Theo Quyết định số 353/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh sách huyện nghèo, xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo giai đoạn 2021 - 2025, huyện Mường Khương (cũ), tỉnh Lào Cai là một trong những huyện đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo giai đoạn 2021 - 2025.
Sau khi sáp nhập Thị trấn Mường Khương cùng các xã Thanh Bình, Nậm Chảy, Tung Chung Phố và Nấm Lư, xã Mường Khương mới được hình thành, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025.
Thông qua chương trình, nhiều nông dân đã được tiếp cận với các mô hình sản xuất hiệu quả, trong đó nổi bật là các mô hình trồng cây ăn quả, mang lại thu nhập ổn định, tạo việc làm cho lao động địa phương.
Trong số đó, gia đình bà Hoàng Thị Bình - một hộ trồng quýt đã nhiều năm tại xã Mường Khương không chỉ cải thiện thu nhập mà còn tạo động lực cho nhiều hộ dân khác phát triển các mô hình trồng cây ăn quả, góp phần lan tỏa hiệu quả của chương trình giảm nghèo bền vững trên địa bàn.
Quyết tâm chuyển hướng sang trồng quýt để tăng sinh kế
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, bà Hoàng Thị Bình cho biết: “Năm 2012, trong bối cảnh đời sống kinh tế của gia đình còn nhiều khó khăn, tôi bắt đầu trăn trở tìm kiếm một hướng sản xuất mới nhằm cải thiện sinh kế. Trước đó, nguồn thu nhập chính của gia đình chủ yếu dựa vào cây ngô. Tuy nhiên, ngô là loại cây trồng cho thấp, đồng thời phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết nên năng suất không ổn định, năm được mùa thì mất giá, năm mất mùa thì càng thêm chật vật.
Chưa kể, chi phí đầu vào cho sản xuất nông nghiệp ngày càng gia tăng, từ tiền giống, phân bón đến công chăm sóc, trong khi đầu ra không đảm bảo, khiến đời sống đối diện với cảnh ‘thiếu trước hụt sau’.
Từ thực tế đó, tôi đã chủ động tìm hiểu, tham khảo kinh nghiệm của các hộ dân trong và ngoài địa phương, đồng thời bàn bạc kỹ lưỡng với gia đình để lựa chọn hướng đi phù hợp. Sau khi cân nhắc nhiều yếu tố về điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu cũng như nhu cầu thị trường, tôi quyết định mạnh dạn chuyển đổi một phần diện tích đất trồng ngô sang trồng quýt.
Việc chuyển đổi ban đầu gặp không ít khó khăn, từ vốn đầu tư, kỹ thuật chăm sóc đến thời gian chờ cây cho thu hoạch. Tuy nhiên, với kỳ vọng tạo ra nguồn thu ổn định hơn và cải thiện đời sống về lâu dài, gia đình tôi đã kiên trì theo đuổi mô hình trồng quýt, từng bước thích nghi và tích lũy kinh nghiệm”.
Theo bà Bình, những ngày đầu trồng quýt không hề dễ dàng. Gia đình phải tự tìm hiểu giống cây, kỹ thuật trồng, cách chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Do chưa có nhiều kinh nghiệm, mọi việc đều vừa làm vừa học, rút kinh nghiệm qua từng vụ. Thực tế, trồng quýt đòi hỏi sự kiên trì và đầu tư bài bản ngay từ đầu, từ khâu làm đất, chọn giống đến chăm sóc định kỳ.
Ngoài chi phí đầu tư vật tư, trồng quýt còn cần nhiều công lao động, đặc biệt vào các thời điểm bón phân, phát cỏ và thu hoạch. Những đợt cao điểm, gia đình phải thuê từ 7 đến 8 lao động địa phương, làm liên tục trong 4-5 ngày mới hoàn thành một đợt chăm sóc. Dù chi phí thuê nhân công không nhỏ, song đây là khâu không thể tiết giảm nếu muốn đảm bảo năng suất và chất lượng quả. Việc tạo việc làm thời vụ cho người dân trong xã cũng là cách để góp phần giúp một số người dân trên địa bàn có thêm thu nhập.
“Hiện nay, bình quân mỗi năm gia đình tôi thu lãi khoảng 200 triệu đồng từ mô hình trồng quýt. Mặc dù con số này chưa phải là quá cao, bởi chi phí đầu tư cho sản xuất tương đối lớn, song nếu so với giai đoạn trước đây khi gia đình chỉ trồng ngô thì hiệu quả kinh tế đã được cải thiện rõ rệt. Cụ thể, thu nhập từ trồng quýt cao gấp khoảng 2-3 lần so với trồng ngô, góp phần nâng cao giá trị kinh tế trên cùng một diện tích đất canh tác.
Không chỉ mang lại lợi nhuận cao hơn, cây quýt còn giúp gia đình tôi có nguồn thu ổn định hơn. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một vụ mùa ngắn, dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết và biến động thị trường như trước, việc trồng quýt cho phép gia đình chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất và tài chính. Nhờ đó, đời sống sinh hoạt cũng dần được cải thiện, giảm bớt áp lực kinh tế và có điều kiện tái đầu tư cho sản xuất trong những năm tiếp theo.
Về đầu ra sản phẩm, quýt của gia đình hiện chủ yếu được tiêu thụ thông qua hình thức bán buôn. Thương lái đến thu mua trực tiếp tại vườn, sau đó phân phối ra thị trường trong nước, tập trung chủ yếu tại các tỉnh miền Bắc. Giá bán quýt được phân loại rõ ràng theo kích cỡ quả, bảo đảm thuận lợi cho quá trình tiêu thụ. Cụ thể, quýt loại to có giá khoảng 20.000 đồng/kg; quýt cỡ vừa dao động từ 16.000 đến 17.000 đồng/kg; các quả nhỏ có mức giá thấp hơn. Việc phân loại này giúp tôi dễ dàng tính toán hiệu quả kinh tế, đồng thời đáp ứng được nhu cầu đa dạng của thị trường”, bà Bình thông tin.
Mong muốn được xã tiếp tục sát cánh cùng nông dân
Bà Bình bày tỏ, hiện nay, do còn hạn chế về quy mô sản xuất, điều kiện bảo quản cũng như các yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng, gia đình chưa có điều kiện đưa sản phẩm quýt ra thị trường xuất khẩu hoặc mở rộng sang các thị trường nước ngoài. Tuy nhiên, với nhu cầu tiêu thụ trong nước khá lớn, đặc biệt vào thời điểm chính vụ và dịp cuối năm, đầu ra của quýt nhìn chung vẫn ổn định.
“Hiện gia đình tôi vẫn sản xuất quýt theo cách tự trồng, tự chăm sóc, chưa tham gia liên kết với hợp tác xã. Trong quá trình canh tác, chúng tôi nhận được sự hướng dẫn về kỹ thuật từ ngành nông nghiệp địa phương, đồng thời cũng tự tìm hiểu thêm qua sách báo, Internet và học hỏi kinh nghiệm từ những hộ trồng quýt xung quanh.
Không chỉ gia đình tôi, nhiều hộ khác cũng mạnh dạn đầu tư trồng cây ăn quả, nhờ đó thu nhập được cải thiện rõ rệt. Cuộc sống của bà con nhờ vậy trở nên ổn định hơn, và theo thời gian, tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo trong xã cũng dần giảm, mở ra nhiều cơ hội để bà con vươn lên phát triển kinh tế”, bà Bình cho biết.
Tuy nhiên, theo bà Bình, thực tế, việc trồng quýt không phải là con đường “dễ ăn”. Người nông dân phải đối mặt với nhiều rủi ro như thời tiết thất thường, sâu bệnh hại cây hay những biến động về giá cả trên thị trường. Có những năm, giá quýt xuống thấp trong khi chi phí đầu tư cho giống, phân bón và công chăm sóc lại tăng cao dẫn đến lợi nhuận giảm. Dù vậy, so với các loại cây trồng truyền thống như ngô hay lúa, quýt vẫn mang lại hiệu quả kinh tế tốt hơn, đặc biệt khi được chăm sóc đúng kỹ thuật và có đầu ra ổn định. Với những hộ kiên trì và biết cách quản lý sản xuất, trồng quýt vẫn là một hướng đi khả thi, đem lại nguồn thu bền vững cho gia đình.
“Trong thời gian tới, tôi mong muốn xã tiếp tục sát cánh cùng nông dân để xúc tiến các hoạt động hỗ trợ sản xuất và , từng bước hình thành các mô hình liên kết bền vững, giúp bà con yên tâm đầu tư, mở rộng quy mô và nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp địa phương. Nếu có hợp tác xã hoặc một tổ chức liên kết đầu ra, xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm và ổn định giá bán, bà con sẽ giảm bớt rủi ro do biến động thị trường.
Tôi tin rằng với sự hỗ trợ đồng bộ và hướng đi đúng, không chỉ riêng gia đình tôi mà nhiều hộ dân khác cũng sẽ có cơ hội nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và góp phần phát triển kinh tế”, bà Bình nêu quan điểm.
