Tình trạng thu thập, khai thác, làm lộ, mua bán trái phép dữ liệu cá nhân đang đặt ra nhiều nguy cơ đối với an toàn thông tin và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Dữ liệu bị lộ có thể trở thành nguồn để các đối tượng xây dựng kịch bản giả danh ngân hàng, cơ quan chức năng, sàn tài chính hoặc sử dụng công nghệ deepfake để lừa đảo.
Theo Bộ Công an, nguyên nhân dẫn đến tình trạng này có cả yếu tố chủ quan và khách quan.
6 nguyên nhân khiến dữ liệu cá nhân bị xâm phạm
Một là, người sử dụng còn chủ quan trong bảo vệ thông tin cá nhân. Việc tùy tiện đăng tải hình ảnh căn cước, giấy tờ tùy thân, thông tin liên hệ, lịch trình và đời sống riêng tư lên mạng xã hội tạo điều kiện để các đối tượng thu thập dữ liệu.
Người dùng cũng có thể vô tình cung cấp thêm thông tin khi cài đặt, sử dụng ứng dụng nhưng không kiểm tra kỹ các quyền truy cập như danh bạ, hình ảnh, ghi âm và các dữ liệu khác.
Hai là, hàng rào bảo mật tại một số cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp chưa tương xứng. Dữ liệu khách hàng cần được bảo vệ xuyên suốt quá trình thu thập, xử lý, lưu trữ và chuyển giao. Nếu các biện pháp bảo vệ không được triển khai đầy đủ, dữ liệu có thể bị lộ hoặc bị khai thác trái phép.
Ba là, còn kẽ hở trong kiểm soát những người có quyền tiếp cận dữ liệu. Việc phân quyền, quản lý và giám sát chưa chặt chẽ có thể tạo điều kiện để người bên trong sao chép, đưa dữ liệu ra ngoài hoặc cung cấp cho bên thứ ba để trục lợi.
Bốn là, thiếu nhân lực có chuyên môn về bảo vệ dữ liệu. Công tác đào tạo, bồi dưỡng nhân sự chuyên trách tại một số đơn vị chưa được quan tâm đúng mức. Người phụ trách nếu thiếu kiến thức pháp luật và kỹ năng kỹ thuật sẽ khó tham mưu, tổ chức các biện pháp bảo vệ dữ liệu hiệu quả.
Năm là, các công cụ chuyên dụng có thể bị lợi dụng để thu thập dữ liệu trái phép. Một số đối tượng, tổ chức sử dụng phần mềm và công cụ kỹ thuật cài cắm vào hệ thống để khai thác, đánh cắp thông tin người dùng.
Sáu là, tội phạm mạng chủ động tấn công các hệ thống thông tin. Mã độc, virus và nhiều phương thức tấn công tinh vi được sử dụng để xâm nhập các cơ sở dữ liệu, từ đó chiếm đoạt thông tin cá nhân.
Dữ liệu cá nhân sau khi bị thu thập có thể tiếp tục được tổng hợp, phân tích và sử dụng cho nhiều mục đích phạm pháp. Đây là nguồn thông tin quan trọng để tội phạm công nghệ cao xây dựng các kịch bản lừa đảo ngày càng tinh vi.
Theo thông tin được nêu tại các hội nghị, hội thảo về bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đã đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp trong thu thập, xử lý và bảo vệ dữ liệu.
4 nguyên tắc để tự bảo vệ dữ liệu cá nhân
Để hạn chế nguy cơ lộ, lọt dữ liệu và phòng ngừa tội phạm công nghệ cao, Bộ Công an khuyến cáo người dân, cán bộ, nhân viên doanh nghiệp thực hiện một số nguyên tắc:
Không chia sẻ tùy tiện thông tin cá nhân. Người dân không đăng tải giấy tờ tùy thân, thông tin đời tư lên mạng xã hội; cân nhắc kỹ trước khi cung cấp dữ liệu hoặc cho phép ứng dụng truy cập danh bạ, hình ảnh, ghi âm và các thông tin cá nhân khác.
Không kết nối thiết bị lạ với máy tính chứa dữ liệu quan trọng. Điện thoại, USB, thẻ nhớ hoặc thiết bị không rõ nguồn gốc có thể chứa mã độc, gây nguy cơ mất an toàn cho hệ thống khi được kết nối.
Không mở tệp tin, đường link không rõ nguồn gốc. Người dùng cần cảnh giác với tệp đính kèm và đường link được gửi qua thư điện tử, mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin; không tự ý tải phần mềm hoặc cung cấp thông tin khi chưa xác định rõ nguồn gửi.
Không chuyển tiền, cài ứng dụng hoặc đăng nhập tài khoản theo yêu cầu chưa được xác minh. Khi nhận cuộc gọi, tin nhắn yêu cầu nạp tiền, cài ứng dụng, đăng nhập tài khoản ngân hàng hoặc chuyển tiền, người dân cần dừng lại, kiểm tra và xác minh thông tin qua kênh chính thức.
Bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp mà còn bắt đầu từ ý thức của mỗi người sử dụng. Chủ động hạn chế việc cung cấp thông tin không cần thiết, kiểm soát quyền truy cập và cảnh giác trước các yêu cầu bất thường sẽ góp phần bịt những “kẽ hở” mà tội phạm công nghệ cao có thể lợi dụng.
