Bài 2: Dữ liệu trở thành hạ tầng của chính quyền hiện đại

Từ Trung tâm Điều hành thông minh (IOC), Kho dữ liệu dùng chung đến hệ thống giải quyết thủ tục hành chính, Lào Cai đang từng bước hình thành một nền quản trị vận hành trên dữ liệu, giúp bộ máy tinh gọn nhưng xử lý công việc nhanh hơn, chính xác hơn và phục vụ người dân, doanh nghiệp hiệu quả hơn.

Sự thay đổi lớn nhất của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ nằm ở việc sắp xếp lại địa giới hay tinh gọn đầu mối, mà ở phương thức vận hành của bộ máy. Khi địa bàn quản lý rộng hơn, khối lượng công việc lớn hơn và yêu cầu phục vụ người dân ngày càng cao, cách quản lý dựa trên hồ sơ giấy, báo cáo thủ công hay những cơ sở dữ liệu rời rạc không còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Muốn bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu quả, dữ liệu phải trở thành nền tảng kết nối mọi hoạt động quản lý, điều hành.

Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 57-NQ/TW: lấy dữ liệu làm tài nguyên chiến lược, công nghệ là công cụ và đổi mới phương thức quản trị là mục tiêu. Nếu ở giai đoạn đầu chuyển đổi số tập trung số hóa hồ sơ, xây dựng các cơ sở dữ liệu chuyên ngành thì hiện nay trọng tâm đã chuyển sang chuẩn hóa, liên thông và khai thác dữ liệu phục vụ chỉ đạo, điều hành. Mỗi hồ sơ hành chính, mỗi giao dịch trên môi trường số hay thông tin cập nhật từ cơ sở đã trở thành nguồn thông tin phục vụ phân tích, dự báo và hỗ trợ người đứng đầu ra quyết định.

Quan trọng hơn, tỉnh không dừng ở việc chuyển tài liệu giấy lên môi trường điện tử mà đang tập trung xây dựng Kho dữ liệu dùng chung, chuẩn hóa dữ liệu theo các tiêu chuẩn thống nhất, từng bước khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán giữa các ngành, các cấp.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, năm 2026, tỉnh phê duyệt 77 nhiệm vụ, dự án công nghệ thông tin và chuyển đổi số với tổng kinh phí dự kiến hơn 433 tỷ đồng, đồng thời xây dựng danh mục đầu tư hạ tầng số giai đoạn 2026 - 2030. Trung tâm Điều hành thông minh (IOC), Trung tâm dữ liệu và Kho dữ liệu dùng chung tiếp tục nâng cấp theo hướng tập trung, sẵn sàng kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Khi các nền tảng được liên thông, dữ liệu sẽ không còn nằm trong từng cơ quan riêng lẻ mà trở thành "nguồn tài nguyên chung" phục vụ toàn bộ hoạt động quản trị.

Đó cũng là bước chuyển quan trọng từ một nền hành chính vận hành chủ yếu bằng quy trình sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu. Nếu trước đây việc điều hành phụ thuộc nhiều vào các báo cáo định kỳ thì nay thông tin được cập nhật theo thời gian thực, giúp lãnh đạo các cấp theo dõi sát tiến độ thực hiện nhiệm vụ, kịp thời phát hiện "điểm nghẽn" và đưa ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn.

Một buổi sáng tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Bản Lầu, anh Lục Tiến Thương, thôn Phẳng Tao đến thực hiện thủ tục hành chính. Không còn tập hồ sơ dày như trước, anh chỉ mang theo giấy tờ cần thiết. Sau vài thao tác trên hệ thống, cán bộ tra cứu thông tin từ cơ sở dữ liệu dân cư, đối chiếu dữ liệu đã có, hướng dẫn bổ sung nội dung còn thiếu và hoàn tất thủ tục ngay trong buổi làm việc.

Anh Thương chia sẻ: "Trước đây làm thủ tục thường phải mang nhiều giấy tờ, có khi đi lại vài lần để bổ sung hồ sơ. Nay nhiều thông tin đã có trên hệ thống nên cán bộ tra cứu rất nhanh, thủ tục cũng thuận tiện hơn nhiều".

Theo chị Ninh Thị Kim Thảo, cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Bản Lầu, khi các cơ sở dữ liệu được kết nối, nhiều thông tin của công dân có thể khai thác trực tiếp trên hệ thống. Điều đó giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và giảm sai sót trong quá trình tiếp nhận, hạn chế tình trạng người dân phải kê khai lặp lại thông tin đã có.

Câu chuyện ở Bản Lầu cho thấy giá trị của dữ liệu không nằm ở số lượng được lưu trữ mà ở khả năng phục vụ người dân. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, liên thông và tái sử dụng, mỗi thủ tục hành chính được cắt giảm thêm một bước, mỗi lần đi lại được rút ngắn và mỗi giao dịch giữa người dân với chính quyền trở nên minh bạch, thuận tiện hơn.

Hiệu quả ấy được phản ánh bằng những con số cụ thể. Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, toàn tỉnh đã tiếp nhận trên 600 nghìn hồ sơ thủ tục hành chính; 98,68% hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn; 92,4% hồ sơ được nộp trực tuyến và trên 90% kết quả được trả dưới dạng điện tử. Đằng sau những tỷ lệ đó chính là sự thay đổi trong cách chính quyền khai thác và sử dụng dữ liệu để phục vụ người dân.

Không chỉ ở các Trung tâm Phục vụ hành chính công, dữ liệu cũng đang làm thay đổi cách đội ngũ cán bộ thực thi công vụ. Chị Vương Thùy Chi, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội phường Yên Bái cho biết: "Trước đây, để xây dựng một báo cáo hay tham mưu một nội dung, chúng tôi phải tổng hợp số liệu từ nhiều nguồn, mất nhiều thời gian đối chiếu. Hiện nay, việc kết nối dữ liệu cùng các công cụ AI giúp rút ngắn đáng kể thời gian tìm kiếm, tổng hợp thông tin để tập trung nhiều hơn cho phân tích và tham mưu".

AI không thay thế con người mà giúp khai thác hiệu quả kho dữ liệu của chính quyền, từ tìm kiếm thông tin, phân tích dữ liệu đến gợi ý phương án xử lý công việc. Nhờ đó, dữ liệu không còn nằm yên trong các hệ thống lưu trữ mà thực sự trở thành nguồn lực phục vụ chỉ đạo, điều hành và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân.

Có thể thấy, giá trị của chuyển đổi số không được đo bằng số lượng phần mềm hay cơ sở dữ liệu được xây dựng, mà bằng khả năng chuyển hóa dữ liệu thành những dịch vụ thuận tiện hơn cho người dân và công cụ làm việc hiệu quả hơn cho cán bộ. Đó cũng là bước chuyển từ "số hóa thông tin" sang "khai thác giá trị của dữ liệu" - yêu cầu cốt lõi để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu quả trong giai đoạn mới.

Nếu dữ liệu giúp người dân thực hiện thủ tục hành chính thuận tiện hơn thì đối với chính quyền, giá trị lớn hơn nằm ở khả năng nâng cao năng lực quản trị. Khi các cơ sở dữ liệu được kết nối và khai thác thống nhất, thông tin không còn nằm rời rạc ở từng ngành, từng lĩnh vực mà trở thành nguồn lực phục vụ chỉ đạo, điều hành trên phạm vi toàn tỉnh. Đó cũng là bước chuyển từ quản lý theo từng công việc sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Theo ông Trần Ngọc Luận - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lào Cai, trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, dữ liệu không còn là sản phẩm phụ của chuyển đổi số mà trở thành hạ tầng của quản trị hiện đại. Nếu hạ tầng giao thông kết nối không gian phát triển thì dữ liệu chính là hạ tầng kết nối toàn bộ hoạt động điều hành của chính quyền. Mục tiêu của Lào Cai không dừng ở số hóa tài liệu hay xây dựng các cơ sở dữ liệu riêng lẻ, mà hướng tới hình thành một hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, nơi mọi thông tin được chuẩn hóa, liên thông và khai thác theo thời gian thực để phục vụ chỉ đạo, điều hành, cung cấp dịch vụ công và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp.

Tuy nhiên, quá trình chuẩn hóa và tích hợp dữ liệu vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Dữ liệu được hình thành qua nhiều giai đoạn khác nhau, tiêu chuẩn kỹ thuật chưa hoàn toàn đồng bộ, hạ tầng lưu trữ ở một số nơi còn phân tán và nguồn nhân lực chuyên sâu về quản trị dữ liệu vẫn còn thiếu hụt.

Nhận diện rõ những "điểm nghẽn" đó, Lào Cai đang tập trung hoàn thiện Kho dữ liệu dùng chung, chuẩn hóa dữ liệu theo nguyên tắc “đúng - đủ - sạch - sống”; thống nhất quy trình cập nhật và chia sẻ dữ liệu giữa các ngành, đồng thời gắn trách nhiệm người đứng đầu với chất lượng dữ liệu. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và các hệ thống điều hành thông minh phát huy tối đa hiệu quả trong quản trị.

Nhưng mục tiêu của chuyển đổi số không dừng lại trong hoạt động của các cơ quan nhà nước. Giá trị của dữ liệu chỉ thực sự được khẳng định khi được chuyển hóa thành những tiện ích thiết thực trong đời sống, để mỗi người dân đều có thể tiếp cận, khai thác và tạo ra giá trị trên môi trường số. Đó cũng là tiền đề để Lào Cai hình thành xã hội số toàn diện.

Bài 3: Từ “chính quyền số” đến “xã hội số” - Khi người dân trở thành trung tâm của chuyển đổi số