Dương Quốc Huy
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy
Tròn một năm kể từ khi tỉnh Lào Cai chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và triển khai thực hiện tổ chức bộ máy mới sau sắp xếp đơn vị hành chính, chúng ta có thể thẳng thắn nhìn lại chặng đường đã qua với tinh thần khách quan, cầu thị và trách nhiệm.
Một năm chưa phải là khoảng thời gian dài để đánh giá đầy đủ tác động của cuộc cải cách lớn, nhưng những kết quả bước đầu đạt được đã đủ để khẳng định đây là chủ trương đúng đắn, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, đồng thời mở ra những cơ hội và động lực to lớn cho sự phát triển của tỉnh.
Việc hợp nhất tỉnh, sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện và vận hành chính quyền địa phương hai cấp là những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, có quy mô lớn, phạm vi tác động rộng và chưa có tiền lệ. Đây không chỉ đơn thuần là sự thay đổi về địa giới hành chính hay sắp xếp tổ chức bộ máy, mà là cuộc đổi mới toàn diện về tư duy quản trị, phương thức lãnh đạo, điều hành và tổ chức thực thi quyền lực nhà nước ở địa phương. Mục tiêu cao nhất của cuộc cải cách này là xây dựng bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ Nhân dân tốt hơn và tạo không gian, dư địa phát triển rộng lớn hơn cho địa phương.
Trong quá trình triển khai thực hiện, Ban Thường vụ Tỉnh ủy luôn xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, đòi hỏi quyết tâm cao, sự đoàn kết, thống nhất trong toàn hệ thống chính trị và sự đồng thuận của Nhân dân. Với tinh thần đó, tỉnh đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, đồng bộ và toàn diện; chuẩn bị kỹ lưỡng các điều kiện về tổ chức bộ máy, nhân sự, cơ sở vật chất, cơ chế vận hành và công tác tư tưởng để bảo đảm bộ máy mới đi vào hoạt động ổn định, thông suốt ngay từ những ngày đầu.
Sau hợp nhất, Lào Cai có diện tích tự nhiên trên 13.256 km², dân số gần 1,8 triệu người. 18 đơn vị hành chính cấp huyện đã kết thúc hoạt động; các đơn vị hành chính cấp xã được sắp xếp lại, giảm từ 319 xã, phường, thị trấn còn 99 xã, phường (gồm 89 xã và 10 phường). Trong toàn hệ thống chính trị, tỉnh đã thực hiện giảm 292 đầu mối cơ quan, đơn vị; hoàn thiện việc tinh gọn các sở, chi cục, phòng chuyên môn và đơn vị sự nghiệp. Khối Đảng cấp tỉnh hình thành 4 đảng bộ trực thuộc lớn; khối chính quyền quy hoạch đồng bộ hệ thống sự nghiệp với 164 đơn vị cấp tỉnh và 1.127 đơn vị cấp xã sau sắp xếp.
Nhìn lại một năm qua, điều đáng ghi nhận trước hết là bộ máy mới đã vận hành ổn định, thông suốt, không để xảy ra khoảng trống trong lãnh đạo, quản lý và điều hành. Việc kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện, sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp xã, kiện toàn tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội được thực hiện đồng bộ, bài bản, đúng định hướng và quy định của Trung ương. Những khó khăn, lúng túng ban đầu là điều không thể tránh khỏi, nhưng với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, các vấn đề phát sinh đều đã được kịp thời tháo gỡ, xử lý ngay từ cơ sở.
Thực tiễn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho thấy, việc giảm tầng nấc trung gian đã góp phần nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Khoảng cách giữa cấp tỉnh với cơ sở được rút ngắn, các quyết định quản lý được triển khai nhanh và rõ trách nhiệm hơn. Vai trò, trách nhiệm của cấp xã được nâng lên rõ rệt; đội ngũ cán bộ cơ sở từng bước chuyển từ tư duy thụ động sang chủ động, từ thực hiện sang kiến tạo, từ quản lý đơn thuần sang phục vụ và đồng hành cùng người dân và doanh nghiệp.
Một trong những minh chứng rõ nét nhất cho hiệu quả của mô hình mới chính là không những không bị gián đoạn trong bối cảnh vừa thực hiện cuộc cải cách lớn về tổ chức bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính, vừa triển khai các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội mà vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực, tình hình chính trị ổn định, bảo đảm quốc phòng - an ninh và trật tự an toàn xã hội được giữ vững. Các ngành kinh tế chủ đạo đều tăng trưởng, phát triển mạnh mẽ, nhiều công trình, dự án trọng điểm được triển khai, nguồn lực đầu tư công được giải ngân hiệu quả, tạo thêm động lực cho tiến trình phát triển tương lai.
Kết thúc năm 2025, tốc độ tăng trưởng GRDP của tỉnh đạt 8,14%, đứng thứ 2 trong khu vực Trung du và miền núi Bắc Bộ và xếp thứ 17 toàn quốc. Thu ngân sách Nhà nước đạt mốc cao kỷ lục 21.689 tỷ đồng. Giải ngân vốn đầu tư công tiếp tục là điểm sáng, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước khi đạt tới 71% kế hoạch vốn tính đến hết ngày 31/12/2025. Công tác cải cách hành chính được thực hiện quyết liệt, giải quyết hồ sơ thủ tục hành chính đúng và trước hạn đạt khoảng 99%, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước.
Bức tranh phát triển tươi sáng đang tiếp tục được thể hiện trong 6 tháng đầu năm 2026. Về phát triển kinh tế, GRDP theo giá hiện hành ước đạt 73.891 tỷ đồng, tăng trưởng 9,3%; tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 39.000 tỷ đồng, tăng 5,4% so với cùng kỳ. Thu ngân sách Nhà nước đạt trên 12.600 tỷ đồng, vượt kịch bản đề ra, tăng 31% so với cùng kỳ năm 2025, cao nhất từ trước đến nay. Tổng giá trị xuất - nhập khẩu qua các cửa khẩu đạt 2,279 tỷ USD, tăng 41,3%. Thu hút đầu tư đạt được nhiều kết quả với 7 dự án được cấp mới chủ trương đầu tư, tổng vốn đăng ký 2.326 tỷ đồng. Tỉnh cũng cấp đăng ký mới cho 782 doanh nghiệp vào hoạt động, tăng 14,7% so với cùng kỳ. Đặc biệt, trong năm 2026, Lào Cai đã chuẩn bị và tổ chức thành công Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, là 1 trong 2 địa phương có kết quả bầu cử cao nhất trong cả nước.
Cùng với đó, công tác chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số tiếp tục được đẩy mạnh. Hạ tầng công nghệ thông tin được đầu tư đồng bộ; nhiều quy trình quản lý, điều hành được đưa lên môi trường số; dữ liệu được kết nối, chia sẻ thông suốt giữa các cơ quan. Những kết quả này không chỉ phục vụ vận hành bộ máy hiện tại, mà còn tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển lâu dài của tỉnh trong tương lai.
Trong lĩnh vực văn hóa, xã hội, các chính sách an sinh được triển khai đầy đủ, kịp thời; đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân tiếp tục được cải thiện. Công tác giảm nghèo đạt kết quả tích cực; giáo dục, y tế được quan tâm đầu tư; việc chăm lo cho đồng bào vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng biên giới được thực hiện hiệu quả..., khẳng định rằng mọi chủ trương đổi mới bộ máy đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Công tác xây dựng Đảng, củng cố hệ thống chính trị, đảm bảo quốc phòng - an ninh, tăng cường quan hệ đối ngoại đều được Tỉnh ủy quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và đạt kết quả tích cực.
Từ thực tiễn một năm triển khai, chúng ta có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm quan trọng.
Trước hết, sự đoàn kết, thống nhất trong toàn hệ thống chính trị là yếu tố quyết định thành công. Đây là bài học có ý nghĩa xuyên suốt trong quá trình triển khai chủ trương lớn, chưa có tiền lệ trong thời gian qua. Mọi sự đổi mới đều tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ và tâm tư, tình cảm của Nhân dân, vì vậy, công tác tư tưởng phải đi trước một bước; cấp ủy, chính quyền các cấp phải thực sự đồng thuận về nhận thức, thống nhất trong hành động. Vai trò nêu gương, bản lĩnh, quyết tâm và trách nhiệm của người đứng đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi tư tưởng thông suốt, ý chí thống nhất thì những khó khăn, thách thức đều có thể vượt qua.
Thứ hai, tinh gọn bộ máy phải gắn với nâng cao hiệu lực, hiệu quả và thúc đẩy phát triển. Việc sắp xếp tổ chức bộ máy không phải là nhu cầu tự thân, mà là yêu cầu, giải pháp để phục vụ phát triển. Thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không được đo bằng số lượng đầu mối giảm đi, mà được đánh giá bằng chất lượng phục vụ Nhân dân, hiệu quả quản lý nhà nước và kết quả phát triển kinh tế - xã hội. Thực tiễn tại Lào Cai cho thấy bộ máy được tinh gọn hơn nhưng tăng trưởng kinh tế vẫn được duy trì tốt, môi trường đầu tư tiếp tục được cải thiện, đời sống Nhân dân không ngừng nâng lên. Đây là minh chứng rõ nét nhất cho tính đúng đắn của chủ trương đổi mới.
Thứ ba, phải lấy cơ sở làm trung tâm và đồng hành cùng cơ sở trong quá trình chuyển đổi. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu rất cao đối với cấp xã, phường khi khối lượng công việc tăng lên đáng kể. Do đó, phân cấp, phân quyền phải đi đôi với hỗ trợ, hướng dẫn và nâng cao năng lực thực thi. Việc thành lập các tổ công tác, triển khai phương thức “cầm tay chỉ việc”, điều động, biệt phái cán bộ có năng lực về cơ sở và tổ chức đào tạo gắn với thực tiễn đã chứng minh hiệu quả rõ rệt. Đây là kinh nghiệm đặc biệt quan trọng đối với những địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện phát triển còn nhiều khó khăn.
Thứ tư, cải cách hành chính phải hướng đến phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn. Mọi sự đổi mới của bộ máy nhà nước cuối cùng đều phải được phản ánh bằng mức độ hài lòng của người dân. Việc giảm tầng nấc trung gian, đơn giản hóa quy trình, đẩy mạnh giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường số đã giúp người dân, doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn, tiết kiệm thời gian và chi phí hơn. Đây chính là thước đo quan trọng nhất đối với hiệu quả vận hành của mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Thứ năm, cán bộ là nhân tố quyết định chất lượng hoạt động của bộ máy. Dù mô hình tổ chức có được thiết kế khoa học đến đâu thì hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào đội ngũ cán bộ thực thi. Vì vậy, phải kiên trì thực hiện nguyên tắc bố trí đúng người, đúng việc, đúng năng lực; đồng thời thường xuyên đào tạo, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức và kỹ năng quản trị hiện đại cho đội ngũ cán bộ, công chức. Đánh giá cán bộ phải dựa trên kết quả công việc và sản phẩm cụ thể; kiên quyết khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, đồng thời khuyến khích, bảo vệ những cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung.
Bên cạnh những kết quả đạt được, tỉnh cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng quá trình vận hành mô hình mới vẫn còn có những khó khăn, thách thức. Một số quy định về phân cấp, phân quyền cần tiếp tục được hoàn thiện; năng lực của đội ngũ cán bộ ở một số nơi chưa đồng đều; việc thích ứng với phương thức làm việc mới của một bộ phận cán bộ còn chậm; điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng số tại không ít địa bàn cấp xã còn hạn chế. Những vấn đề đó cần được tiếp tục tập trung tháo gỡ trong thời gian tới.
Bước vào giai đoạn phát triển mới, nhiệm vụ đặt ra đối với tỉnh là tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo hướng tinh gọn, hiện đại, hiệu quả hơn. Trọng tâm là tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy chế, quy trình phối hợp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; đẩy mạnh chuyển đổi số và cải cách hành chính; xây dựng nền hành chính phục vụ, kiến tạo, chuyên nghiệp và hiện đại. Đồng thời, cần phát huy tối đa những lợi thế từ không gian phát triển mới sau hợp nhất tỉnh và sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã; khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế cạnh tranh về cửa khẩu, du lịch, nông nghiệp đặc hữu, công nghiệp chế biến, năng lượng tái tạo, kinh tế số và kinh tế xanh; huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu tư; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; bảo đảm quốc phòng - an ninh; giữ vững khối đại đoàn kết các dân tộc.
Một năm nhìn lại, chúng ta có quyền tin tưởng vào những kết quả đã đạt được, nhưng tuyệt đối không được chủ quan, thỏa mãn. Phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm, nhiều mục tiêu lớn cần phấn đấu. Điều quan trọng nhất là sau cuộc cải cách này, chúng ta đã có một nền tảng, một không gian phát triển mới và niềm tin, khát vọng đang được nhân lên.
Với truyền thống đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên mạnh mẽ của Đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang và Nhân dân các dân tộc trong tỉnh, cùng sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương, sự phối hợp, giúp đỡ của các bộ ngành, các địa phương trong nước và bạn bè quốc tế, chúng ta tin tưởng rằng mô hình chính quyền địa phương hai cấp sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả, tạo động lực mạnh mẽ để Lào Cai phát triển nhanh hơn, bền vững hơn theo triết lý “Xanh, hài hòa, bản sắc, hạnh phúc”; sớm trở thành một cực tăng trưởng ở khu vực Trung du và miền núi Bắc Bộ, một trung tâm kết nối giao thương kinh tế quốc tế quan trọng của đất nước trong kỷ nguyên mới.
