Sinh ra trong gia đình có tới 7 anh chị em ở thôn người Dao - Tả Tòng Sành, xã Cốc San, chị Chảo Pết Hang thấu hiểu sự vất vả của bố mẹ, đặc biệt là của mẹ. Chị kể, trước đây tư tưởng “trọng nam khinh nữ” của người Dao nơi đây rất nặng nề, phụ nữ vừa phải lao động kiếm tiền, vừa quán xuyến việc gia đình, chăm sóc con cái, còn đàn ông sau những giờ lao động bên ngoài, về nhà có thể nghỉ ngơi, việc nhà không phải động chân, động tay. Không những vậy, trong vấn đề con cái, phụ nữ cũng chịu nhiều áp lực vì phải cố sinh con trai để gia đình có người nối dõi, phụng dưỡng tuổi già.
Ngay tại nơi chị sinh ra và cả thôn nơi chị đang sinh sống, vẫn còn những phụ nữ sinh đến 4 - 5 con gái nhưng vẫn phải cố gắng để có con trai, khiến sức khỏe dần suy kiệt, thậm chí phải chịu cả bạo hành. Trẻ em gái không được quan tâm, thường chỉ tốt nghiệp trung học cơ sở, sau đó sẽ tham gia lao động kiếm tiền và sớm lập gia đình. Tất cả tạo thành một vòng luẩn quẩn, trói buộc người phụ nữ. Tuy nhiên, may mắn với chị Hang là chồng chị có tư tưởng tiến bộ và rất thấu hiểu.
"18 tuổi mình đã lấy chồng là người Dao ở thôn Láo Vàng Chải, nhưng anh không quan trọng việc sinh con trai hay con gái. Ngoài lao động kiếm tiền ở ngoài, anh còn thường xuyên làm việc nhà, chăm sóc con cùng mình - những việc vốn chỉ dành cho phụ nữ. Bản thân mình chỉ học hết cấp 2 nên rất tự ti, trước đây chỉ ở nhà, không tham gia vào các hoạt động xã hội nhưng cũng chính chồng đã động viên, nên mình đã tham gia các hoạt động của thôn và công tác hội phụ nữ. Từ đó, mình nhận ra phụ nữ ở thôn trước đây chịu rất nhiều thiệt thòi" - chị Hang bộc bạch.
Năm 2021, để giúp cả phụ nữ và nam giới trong thôn Láo Vàng Chải thoát khỏi vòng luẩn quẩn, đồng thời nhận thức rõ hơn vai trò và giá trị của phụ nữ trong gia đình, xã hội, chị Hang đã tham gia Tổ truyền thông cộng đồng của thôn. Tại đây, chị cùng các thành viên tuyên truyền những nội dung của Dự án 8 về “thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em”. Đồng hành với chị còn có 9 thành viên khác, trong đó có ông Lò Diếu Phú.
Ông Lò Diếu Phú, Bí thư Chi bộ đồng thời là Tổ trưởng Tổ truyền thông cộng đồng thôn Láo Vàng Chải, cho biết: Thôn có 80 hộ dân, tất cả đều là người Dao. Cũng như câu chuyện của chị Hang, ông khẳng định tư tưởng “trọng nam khinh nữ” vẫn còn hiện hữu trong cộng đồng người Dao tại đây. Tư tưởng đó đã “ăn sâu bám rễ” qua nhiều thế hệ, khiến phụ nữ và trẻ em gái chịu nhiều thiệt thòi, vất vả, thậm chí còn phải chịu đựng cả bạo hành, gây ảnh hưởng tiêu cực đến vị trí, vai trò của phụ nữ trong gia đình, cộng đồng và xã hội.
Tuy nhiên, đó chỉ còn là câu chuyện của những năm trước. Từ khi Dự án 8 được triển khai tại xã vào năm 2021, trong đó có thôn Láo Vàng Chải, nhận thức của người dân nơi đây đã có nhiều chuyển biến tích cực. Qua các cuộc họp tại thôn, xã và được các cấp chính quyền, các tổ chức hội, tổ truyền thông cộng đồng đến tận nhà tuyên truyền, động viên, người dân trong thôn đã hiểu rằng, phụ nữ cũng cần được đối xử bình đẳng như nam giới, sinh con trai hay con gái không quan trọng mà quan trọng là sức khỏe của các thành viên trong gia đình, con cái được học hành tới nơi tới chốn.
“Sự thay đổi được thể hiện rõ qua việc trong thôn đã có những cặp vợ chồng dù sinh con một bề là gái nhưng quyết không sinh thêm nữa, vì họ đã thấy có những gia đình chỉ có con gái nhưng được nuôi dạy tốt nên rất ngoan ngoãn và hiếu thảo. Giờ ở trong thôn, trẻ em gái cũng được quan tâm hơn, nhiều cháu được học hết bậc trung học phổ thông và có những cháu học đến cao đẳng, sau đó về làm việc tại xã, thôn. Ba năm gần đây, trên địa bàn thôn không có trường hợp tảo hôn, số vụ bạo hành liên quan đến vấn đề về giới giảm. Nhiều người chồng đã biết giặt giũ, nấu cơm, chăm con cùng vợ. Gia đình yên ấm, kinh tế vì thế cũng đi lên, số hộ nghèo của thôn giảm đi đáng kể, mỗi năm giảm từ 5 - 8 hộ nghèo” - ông Phú chia sẻ.
Ông dẫn chứng rằng, nam giới trong thôn đã dần thấu hiểu, sẻ chia với những vất vả của phụ nữ và sẵn sàng đứng ra bảo vệ họ. Ngay trong Tổ truyền thông cộng đồng, 10 thành viên thì có tới 6 là nam giới. Bên cạnh đó, nhiều nam giới khác cũng chủ động tham gia các buổi tuyên truyền để nâng cao nhận thức về bình đẳng giới, bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái, góp phần giúp hoạt động tuyên truyền đạt hiệu quả hơn.
Qua những chia sẻ của chị Hang và ông Phú, có thể thấy Dự án 8 chính là sự thức tỉnh suy nghĩ về quan niệm bình đẳng.
Được biết, Dự án 8 hiện được triển khai tại ba thôn Láo Vàng Chải, Tả Tòng Sành và Ky Công Hồ của xã Cốc San. Vào thời điểm lựa chọn địa phương triển khai Dự án (năm 2021), đây là ba thôn có 100% số hộ là người Dao (hiện có gần 200 hộ), sự bất bình đẳng giới, phân biệt giới tính khi sinh, tảo hôn còn hiện hữu. Tuy nhiên, sau hơn 4 năm tập trung vào việc tuyên truyền nâng cao nhận thức, thay đổi định kiến giới, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần, bảo vệ, chăm sóc phụ nữ và trẻ em; tuyên truyền kế hoạch hóa gia đình, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, Luật Bình đẳng giới, Luật Hôn nhân và Gia đình; nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ..., Dự án 8 đã mang lại những kết quả tích cực. Người dân tại ba thôn đã thay đổi “nếp nghĩ, cách làm”, các cặp vợ chồng đã ứng xử hài hòa trong đời sống thường ngày, vợ chồng quan tâm nhau, cùng nhau làm kinh tế, chăm sóc, nuôi dạy con, động viên nhau tham gia vào các công việc cộng đồng, hoạt động xã hội; giảm số vụ bạo lực gia đình liên quan đến vấn đề giới; không còn tình trạng tảo hôn... số hộ nghèo nhờ đó cũng giảm đi đáng kể, hiện còn tổng số 71 hộ nghèo.
Đáng chú ý, tư tưởng trọng nam khinh nữ đã “giảm nhẹ” đáng kể, thể hiện qua sự chênh lệch số trẻ nam và trẻ nữ khi sinh. Theo thống kê của Trạm Y tế xã, trong năm 2023, tại ba thôn trên có tổng số 11 trẻ được sinh ra, trong đó có 7 trẻ nam và 4 trẻ nữ; năm 2024 có 14 trẻ được sinh ra, trong đó có 7 trẻ nam và 7 trẻ nữ; tình trạng sinh con thứ 3 giảm…
Bà Trần Thị Hạnh - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Cốc San cho biết: Đó là những kết quả đáng mừng sau khi Dự án 8 được triển khai trên địa bàn xã. Thời gian tới, để nâng cao hiệu quả, xã sẽ tiếp tục duy trì hoạt động của các Tổ truyền thông cộng đồng cùng những mô hình thiết thực như Câu lạc bộ Giới, Câu lạc bộ “Thủ lĩnh của sự thay đổi”, Câu lạc bộ “Mất cân bằng giới tính khi sinh”… Qua đó, phụ nữ và trẻ em gái có thêm cơ hội được giao lưu, trao đổi, chăm sóc sức khỏe, được quan tâm, bảo vệ và tham gia nhiều hơn vào các hoạt động cộng đồng, xã hội. Cùng với đó là lồng ghép các hoạt động tuyên truyền của Dự án vào các cuộc họp thôn, hội nghị; tổ chức các buổi đối thoại, hội thi để chị em phụ nữ được nói lên “tiếng lòng”, bày tỏ quan điểm trước các vấn đề xã hội; khuyến khích, tạo điều kiện để phụ nữ khởi nghiệp, tham gia làm kinh tế. Đặc biệt, tới đây, chúng tôi sẽ tổ chức giao lưu giữa các Tổ truyền thông cộng đồng của xã và các xã khác để tìm hiểu, học hỏi những cách làm hay, mô hình hiệu quả trong thực hiện Dự án 8... Với những cách làm này, chúng tôi hy vọng sẽ góp phần đem lại bình đẳng cho phụ nữ và trẻ em gái trên địa bàn.
