Nhiều ý kiến tâm huyết đã chỉ rõ những bất cập nếu áp dụng quy định thiếu thực tế đối với đội tàu du lịch trên vịnh và đặt ra yêu cầu giám sát chặt chẽ đối với thị trường phái sinh.
"Không thể ngồi đút chân gầm bàn để viết luật"
Điều hành phiên thảo luận tại Tổ 5, đại biểu Quản Minh Cường, Bí thư Thành ủy Quảng Ninh, Trưởng đoàn ĐBQH TP Quảng Ninh đã gợi mở nhiều vấn đề sát sườn từ thực tiễn địa phương đối với dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) – đạo luật được hợp nhất từ Bộ luật Hàng hải và Luật Giao thông đường thủy nội địa.
Theo đại biểu Quản Minh Cường, hai lĩnh vực đường thủy nội địa và hàng hải có đối tượng, phạm vi điều chỉnh và đặc thù kỹ thuật hoàn toàn khác nhau. Nếu ghép chung một cách cơ học sẽ dẫn đến nhiều chồng chéo, đặc biệt là lộ trình chuyển đổi phương tiện và tiêu chuẩn tàu du lịch.
Lấy dẫn chứng trực tiếp từ vịnh Hạ Long, Trưởng đoàn ĐBQH TP Quảng Ninh phân tích: Dù hoạt động trên vùng nước biển, nhưng về bản chất, tính năng khai thác của tàu du lịch trên vịnh là đường thủy nội địa.
"Tàu du lịch đi trong vịnh chỉ hoạt động ngày bình thường, có gió bão là yêu cầu cập bến hết, không ai cho ra khơi. Vậy mà bây giờ áp dụng quy định bắt chuyển đổi sang tiêu chuẩn tàu biển thì tính năng rất khác, chi phí rất tốn kém và doanh nghiệp không thể kịp chuyển đổi", đại biểu Quản Minh Cường nhấn mạnh.
Bí thư Thành ủy Quảng Ninh cảnh báo, vịnh Hạ Long hiện có hàng nghìn tàu du lịch, trong đó có những du thuyền 5 sao trị giá từ 600 tỷ đến 1.000 tỷ đồng được đóng chuyên biệt để phục vụ khách ngủ đêm trên vịnh, không chạy ra biển khơi. Nếu luật buộc phải hoán cải toàn bộ sang chuẩn tàu biển trước mốc năm 2033 sẽ đe dọa trực tiếp đến sinh kế của hàng vạn người dân làm du lịch và đẩy doanh nghiệp vào thế khó vì không thể vay vốn ngân hàng để chuyển đổi đồng loạt.
Thậm chí, đi sâu vào chi tiết kỹ thuật và vận hành, đại biểu Quản Minh Cường đồng tình với ý kiến của đại biểu thảo luận tại tổ chỉ ra bất hợp lý khi dự thảo quy định lắp đặt camera ghi hình trong khoang hành khách (bao gồm phòng ngủ) hay yêu cầu an toàn cứng nhắc.
"Khách quốc tế bỏ ra 500 - 1.000 USD/đêm để nghỉ dưỡng trên du thuyền, không thể lắp camera vào phòng ngủ được... Hay như quy định an toàn cháy nổ, với tàu du lịch trong vịnh, an toàn phòng cháy chữa cháy quan trọng hơn nhiều so với tiêu chuẩn chịu sóng gió viễn dương. Làm luật phải xuất phát từ thực tiễn và lợi ích của người dân, không thể “ngồi đút chân gầm bàn” mà viết luật. Rất nguy hiểm", đại biểu Quản Minh Cường thẳng thắn nêu quan điểm.
Cùng chung trăn trở từ thực tiễn tại TP Quảng Ninh, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà, đoàn ĐBQH TP Quảng Ninh nhận định việc hợp nhất hai luật giúp giảm 30% số điều nhưng cách bố cục còn mang tính "cộng cơ học", lẫn lộn khái niệm giữa luồng đường thủy nội địa và luồng hàng hải.
Bà Hà đề nghị phân tách rõ ràng quy chuẩn kỹ thuật, giữ nguyên cấp tàu sông cho các tàu du lịch chạy tuyến gần trong vịnh và kéo dài lộ trình chuyển đổi. Đồng thời, bà lưu ý những chi tiết như quy định tàu 48 ghế cho phép thuyền trưởng kiêm máy trưởng là bất khả thi trên các tàu du lịch 3 tầng (thuyền trưởng ở tầng nóc, máy trưởng ở tầng hầm), nên giao Chính phủ quy định chi tiết thay vì đưa cứng vào luật.
Mở rộng góc nhìn sang các tuyến du lịch biển đảo đặc thù như Hạ Long, Cát Bà, Cô Tô, Cù Lao Chàm, đại biểu Nguyễn Hải Long, đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng đề xuất xây dựng bộ quy chuẩn riêng cho tàu du lịch ven bờ và bổ sung loại hình "bến đón trả khách du lịch" vào luật để tránh tình trạng bến dân sinh, bến làng chài phải đóng cửa hoặc hoạt động chui do không đủ điều kiện nâng cấp thành cảng thủy nội địa.
Cần cơ chế bảo vệ doanh nghiệp Nhà nước và nhà đầu tư cá nhân
Đối với dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, đại biểu Quản Minh Cường lưu ý đây là lĩnh vực rất mới, mang bản chất là các hợp đồng tài chính dựa trên tài sản cơ sở là hàng hóa. Do đó, cơ quan soạn thảo cần làm rõ ranh giới giữa thị trường tập trung (qua Sở Giao dịch) và thị trường phi tập trung (OTC), đồng thời thiết kế chế tài đủ mạnh để ngăn chặn hành vi thao túng, lừa đảo qua các sàn giao dịch "chui" và tạo hành lang an toàn cho doanh nghiệp Nhà nước tham gia phòng ngừa rủi ro biến động giá.
Phân tích sâu về cơ chế này, đại biểu Phan Duy Anh, đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng chỉ ra một "nút thắt" tâm lý lớn đối với doanh nghiệp Nhà nước: Khi dùng hợp đồng phái sinh để chốt giá, nếu giá thị trường tăng, hợp đồng phái sinh sẽ ghi nhận khoản lỗ trên sổ sách, trong khi khoản lợi nhuận bù đắp lại nằm ở lô hàng vật chất bán ra với giá cao hơn. Nếu pháp luật chỉ nhìn vào con số lỗ trên hợp đồng phái sinh để quy trách nhiệm, người quản lý sẽ chọn cách "không phòng ngừa để khỏi phải giải trình".
Ông đề nghị luật hóa rõ ràng nguyên tắc: Khoản lỗ phát sinh từ giao dịch phòng ngừa rủi ro đúng chính sách, trong hạn mức và đúng quy trình không bị coi là thất thoát vốn Nhà nước.
Bên cạnh đó, trước thực trạng báo cáo tổng kết cho thấy có tới 99,9% trong tổng số khoảng 50.000 tài khoản giao dịch phái sinh hàng hóa hiện nay là nhà đầu tư cá nhân, cả đại biểu Phan Duy Anh và đại biểu Tạ Lê Thanh, đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng đều nhấn mạnh yêu cầu siết chặt quản lý để bảo vệ nhà đầu tư.
Đại biểu Tạ Lê Thanh phân tích, giao dịch hàng hóa phái sinh thực chất là công cụ tài chính với đòn bẩy và mức độ rủi ro cao, tương đồng với thị trường chứng khoán. Do đó, Quốc hội cần cân nhắc kỹ việc giao đầu mối quản lý cho Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trực tiếp giám sát thay vì giao cho Bộ Công Thương – đơn vị hiện không còn thanh tra chuyên ngành và thiếu công cụ giám sát tài chính chuyên sâu. Đồng thời, ông đề nghị Nhà nước cần nắm quyền chi phối tại Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ trọng yếu, thay vì để tư nhân vận hành dễ phát sinh xung đột lợi ích khi tự đặt ra các giới hạn đòn bẩy để tăng doanh thu từ phí giao dịch.
Kết thúc phiên thảo luận, Bí thư Thành ủy Quảng Ninh Quản Minh Cường đề nghị Bộ Xây dựng cùng các cơ quan soạn thảo khẩn trương khảo sát thực tế, có số liệu thống kê cụ thể về số lượng tàu thuyền, chi phí hoán cải và đánh giá tác động toàn diện trước khi thông qua luật. Ông lưu ý các đại biểu tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng hai dự án luật này trong thời gian nghỉ giữa kỳ để đóng góp ý kiến xác đáng, bảo đảm mỗi đạo luật ban hành đều khả thi và đi vào cuộc sống.
