LCĐT - Chưa bao giờ Bảo Thắng lại phủ gam màu xanh thẫm, xanh ngút ngàn, xanh mơn man như hôm nay. Màu xanh ấy khiến màu đỏ thẫm phù sa sông Hồng, màu xám xịt của những đô thị, nhà máy công nghiệp lẫn trong đó bỗng thấy lẻ loi, nhỏ bé đến nhường nào.
Từ thành phố Lào Cai theo Quốc lộ 70 xuôi Bản Cầm, Phong Hải, Phong Niên, Xuân Quang, hoặc từ Quốc lộ 4E, cao tốc Nội Bài - Lào Cai xuôi Gia Phú, Xuân Giao, Tằng Loỏng, Phố Lu, Trì Quang, nơi đâu cũng được tắm mát tầm mắt trong màu xanh, màu của sự sống, sự sinh sôi, màu của hy vọng, phát triển. Từ những hạt, mầm cựa mình thức dậy, vươn lên từ lòng đất, sau những ngày tháng thỏa thê tắm ánh nắng mặt trời, những cây, những lá xanh tươi kia hôm nay kết tinh nên giá trị mà cuộc sống đặt tên là “kinh tế xanh”.
Nhiều người thạo chữ Nho, chữ Hán đã cắt nghĩa hai từ Phú Nhuận là “phú quý nối tiếp nhau”. Trong quá khứ, Phú Nhuận thuộc xã nghèo, là dải đất bán sơn địa, tựa lưng vào dãy Hoàng Liên, kéo dài từ Tằng Loỏng tới xã Văn Sơn (cũ), nay là xã Võ Lao. Bởi thế mà Phú Nhuận thật sáng suốt khi có lựa chọn bên cạnh thế mạnh sản xuất nông nghiệp (cây lương thực, thủy sản, chăn nuôi, trồng chè) là kinh tế rừng. Rừng góp phần giúp người dân Phú Nhuận đổi đời, tỷ lệ hộ nghèo hiện chỉ còn dưới 6%.
Xuất thân kỹ sư nông - lâm nghiệp, từng kinh qua chức vụ Trưởng Phòng Kinh tế, Chủ tịch Hội Nông dân huyện nên Bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Hữu Lý say sưa lắm khi nói về kinh tế rừng. Không sổ sách, tài liệu, báo cáo, giấy tờ, Bí thư Đảng ủy kể vanh vách: Xã có 4.317 ha rừng và đất lâm nghiệp, chiếm hơn 60% diện tích tự nhiên. Toàn bộ 1.117 ha đất rừng sản xuất không có một chỗ trống, diện tích nào khai thác xong là trồng thay thế ngay, đất không có ngày nghỉ.
Rồi Bí thư Đảng ủy xã kể: Trước đây phải đi vận động bà con trồng rừng, nay thì ai cũng nhận ra rừng quả là “vàng mười”, người người, nhà nhà tự giác trồng rừng. Cấp ủy đảng, chính quyền chỉ định hướng cơ cấu cây trồng, tăng cường quản lý và hỗ trợ sản xuất thôi.
Xã Phú Nhuận có những thôn có cơ sở kinh tế, đời sống, thu nhập của người dân chủ yếu dựa vào rừng trồng như các thôn Khe Bá, Đầu Nhuần, Phú Sơn, Phú Lâm, Phú An, Phú Thịnh. Đây cũng là nơi có ngày càng nhiều triệu phú, tỷ phú nhờ rừng như ông Triệu Kim Lục, thôn Phú Sơn có 15 ha quế, đến kỳ thu hoạch đại trà, chắc chắn cầm tiền tỷ. Rồi ông Triệu Kim Thọ, thôn Khe Bá với hơn 10 ha quế, hoặc như Bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Hữu Lý cũng là tấm gương sáng về phát triển lâm nghiệp với diện tích quế đã trồng lên tới cả chục héc ta. Trồng rừng và chế biến lâm sản luôn phát triển song hành, hiện xã Phú Nhuận có 8 cơ sở chế biến lâm sản, 2 doanh nghiệp sản xuất đồ mộc cao cấp, 2 xưởng ván bóc, 1 cơ sở chế biến tinh dầu quế.
Theo giới thiệu của Đảng ủy xã, chúng tôi có cơ hội làm quen với người mang biệt danh “vua quế”, anh Trần Văn Hải, thôn Hải Sơn 2. Hết sức cởi mở, thân tình và điều khiến chúng tôi bất ngờ nhất là “vua quế” dùng xe ô tô hạng sang Toyota Land Cruiser Prado chở chúng tôi vượt đường dốc núi rặt những ổ gà, ổ voi, những đá, những rãnh, vực. Sau này chúng tôi mới biết căn nguyên, “vua quế” vốn là ông chủ lớn có nhiều năm nhận thầu công trình xây dựng, khai thác và chế biến khoáng sản. Rồi không biết duyên phận thế nào với cây cối mà một ngày kia anh quay ra đoạn tuyệt hoàn toàn với công việc vốn mang lại sự nghiệp cho mình để lên núi làm nhà ở và trồng rừng.
Bao nhiêu vốn liếng dành dụm được, anh Trần Văn Hải dồn hết cho kế hoạch trồng 300 ha quế ở thôn Đồi Cọ, thủ tục đất vướng mấy năm nên đến nay anh mới trồng được hơn 100 ha. Suốt mấy năm ròng, ngày ít cũng cỡ chục người, thời điểm nhiều có khi 40, 50 lao động được thuê phát quang rồi đào hố, bổ tới đâu trồng tới đó. Số quế trồng sớm đã cao quá đầu người, mới trồng chỉ vượt qua tầm gối. Rồi còn công chăm sóc, bảo vệ kiên trì thêm 6 đến 8 năm nữa mới được thu đại trà. Thế mới biết, lâm nghiệp đang hấp dẫn các nhà kinh tế đến nhường nào và trồng rừng quy mô lớn không chỉ có quyết tâm mà cần nguồn lực tài chính lớn. Ngoài rừng quế hơn 100 ha, anh Trần Văn Hải đang điều hành 2 xưởng chế biến lâm sản cỡ lớn nhất trong vùng, lớn tới nỗi nguồn nguyên liệu phải thường xuyên nhập ngoài huyện Bảo Thắng.
Tôi mang câu chuyện “mốt trồng quế” ở Phú Nhuận thắc mắc với anh Phạm Văn Tuấn, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm huyện thì anh cười lớn mà rằng: Không chỉ ở đó, bây giờ ở đâu thuộc huyện này cũng trồng quế, sau Phú Nhuận, quế còn trồng nhiều ở Thái Niên, Phong Hải.
Theo Quyết định số 2952 ngày 7/9/2015 của UBND tỉnh về việc phê duyệt quy hoạch vùng trồng quế và hệ thống các cơ sở chế biến trên địa bàn tỉnh, đến năm 2025, huyện Bảo Thắng có 5.500 ha quế. Tuy nhiên đến hết năm 2020, huyện Bảo Thắng đã thực hiện vượt diện tích này, huyện đang làm thủ tục đề nghị UBND tỉnh điều chỉnh quy hoạch cho phép Bảo Thắng trồng 10.000 ha quế tới năm 2025.
Huyện Bảo Thắng có 40.100 ha rừng và đất lâm nghiệp, trong đó quy hoạch đất rừng kinh tế là 28.000 ha, riêng rừng trồng đang có 16.000 ha, vậy mà đăng ký trồng tới 10.000 ha quế. “Huyện đã tính đến đầu ra cho bà con chưa?”, tôi hỏi. Không đợi tôi hỏi thêm, câu trả lời tức thì của Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm là cơ quan tham mưu của huyện, các địa phương đã khảo sát, nghiên cứu, tính toán rất kỹ. Quế là cây đa sản phẩm, gỗ quế để chế biến lâm sản, vỏ quế là sản phẩm chính với giá ổn định 12 đến 17 nghìn đồng/kg nhiều năm qua, lá quế, cành quế dù phụ phẩm nhưng nguồn lợi kinh tế cũng không kém, các cơ sở chế biến tinh dầu quế đang mua tại vườn với giá 2 đến 3 nghìn đồng/kg. Trước đây, tinh dầu chủ yếu xuất qua thị trường Trung Quốc khiến nhiều người trồng rừng, thậm chí cả doanh nghiệp tiêu thụ, chế biến cũng băn khoăn, lo lắng về tính bền vững, nhưng nay, thị trường châu Âu, Đông Nam Á, Tây Á luôn rộng cửa chờ mua sản phẩm của Việt Nam. Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm huyện Bảo Thắng cũng bật mí thêm, vừa rồi anh có dịp gặp gỡ các chuyên gia đầu ngành lâm nghiệp trong nước và được biết cây quế rất đặc thù, đến nay dường như chỉ có Trung Quốc, Việt Nam và Ấn Độ phát triển cây này, điều đó càng khiến ngành lâm nghiệp địa phương thêm tự tin, vững bước.
Để rõ hơn, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm cử 1 cán bộ đưa chúng tôi tới tham quan mô hình sản xuất quế ống sáo của chị Tạ Thị Hợi, thôn Làng Chưng, xã Sơn Hà mới thấy việc phát triển quế là rất tiềm năng. Cơ sở thu mua chế biến quế của chị Hợi nằm sâu trong một lối nhỏ bên Quốc lộ 4E, lúc nào cũng có khoảng 30 đến 50 người làm các công việc chọn lọc, phơi, sấy, đóng gói sản phẩm quế ống sáo. Tại đây, chị Hợi thu mua toàn bộ sản lượng vỏ quế được sơ chế là bào lớp vỏ ngoài sần sùi và cắt đoạn theo quy cách đặt hàng của cơ sở. Ngày nào cũng một vài xe cỡ 5 - 10 tấn chở vỏ quế tươi tới kho hàng của cơ sở. Chị Hợi bảo, trung bình mỗi tháng cơ sở xuất ra thị trường 3 công-ten-nơ, tương đương 60 tấn quế sấy khô thành phẩm.
Không tiết lộ giá bán ra thị trường nhưng chị Hợi cho biết giá vỏ quế chị nhập luôn cao hơn thị trường nên không chỉ bà con địa phương mà người trồng quế ở Bắc Hà, Văn Bàn, thậm chí là Yên Bái cũng chở tới đây bán. Chị Hợi cho biết, sở dĩ chị có thể chủ động nâng giá mua vì con gái chị mở công ty xuất khẩu nông sản có trụ sở tại Hà Nội, các công-ten-nơ quế từ Sơn Hà được chở thẳng tới cảng Hải Phòng và xuất sang Sinh-ga-po, đi Ấn Độ. Sản lượng quế của chị Hợi mới chiếm phần nhỏ trong lượng hàng xuất khẩu của doanh nghiệp mỗi tháng, vì thế chị rất tự tin khi khẳng định có đủ năng lực để mua toàn bộ sản phẩm vỏ quế trong vùng.
Được phát triển trong 5 năm qua, thời gian đó so với chu kỳ trồng - khai thác, hưởng lợi từ rừng chưa lớn nhưng giá trị kinh tế của lâm nghiệp (khai thác thô) của huyện Bảo Thắng đã đạt gần 300 tỷ đồng mỗi năm, chiếm khoảng 20% giá trị nội ngành sản xuất nông - lâm nghiệp, thủy sản địa phương, nếu tính giá trị gia tăng sau chế biến tại hơn 50 cơ sở sản xuất của địa phương thì con số còn cao hơn nhiều. Điều lớn hơn mà ngành “kinh tế xanh” mang lại là giá trị bảo vệ môi trường, góp phần ứng phó với biến đổi khí hậu, tận dụng lợi thế tài nguyên, điều kiện tự nhiên, nguồn lao động nông thôn dôi dư. Đó cũng là động lực, là nguồn sinh khí để màu xanh ở Bảo Thắng thêm mướt mát, mãi lan tỏa trong tương lai.
