Bài cuối: Từ “chính quyền số” đến “xã hội số” - Khi người dân trở thành trung tâm của chuyển đổi số

Đối với tỉnh miền núi như Lào Cai, chuyển đổi số trước hết là lời giải cho bài toán khoảng cách địa lý. Khi địa hình chia cắt khiến việc tiếp cận dịch vụ công, giáo dục, y tế và thị trường còn nhiều trở ngại, hạ tầng số trở thành "con đường" ngắn nhất đưa cơ hội phát triển đến với người dân.

​Ngay trong những tháng đầu năm 2026, tỉnh tiếp tục phối hợp với các doanh nghiệp viễn thông và ngành điện lực tăng tốc đầu tư hạ tầng, xóa các vùng "lõm sóng". Đến hết tháng 6/2026, 61/65 thôn lõm sóng đã được phủ sóng di động; số trạm BTS 5G tăng lên 578; 31/34 thôn chưa có điện lưới đã được cấp điện. Mỗi trạm phát sóng được dựng lên, mỗi tuyến cáp quang được kéo tới vùng cao không chỉ mở rộng hạ tầng viễn thông mà còn mở ra cơ hội học tập, tiếp cận dịch vụ công và phát triển sinh kế cho người dân.

Hạ tầng số chỉ phát huy giá trị khi người dân biết sử dụng và sẵn sàng ứng dụng vào cuộc sống. Vì vậy, Lào Cai triển khai sâu rộng phong trào "Bình dân học vụ số", "Người bản số". Các Tổ công nghệ số cộng đồng đến từng thôn, từng hộ dân hướng dẫn cài đặt ứng dụng, kích hoạt định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt. Bên cạnh đó, người dân cũng được tuyên truyền, hướng dẫn cách nhận diện các hình thức lừa đảo trên không gian mạng để tự bảo vệ mình.

Anh Lý Tòn Chày, xã Gia Hội chia sẻ: Với đặc thù địa bàn có đông đồng bào Dao sinh sống, chúng tôi kiên trì hướng dẫn bà con từng bước để ai cũng có thể sử dụng điện thoại thông minh thực hiện các dịch vụ số phục vụ cuộc sống hàng ngày.

Những cách làm gần dân ấy đã dần tạo chuyển biến trong nhận thức và thói quen sử dụng công nghệ của người dân.

Từ việc hình thành kỹ năng số cho từng người dân, Lào Cai tiếp tục mở rộng chuyển đổi số đến từng cộng đồng thông qua mô hình "Thôn số", "Thôn thông minh". Là địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai mô hình này, tỉnh đang từng bước đưa các tiện ích số vào đời sống ngay từ cơ sở.

Ông Nguyễn Văn Thống - Bí thư Chi bộ Thôn 6, xã Yên Bình - thôn được tỉnh lựa chọn triển khai điểm mô hình "Thôn số" chia sẻ: Điều thay đổi rõ nhất là người dân đã chủ động sử dụng các nền tảng số trong cuộc sống hàng ngày. Từ tra cứu thông tin, thực hiện thủ tục hành chính đến thanh toán điện tử, nhiều việc trước đây phải đi xa thì nay có thể thực hiện ngay tại thôn hoặc trên điện thoại, rất thuận tiện.

Giá trị lớn nhất của mô hình nằm ở sự thay đổi trong nhận thức và thói quen của người dân. Khi công nghệ trở thành công cụ phục vụ cuộc sống, người dân đã chủ động tham gia chuyển đổi số. Đây cũng là bước chuyển của Lào Cai từ xây dựng hạ tầng số sang hình thành công dân số và từng bước phát triển xã hội số.

Nếu chính quyền số giúp người dân tiết kiệm thời gian và chi phí khi tiếp cận dịch vụ công thì kinh tế số lại mở ra không gian phát triển mới, tạo thêm cơ hội nâng cao thu nhập, mở rộng thị trường và thay đổi phương thức sản xuất. Mục tiêu của chuyển đổi số là tạo ra các giá trị mới cho phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Năm 2025, kinh tế số đóng góp 9,46% GRDP của tỉnh, khoảng 60% doanh nghiệp ứng dụng nền tảng số. Trên nền tảng đó, Lào Cai tiếp tục đặt mục tiêu nâng tỷ trọng kinh tế số lên trên 10% GRDP, từng bước hình thành một nền kinh tế dựa trên dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Quan trọng hơn, các mục tiêu ấy đang được hiện thực hóa bằng nhiều mô hình cụ thể. Dự án "Thôn số - Kinh tế số nông sản" hỗ trợ 100% hợp tác xã mở gian hàng trên môi trường số; mô hình "Chợ 4.0", "Chợ văn hóa không dùng tiền mặt" ghi nhận tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt đạt từ 95 - 98%.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, địa phương đã có 581 dòng sản phẩm được thực hiện truy xuất nguồn gốc và 51 mã số vùng trồng được cấp phục vụ xuất khẩu. Kết quả này tạo nền tảng vững chắc để nông sản địa phương tiếp cận, chinh phục những thị trường có yêu cầu cao.

Chị Nguyễn Thị Dím - Giám đốc Hợp tác xã Nông lâm sản Dương Phúc chia sẻ: Trước đây, đầu ra của măng khô, ớt chủ yếu phụ thuộc vào thương lái nên giá cả bấp bênh. Từ khi học cách livestream và đưa sản phẩm lên các nền tảng số, hợp tác xã đã mở rộng thị trường đến nhiều tỉnh, giúp chúng tôi chủ động hơn trong tìm kiếm đầu ra.

Cùng với kinh tế số, xã hội số đang hiện diện ngày càng rõ trong đời sống. Sáu tháng đầu năm 2026, trên 67% dịch vụ công cấp tỉnh được cung cấp toàn trình; tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn đạt 98,68%; mức độ hài lòng về cung ứng dịch vụ hành chính công xếp thứ 7 cả nước; 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện được thực hiện không phụ thuộc địa giới hành chính. Những con số ấy cho thấy các nền tảng số đã trở thành phương thức phục vụ quen thuộc của chính quyền và người dân.

Trong lĩnh vực y tế, 100% dữ liệu giấy chứng sinh, giấy chứng tử được liên thông; 99,37% giấy khám sức khỏe được số hóa; 29/29 bệnh viện triển khai hồ sơ bệnh án điện tử. Nhờ đó, người dân giảm thời gian chờ đợi, bớt thủ tục giấy tờ và tiếp cận dịch vụ y tế thuận tiện, liên tục hơn.

Thanh toán không dùng tiền mặt, khám chữa bệnh bằng hồ sơ điện tử, học trực tuyến hay giải quyết thủ tục hành chính trên điện thoại đang trở thành tiện ích quen thuộc ở nhiều thôn, bản. Giá trị của chuyển đổi số vì thế được thể hiện bằng những đổi thay trong đời sống hàng ngày, khi người dân được phục vụ nhanh hơn, thuận tiện hơn và chất lượng cuộc sống từng bước được nâng lên.

Sau hơn một năm rưỡi triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TU, chuyển đổi số ở Lào Cai đã vượt qua giai đoạn xây dựng nền tảng để đi vào thực tiễn. Dữ liệu dần trở thành nền tảng quản trị, công nghệ hiện diện trong nhiều lĩnh vực của đời sống, còn người dân và doanh nghiệp là đối tượng trực tiếp thụ hưởng thành quả của quá trình đổi mới.

Trên đà đó, Lào Cai tiếp tục đầu tư Trung tâm dữ liệu của tỉnh, triển khai các bài toán lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nhân rộng mô hình thôn số, thôn thông minh; phát triển các cơ sở dữ liệu chuyên ngành và nền tảng số phục vụ quản lý, sản xuất, du lịch, y tế, nông nghiệp. Mục tiêu xuyên suốt là nâng cao hiệu quả quản trị, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội và phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.

Theo đồng chí Hoàng Giang - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp càng đòi hỏi phải đẩy mạnh chuyển đổi số. Tỉnh kiên định quan điểm lấy người dân làm trung tâm, doanh nghiệp làm động lực, chính quyền giữ vai trò kiến tạo; mọi giải pháp công nghệ đều phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và hướng tới nâng cao chất lượng phục vụ, sự hài lòng và hạnh phúc của Nhân dân.

Nhìn lại chặng đường đã qua, có thể khẳng định Nghị quyết 57 đã tạo nền tảng để mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Lào Cai vận hành thông suốt, hiệu quả và gần dân hơn. Dữ liệu trở thành nền tảng quản trị, công nghệ trở thành công cụ điều hành, còn chuyển đổi số từng bước tạo ra những giá trị thiết thực trong quản lý, phát triển kinh tế và đời sống xã hội. Đó cũng là dấu ấn rõ nét của Nghị quyết 57 trong quá trình xây dựng một nền quản trị hiện đại, lấy hiệu quả phục vụ Nhân dân làm thước đo của mọi đổi mới.