điện tử, góp phần quyết định chất lượng dịch vụ của các sàn thương mại điện tử.
Báo cáo ‘Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2024’ do Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam – VECOM thực hiện cho thấy, năm ngoái, thương mại điện tử Việt Nam tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Hiệp hội này ước tính, tổng doanh thu thương mại điện tử Việt Nam năm 2023 đạt 25 tỷ USD, tăng hơn 25% so với năm 2022, tương đương với tốc độ tăng trưởng sản lượng bưu gửi thương mại điện tử.
Tuy vậy, theo ghi nhận từ cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực bưu chính, thời gian qua, các sàn thương mại điện tử đều tự động chỉ định doanh nghiệp bưu chính thực hiện chuyển phát hàng hóa giao dịch trên sàn dựa trên việc lựa chọn phương thức vận chuyển của các nhà bán hàng và người mua hàng.
Những lựa chọn phương thức vận chuyển thường là hỏa tốc, nhanh, tiết kiệm hoặc các phương thức tương tự. Sau khi người mua hàng chọn phương thức vận chuyển, các sàn thương mại điện tử sẽ tự động chỉ định 1 doanh nghiệp bưu chính (trong số các doanh nghiệp bưu chính tham gia chuyển phát cho sàn) để thực hiện chuyển phát đơn hàng của người mua.
Những yếu tố để các sàn thương mại điện tử chọn doanh nghiệp bưu chính thực hiện chuyển phát đơn hàng thường là phạm vi hoạt động, giới hạn về cân nặng và kích thước, chất lượng dịch vụ.
Đánh giá sơ bộ của các sàn thương mại điện tử chỉ ra rằng, chất lượng dịch vụ chuyển phát các bưu gửi thương mại điện tử đã ngày càng được nâng cao. Cụ thể, thời gian phát bưu gửi ngày càng được rút ngắn, tỷ lệ phát bưu gửi đúng hạn ngày càng cao, đồng thời cước phí chuyển phát bưu gửi cũng ngày càng giảm.
Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm của dịch vụ chuyển phát bưu gửi thương mại điện tử, được khẳng định qua tốc độ tăng trưởng sản lượng bưu gửi thương mại điện tử trong giai đoạn 2021 - 2023 luôn duy trì ở mức 25 - 30%/năm, vẫn có những phản ánh về việc người mua hàng trên các sàn thương mại điện tử là người trả tiền cho dịch vụ chuyển phát hàng hóa họ mua trên các sàn, song họ lại không được lựa chọn doanh nghiệp chuyển phát hàng hóa cho mình. Điều này là không phù hợp.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 có hiệu lực từ tháng 7 đã quy định: Người tiêu dùng có quyền lựa chọn sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, tổ chức, cá nhân kinh doanh theo nhu cầu, điều kiện thực tế của mình. Luật cũng nghiêm cấm các tổ chức, cá nhân kinh doanh thiết lập, vận hành, cung cấp dịch vụ nền tảng số như các sàn thương mại điện tử, thực hiện các hành vi hạn chế quyền lựa chọn của người tiêu dùng thông qua việc sắp xếp ưu tiên lựa chọn sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ giữa các tổ chức, cá nhân kinh doanh cung cấp trên nền tảng số mà không công khai tiêu chí lựa chọn.
Vụ Bưu chính cũng thông tin, thời gian vừa qua, các đơn vị chức năng của Bộ TT&TT và Bộ Công Thương đã trao đổi, làm việc với các sàn thương mại điện tử về việc lựa chọn doanh nghiệp bưu chính thực hiện chuyển phát bưu gửi thương mại điện tử để đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng - người mua hàng trên các sàn thương mại điện tử, đồng thời đảm bảo cạnh tranh lành mạnh trong lĩnh vực bưu chính.
Thời điểm hiện tại, một số sàn thương mại điện tử đã công khai các tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp chuyển phát, như sàn thương mại điện tử Shopee đưa ra các tiêu chí bao gồm: tỷ lệ lấy hàng đúng hạn, tỷ lệ giao hàng đúng hạn, tỷ lệ giao hàng không thành công và tỷ lệ hàng hóa bị thất lạc hoặc hư hại.
Vụ Bưu chính cũng cho biết thêm, thời gian tới, Bộ TT&TT sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Công Thương trao đổi, làm việc với các sàn thương mại điện tử về việc công khai, minh bạch hóa việc lựa chọn doanh nghiệp bưu chính, sử dụng dịch vụ bưu chính chuyển phát của các sàn thương mại điện tử.
Bộ TT&TT và Bộ Công Thương cũng sẽ yêu cầu các sàn thương mại điện tử hiển thị đầy đủ, chính xác kết quả phản hồi, đánh giá của người tiêu dùng về tổ chức, cá nhân kinh doanh, sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ do tổ chức, cá nhân kinh doanh bán, cung cấp trên các sàn thương mại điện tử theo quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Theo thống kê của Vụ Bưu chính (Bộ TT&TT), tính đến cuối năm ngoái, tổng số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bưu chính là 720, và tổng số điểm phục vụ bưu chính trên toàn quốc là 23.700. Tổng doanh thu lĩnh vực bưu chính trong năm 2023 khoảng 59.000 tỷ đồng; sản lượng bưu chính chuyển phát ước đạt hơn 2.400 triệu bưu gửi; và đóng góp của lĩnh vực bưu chính vào GDP ước đạt hơn 29.400 tỷ đồng.
