Khi xảy ra tranh chấp đất đai, mâu thuẫn hôn nhân, gia đình hay vướng mắc về chính sách xã hội, không ít người dân vùng cao thường giải quyết theo kinh nghiệm, tập quán. Chỉ khi sự việc trở nên phức tạp, quyền và lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng, họ mới tìm đến chính quyền hoặc cơ quan chức năng.
Là tỉnh miền núi có địa bàn rộng, nhiều xã vùng sâu, vùng xa, biên giới có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, Lào Cai gặp không ít trở ngại trong công tác phổ biến pháp luật. Địa hình chia cắt, giao thông khó khăn, điều kiện kinh tế và khả năng tiếp cận thông tin không đồng đều khiến việc đưa các quy định pháp luật vào đời sống người dân còn nhiều khó khăn.
Trước thực tế đó, công tác trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh đang được triển khai theo hướng chủ động đến với người dân, thay vì chờ người dân tìm đến. Tại nhà văn hóa thôn, trường học và các điểm sinh hoạt cộng đồng, những quy định pháp luật được giải thích bằng ngôn ngữ giản dị, gắn với các vấn đề thiết thực như đất đai, hôn nhân, gia đình, thừa kế và chính sách an sinh xã hội. Người dân không chỉ nghe phổ biến mà còn trực tiếp đặt câu hỏi, trình bày vướng mắc, được hướng dẫn thủ tục và tư vấn miễn phí.
Để khắc phục rào cản ngôn ngữ, cán bộ trợ giúp pháp lý chú trọng cách diễn đạt gần gũi, dễ hiểu, kết hợp sử dụng tiếng dân tộc khi cần thiết. Nhờ đó, các quy định pháp luật dần trở nên dễ tiếp cận, gắn với đời sống của người dân.
Bà Trần Thị Chinh - Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Lào Cai, cho biết từ ngày 1/1 đến 31/10/2026, Trung tâm đã đẩy mạnh truyền thông, phổ biến pháp luật và trợ giúp pháp lý, tập trung vào đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo, người khuyết tật và người cao tuổi.
Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Trung tâm tổ chức 2 hội nghị tập huấn tại xã Mậu A và Bảo Yên với 120 đại biểu tham dự; tư vấn pháp luật cho 4.932 trường hợp.
Đối với Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, Trung tâm tổ chức một hội nghị tập huấn với 80 đại biểu, 16 đợt truyền thông tại 32 thôn, bản với 1.337 lượt người tham dự; tư vấn pháp luật cho 230 trường hợp.
Trong khuôn khổ Chương trình xây dựng nông thôn mới, Trung tâm tổ chức 3 đợt truyền thông tại 6 thôn, bản, thu hút 219 người tham gia; tư vấn pháp luật cho 16 trường hợp. Bên cạnh đó, thực hiện Chương trình phát triển văn hóa, Trung tâm tổ chức 10 hội nghị tập huấn tại 5 địa bàn nhằm nâng cao năng lực tiếp cận, sử dụng dịch vụ trợ giúp pháp lý và kiến thức pháp luật trong lĩnh vực văn hóa, hôn nhân và gia đình.
Các buổi tuyên truyền không dừng ở việc phổ biến quy định chung mà chú trọng lắng nghe, giải đáp từng tình huống cụ thể. Từ tranh chấp đất đai, phân chia tài sản thừa kế đến vướng mắc trong quan hệ hôn nhân, gia đình hay thủ tục hưởng chính sách hỗ trợ, mỗi vấn đề đều được phân tích, hướng dẫn phù hợp với quy định pháp luật và hoàn cảnh thực tế.
Ở vùng cao, thiếu thông tin có thể khiến một mâu thuẫn nhỏ kéo dài, một quyền lợi chính đáng chưa được bảo đảm hoặc một thủ tục hành chính trở thành trở ngại đối với người dân. Được tư vấn kịp thời, bà con biết cách giải quyết công việc đúng quy định, hạn chế tranh chấp, giữ gìn tình cảm gia đình và sự đoàn kết trong cộng đồng.
Ông Sùng A Sử, xã Pha Long, chia sẻ: “Trước đây, có những quy định pháp luật chúng tôi chưa nắm rõ nên khi gặp vấn đề liên quan đến gia đình, đất đai hay thủ tục hành chính, nhiều lúc không biết phải hỏi ai. Qua những buổi tuyên truyền, được cán bộ giải thích cụ thể, chúng tôi hiểu rõ hơn quyền lợi, trách nhiệm của mình và biết tìm đến đâu để được hướng dẫn khi có vướng mắc”.
Không chỉ tháo gỡ khó khăn trước mắt, những buổi tư vấn còn giúp cơ quan chức năng nắm bắt các vấn đề thường phát sinh tại cơ sở, từ đó lựa chọn nội dung tuyên truyền sát nhu cầu. Qua đó, người dân được trang bị thêm kiến thức, kỹ năng để tự bảo vệ quyền lợi khi gặp những tình huống tương tự.
Bà Giàng Thị Tủa, xã Si Ma Cai, bày tỏ: “Chúng tôi mong có thêm những buổi tuyên truyền pháp luật ngay tại thôn, bản để bà con được nghe, được hỏi và giải đáp những điều còn chưa rõ. Khi hiểu pháp luật, mỗi người sẽ biết cách bảo vệ quyền lợi của gia đình, đồng thời vận động người thân chấp hành tốt các quy định, cùng nhau giữ gìn an ninh, trật tự tại địa phương”.
Cùng với trợ giúp pháp lý để tháo gỡ vướng mắc cụ thể, công tác tuyên truyền thường xuyên góp phần phòng ngừa vi phạm, hạn chế tranh chấp từ cơ sở. Khi hiểu pháp luật, người dân không chỉ biết bảo vệ quyền lợi của mình mà còn nâng cao ý thức tôn trọng quyền lợi của người khác, cùng xây dựng nếp sống văn minh, tiến bộ.
Tại xã Mù Cang Chải, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai gắn với những vấn đề đặt ra trong đời sống đồng bào vùng cao. Trong 9 tháng năm 2026, xã tổ chức 44 đợt tuyên truyền, thu hút hơn 3.000 lượt người tham gia.
Nội dung tập trung vào hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình, bảo vệ trẻ em; đặc biệt là những hệ lụy của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống đối với sức khỏe, chất lượng dân số và tương lai thế hệ trẻ.
Ông Giàng A Tạng - Phó Chủ tịch UBND xã Mù Cang Chải cho biết, thông qua tuyên truyền, người dân từng bước nâng cao nhận thức về trách nhiệm của gia đình trong giáo dục con em, bảo vệ quyền học tập và chăm sóc sức khỏe trẻ em. Qua đó, góp phần thay đổi những quan niệm, tập quán chưa phù hợp trong đời sống hôn nhân, gia đình.
Đáng chú ý, phụ nữ ngày càng tích cực tiếp nhận và lan tỏa kiến thức pháp luật. Sau mỗi buổi tuyên truyền, những nội dung được nghe, được trao đổi tiếp tục được chị em chia sẻ với người thân và cộng đồng. Từ độ tuổi kết hôn đến quyền học tập của trẻ em, kiến thức pháp luật dần đi vào những câu chuyện thường ngày.
Chị Sùng Thị Mú, thôn Háng Đăng Dê cho biết, các buổi tuyên truyền giúp phụ nữ có thêm kiến thức để giáo dục con cái, định hướng tương lai cho các em. Theo chị, kết hôn khi chưa đủ tuổi không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn làm gián đoạn việc học, tác động lâu dài đến cuộc sống sau này.
Từ nhận thức của mỗi người mẹ, người chị, việc phòng ngừa tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống từng bước trở thành trách nhiệm chung của gia đình và cộng đồng. Những người hiểu pháp luật tiếp tục là những tuyên truyền viên gần gũi, góp phần bảo vệ thế hệ trẻ trước những tập quán không còn phù hợp.
Đưa pháp luật về bản không chỉ là tăng số buổi tuyên truyền hay mở rộng địa bàn trợ giúp mà còn là giúp người dân hiểu quyền, nghĩa vụ, biết tìm đến đâu khi gặp khó khăn và tự tin sử dụng pháp luật để bảo vệ lợi ích chính đáng.
Những hoạt động tuyên truyền, tư vấn, trợ giúp pháp lý tại cơ sở đang tạo thêm điểm tựa để đồng bào bảo vệ quyền lợi, chủ động trong cuộc sống và vững tin vươn lên. Qua đó, góp phần xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật, bảo đảm công bằng, tiến bộ và thúc đẩy phát triển bền vững ở vùng cao Lào Cai.
