Về miền khắp Nôm

LCĐT - Men theo dòng suối Chăn, trong ngân vang câu hát hòa cùng nhịp đàn tính, chúng tôi thong dong về miền Khắp Nôm vào một chiều tháng Chạp. Hoàng hôn buông chậm dưới chân Pú Gia Lan huyền thoại, phủ lên khắp không gian của xứ sở Mường Thát Luông, Mường Thát Nọi xưa một màu cam đỏ. Trên gian bếp nhà sàn, ánh lửa bập bùng, phảng phất hương xôi nếp quyện với mùi tro cây núc nác, mùi lá dong tỏa hương thơm từ bánh chưng đen truyền thống của người Tày.

Buổi luyện tập của các thành viên Câu lạc bộ Tính tẩu xã Thẳm Dương.

Quây quần quanh bếp lửa, Đội văn nghệ Khắp Nôm xã Thẳm Dương hăng say luyện tập những điệu hát múa chuẩn bị cho dịp vui xuân, đón tết cổ truyền và biểu diễn trong lễ hội Xuống đồng đầu năm mới. Lửa ấm dường như xua tan cái lạnh giá cuối đông, dọn chỗ cho nàng xuân ấm áp đang ngập ngừng ngoài ngõ. Ông Hà Văn So, thành viên Câu lạc bộ Khắp Nôm xã Thẳm Dương hằng ngày sau giờ lên nương, rảnh rỗi là ông lại ôm cây đàn ra hiên nhà sàn để luyện, thả hồn cùng với những thanh âm trầm bổng tính tẩu, như tự sự với chính mình, như chiêm nghiệm cuộc đời. Ông So không nhớ chính xác mình biết chơi đàn từ năm nào, chỉ biết rằng từ khi còn là chàng thanh niên hằng ngày theo cha lên nương, theo ông nội vào rừng lấy củi, những giai điệu của văn hóa truyền thống ấy đã ngấm vào tâm trí ông cho đến tận bây giờ, khi trên đầu ông đã hai thứ tóc. Không chỉ tìm nguồn vui cho mình, ông So còn lan tỏa niềm yêu ca hát, say mê âm nhạc dân tộc cho bà con trong bản, cho thế hệ trẻ tiếp nối.

Không chỉ có ông Hà Văn So mà hầu như bất cứ ai sinh ra và lớn lên trong cái nôi của điệu hát Nôm Tày, thường ngấm vào máu thịt một tình yêu da diết với câu dân ca quê mình. Chính vì thế, làn điệu Nôm từ lời cổ cho đến lời mới được sáng tác đều ngợi ca tình yêu đất nước, quê hương tươi đẹp, tình yêu lứa đôi, nghĩa vợ chồng... “Lời yêu em chưa nói hết, lời thương em chưa tỏ được, chỉ biết gửi qua làn điệu dân ca quê mình mà thôi”. Bấy nhiêu cũng đủ để ai đó một lần trót yêu làn điệu Khắp Nôm cũng thỏa sức mà đắm chìm trong một khoảng không gian đầy chất thơ của mạch ngầm di sản văn hóa đồng bào Tày bên dòng ngòi Chăn. Những vần, những điệu ấy cứ ngân vang để bắc nhịp cầu đưa gửi tâm tình, trao duyên hò hẹn, tỏ lòng yêu kính bậc sinh thành, bảo ban con cháu gìn giữ truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ…

Phụ nữ Làng Giàng biểu diễn hát dân ca Nôm Tày.

Nặng lòng với giai điệu quê hương, Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Quanh gác lại bề bộn công việc của gia đình những ngày cuối năm, miệt mài cùng các thành viên trong câu lạc bộ Khắp Nôm xã Làng Giàng duy trì buổi luyện tập định kỳ. Mọi người vừa tranh thủ may nốt những đường chỉ cuối, hoàn thành chiếc áo mới để đón Tết vừa cất vang giai điệu Khắp Nôm. Thuộc từng câu dân ca Tày từ tấm bé, lớn lên cùng làn điệu múa Then, câu hát Nôm, bà Hoàng Thị Quanh đã hơn bốn mươi mùa hoa xuân “truyền lửa” cho thế hệ mai sau gìn giữ nét đẹp truyền thống. Bà đã truyền dạy và góp công trong việc đưa Khắp Nôm vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Gói gọn bằng hai chữ “đam mê”, nghệ nhân già cứ thế cần mẫn bước thấp bước cao, băng qua các thôn, bản, nhen nhóm niềm yêu dân ca trong cộng đồng làng bản, rồi cứ thế lan tỏa mong ước giữ hồn quê hương, bản sắc văn hóa dân tộc…

Chảy trong mình dòng máu “cân tay” (tiếng Tày có nghĩa là người Tày), bà Phùng Hoàng Oanh, Phó Trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin và Thể thao huyện Văn Bàn cũng đã nhiều năm xuôi ngược, những ngày tháng không quản nắng mưa đến tận thôn, xuống từng xã tham gia cùng địa phương tổ chức, thành lập các câu lạc bộ, tham gia lập hồ sơ di sản, như thấu hiểu hơn ai hết ý nghĩa của Khắp Nôm trong đời sống cộng đồng người Tày. Theo bà Phùng Hoàng Oanh, “không đơn thuần là công việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị của di sản Khắp Nôm, mà còn là trọng trách thiêng liêng khi mình cũng là người con của dân tộc Tày trên quê hương Văn Bàn”.

Trân trọng, nâng niu gìn giữ như một báu vật của đồng bào mình, giờ đây, 12 xã trên địa bàn huyện Văn Bàn có đông đồng bào Tày sinh sống duy trì sinh hoạt thường xuyên 12 câu lạc bộ Khắp Nôm. Điều này góp phần tôn vinh giá trị của giai điệu Khắp Nôm trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào Tày ở Văn Bàn. Cùng với các di sản văn hóa phi vật thể đã được ghi danh như nghi lễ then “Khoăn”, trò chơi kéo co, lễ hội Xuống đồng, nghi lễ “Mo tham thát”, tục cúng Thổ công đầu năm mới... điệu Khắp Nôm đã góp thêm một gam màu sống động trong bức tranh di sản văn hóa của đồng bào Tày ở mảnh đất Văn Bàn. Tất cả tạo nên dòng chảy văn hóa, tiếp nối để trường tồn bởi những người đang “mài” những viên ngọc di sản ấy luôn sáng. Chính sự đam mê, nhiệt huyết từ trái tim những người con của đồng bào Tày đã thắp lên ngọn lửa di sản văn hóa, để giai điệu Khắp Nôm cứ ngân mãi bên dòng ngòi Chăn mỗi mùa xuân về với niềm tin, khát vọng no ấm, an vui.

Mang theo âm vang của giai điệu Khắp Nôm, chúng tôi rời mảnh đất bên dòng ngòi Chăn khi sương đêm đã ướt đẫm vạt cỏ ven đường, không quên lời hẹn “Tết này, nhớ về Làng Giàng tham dự lễ Mo tham thát cùng bà con người Tày nhé!”.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Người lính lái xe trên đường Trường Sơn huyền thoại

Người lính lái xe trên đường Trường Sơn huyền thoại

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đường Trường Sơn đã trở thành huyền thoại bởi ý chí của những con người quả cảm, gan dạ, anh hùng. Cựu chiến binh Trần Huy Hùng, thuộc Đại đội 8, Tiểu đoàn 57, Trung đoàn 512, Sư đoàn 571 là một trong những người lính như thế. Nhập ngũ năm 1971, ông đã trực tiếp cầm lái qua những cung đường khốc liệt nhất, góp phần viết nên bản hùng ca về sự hy sinh và khát vọng thống nhất đất nước.

Bảo tồn vùng nguyên liệu dệt trang phục truyền thống

Bảo tồn vùng nguyên liệu dệt trang phục truyền thống

Trang phục truyền thống của người dân tộc Mông tại xã Ngũ Chỉ Sơn đang đứng trước nguy cơ mai một. Tuy nhiên, bằng tình yêu và trách nhiệm, những người phụ nữ nơi đây đang âm thầm “giữ lửa” cho bản sắc dân tộc thông qua dự án khôi phục vùng nguyên liệu cây lanh - tạo nên vẻ đẹp độc đáo của trang phục dân tộc Mông.

Tổng duyệt Chương trình nghệ thuật chào mừng Kỷ niệm 51 năm Ngày giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước

Tổng duyệt Chương trình nghệ thuật chào mừng Kỷ niệm 51 năm Ngày giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước

Tối 29/4/2026, tại Quảng trường 19/8, phường Yên Bái, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai đã tổ chức tổng duyệt chương trình nghệ thuật chào mừng kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026) và 140 năm Ngày Quốc tế Lao động (01/5/1886 - 01/5/2026).

Khai mạc Lễ hội mùa hè Sa Pa năm 2026

Khai mạc Lễ hội mùa hè Sa Pa năm 2026

Tối 29/4, tại trung tâm Khu du lịch Quốc gia Sa Pa (Lào Cai), Lễ hội mùa hè Sa Pa 2026 chính thức khai mạc. Sự kiện diễn ra trong không khí chào mừng các ngày lễ lớn của đất nước, đồng thời là điểm nhấn trong chuỗi hoạt động kích cầu và quảng bá du lịch của tỉnh Lào Cai.

Từ Y Tý đến Hà Nội: Tiếp nối mạch nguồn di sản nhà Hà Nhì

Từ Y Tý đến Hà Nội: Tiếp nối mạch nguồn di sản nhà Hà Nhì

Từ những người thợ Hà Nhì ở thôn Lao Chải, xã Y Tý, Lào Cai trực tiếp tham gia phục dựng, tu sửa ngôi nhà trình tường tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, câu chuyện bảo tồn không chỉ góp phần gìn giữ kiến trúc truyền thống đặc sắc mà còn lan tỏa trách nhiệm bảo vệ, trao truyền bản sắc văn hóa dân tộc Hà Nhì của Lào Cai qua nhiều thế hệ.

Khám phá chợ đá quý Lục Yên

Khám phá chợ đá quý Lục Yên

Vùng đất ngọc Lục Yên, nơi được mệnh danh là “vương quốc đá quý” của Việt Nam. Đến đây, du khách sẽ lạc vào những gam màu lấp lánh của hàng nghìn viên đá quý trong phiên chợ đặc biệt - chợ đá quý. Phiên chợ mang trong mình những nét văn hóa độc đáo, khiến bất cứ ai ghé thăm cũng không khỏi tò mò và say mê.

Để mạch nguồn văn hóa Tày vùng Đông Hồ chảy mãi

Để mạch nguồn văn hóa Tày vùng Đông Hồ chảy mãi

Những cơn gió hồ xoa dịu cái nắng hanh hao đầu hè của miền sơn cước, theo con đường uốn lượn, chúng tôi tìm về thôn Xuân Lai, xã Yên Thành, nơi những nếp nhà sàn nép mình bên sườn đồi lưu giữ nhịp sống của người Tày vùng Đông Hồ Thác Bà. Trong không gian yên bình ấy, câu hát Coọi, tiếng đàn Tính ngân lên, hòa cùng điệu Then da diết như đưa người nghe trở về với cội nguồn văn hóa đã được gìn giữ qua bao thế hệ.

“Bản giao hưởng hoa hồng” giữa đại ngàn Hoàng Liên – Dấu ấn 10 năm Fansipan

“Bản giao hưởng hoa hồng” giữa đại ngàn Hoàng Liên – Dấu ấn 10 năm Fansipan

Trong không khí sôi động của kỳ nghỉ lễ 30/4 - 01/5, Lễ hội Hoa hồng Fansipan 2026 tại Sun World Fansipan Legend đang trở thành tâm điểm thu hút du khách. Với chủ đề “Bản giao hưởng hoa hồng”, sự kiện không chỉ mang đến không gian thưởng lãm rực rỡ mà còn đánh dấu cột mốc 10 năm cáp treo Fansipan đi vào hoạt động - hành trình đưa “Nóc nhà Đông Dương” đến gần hơn với hàng triệu du khách.

Xã Việt Hồng ra mắt hai câu lạc bộ văn hóa dân gian

Xã Việt Hồng ra mắt hai câu lạc bộ văn hóa dân gian

Ngày 28/4, Hội Nông dân tỉnh phối hợp với Ban Quản lý Chương trình Hỗ trợ rừng và Trang trại giai đoạn 2 (FFF II) cùng UBND xã Việt Hồng tổ chức lễ ra mắt Câu lạc bộ văn hóa dân gian Chiến khu Vần và Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa dân tộc Dao thôn 8A. Đây là hoạt động thiết thực nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển cộng đồng tại địa phương.

[Ảnh] "Giữ hồn" nghề làm giấy thủ công ở Nậm Than

[Ảnh] "Giữ hồn" nghề làm giấy thủ công ở Nậm Than

Thôn Nậm Than (xã Mường Bo) là nơi cư trú của đồng bào dân tộc Mông. Từ bao đời nay, họ đã biết dùng nguyên liệu tự nhiên để làm giấy với kỹ thuật thủ công. Qua nhiều thế hệ, nghề làm giấy ở Nậm Than vẫn bền bỉ được lưu giữ, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo của người dân nơi đây.

Giữ gìn bản sắc văn hóa Tày giữa nhịp sống mới

Giữ gìn bản sắc văn hóa Tày giữa nhịp sống mới

Giữa dòng chảy không ngừng của đời sống hiện đại, khi những giá trị mới len sâu vào từng bản làng vùng cao, câu chuyện giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống không còn là vấn đề của riêng một cộng đồng, mà trở thành mối quan tâm chung trong hành trình phát triển bền vững.

Khai thác nguồn lực văn hóa dân tộc thiểu số

Khai thác nguồn lực văn hóa dân tộc thiểu số

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, trên nền tảng nguồn lực di sản được bổ sung và không gian văn hóa giàu bản sắc, các địa phương kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và khai thác giá trị truyền thống, từng bước hình thành các sản phẩm công nghiệp văn hóa phục vụ phát triển du lịch.

Nơi gắn kết âm nhạc và sẻ chia

Nơi gắn kết âm nhạc và sẻ chia

Mỗi tuần hai buổi, tại một quán cà phê nhỏ ở phường Yên Bái, những người có chung niềm đam mê nghệ thuật lại tụ họp. Họ cùng nhau hát, cùng đàn và chia sẻ tình yêu âm nhạc qua từng giai điệu. Không sân khấu lớn, không ánh đèn rực rỡ, nhưng chính sự giản dị ấy đã tạo nên một không gian nghệ thuật gần gũi, ấm áp. Đây cũng là nơi sinh hoạt quen thuộc của các thành viên Câu lạc bộ Nghệ thuật Tre Xanh, những con người đến với âm nhạc bằng tất cả niềm đam mê và tinh thần gắn kết.

fb yt zl tw