Chiến sự tại Trung Đông đang tạo ra áp lực gia tăng chi phí đối với chuỗi cung ứng và hoạt động vận tải quốc tế. Tình trạng gián đoạn tuyến vận chuyển, thay đổi hành trình, tăng phụ phí và điều chỉnh điều kiện bảo hiểm đang tạo ra những thách thức lớn đối với DN xuất nhập khẩu và logistics.
Nguy cơ phát sinh tranh chấp thương mại
Tác động trực diện nhất từ chiến sự Trung Đông đối với ngành hàng dệt may hiện nay là chi phí logistics tăng mạnh, khi các tuyến hàng hải quốc tế buộc phải đổi lộ trình để tránh khu vực rủi ro. Bà Nguyễn Thị Tuyết Mai, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) thông tin, thời gian vận chuyển đơn hàng bị kéo dài thêm từ 2 - 3 tuần, kéo theo chi phí lưu kho, chi phí vốn và rủi ro vi phạm hợp đồng cùng tăng.
“Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt, chỉ một sự chậm trễ cũng có thể khiến DN mất uy tín, thậm chí bị cắt hoặc chuyển đơn hàng. Giá nhiên liệu tăng đang khiến chi phí vận hành trong nước leo thang, biến logistics nội địa phát sinh thêm gánh nặng kép trong toàn bộ chuỗi sản xuất - xuất khẩu”, bà Mai đánh giá.
Trước những rủi ro an ninh gia tăng, hiện nhiều hãng tàu đã thay đổi hải trình vòng qua Nam Phi thay vì đi qua kênh đào Suez. Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc VIETGO, việc thay đổi lộ trình này kéo theo 2 hệ quả trực tiếp. Quãng đường vận chuyển kéo dài khiến thời gian giao hàng tăng thêm khoảng 20 - 25 ngày.
“Nếu trước đây một chuyến hàng từ Việt Nam sang châu Âu mất khoảng 25 ngày, nay có thể lên tới gần 50 ngày. Cùng đó, chi phí vận tải biển tăng mạnh, cước tàu hiện đã cao gấp 2 - 3 lần so với bình thường do rủi ro chiến tranh cũng như chi phí nhiên liệu tăng giá. Thời gian vận chuyển kéo dài gây ra bất lợi đặc biệt đối với nhóm hàng nông sản tươi. Các mặt hàng như chuối hay thanh long, vốn chỉ có thời gian bảo quản tối đa khoảng 35 ngày sẽ rất khó đảm bảo chất lượng khi đến cảng đích”, ông Việt nhận định.
Trung Đông và đặc biệt là UAE vốn là một trong những trung tâm thương mại quan trọng của khu vực, đồng thời đóng vai trò là cửa ngõ trung chuyển hàng hóa sang nhiều thị trường khác như châu Phi, Nam Á và châu Âu. Vì vậy, khi tình hình an ninh khu vực có biến động, chuỗi cung ứng và dòng chảy thương mại cũng chịu tác động.
Ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE cho biết, xung đột trong khu vực đang gây ra nhiều sức ép đối với hoạt động vận tải và logistics, từ đó ảnh hưởng nhất định tới DN xuất khẩu. Ngoài các vấn đề liên quan đến vận tải và logistics, các DN cần chú ý tới các rủi ro phát sinh trong bối cảnh thị trường biến động. DN xuất khẩu cần chủ động theo dõi sát diễn biến thị trường, cập nhật thông tin logistics và điều chỉnh kế hoạch giao hàng phù hợp.
“Một số lô hàng đã được xuất khẩu trước khi xung đột xảy ra nhưng việc giao nhận bị đình trệ, dẫn tới nguy cơ phát sinh tranh chấp thương mại hoặc chậm thanh toán. Đối với các mặt hàng nông sản tươi, thời gian vận chuyển kéo dài có thể làm giảm chất lượng hàng hóa. Ngoài ra, DN cũng cần lưu ý tới rủi ro thanh toán khi việc giao nhận hàng hóa bị gián đoạn,” ông Trung khuyến nghị.
Phòng ngừa rủi ro trong dài hạn
Xác định logictics có tác động mạnh tới hoạt động xuất nhập khẩu, theo Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), căng thẳng tại Trung Đông đang tạo ra 3 lớp rủi ro lớn đối với DN Việt Nam, đó là năng lượng, logistics và tỷ giá. Cụ thể theo ông Ngô Khắc Lễ, Phó Tổng thư ký VLA, nguy cơ gián đoạn các tuyến vận tải chiến lược có thể khiến giá dầu và nhiên liệu tăng, kéo theo chi phí vận tải leo thang.
Bên cạnh đó, các hãng tàu có thể tái định tuyến, áp dụng phụ phí hoặc kéo dài thời gian vận chuyển, làm gia tăng chi phí logistics và ảnh hưởng đến kế hoạch giao hàng của doanh nghiệp. Ngoài ra, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị, đồng USD thường có xu hướng mạnh lên, khiến các DN nhập khẩu đối mặt với rủi ro tỷ giá khi phần lớn cước vận tải, nhiên liệu và bảo hiểm quốc tế được thanh toán bằng USD.
Nông sản xuất khẩu khó giữ được chất lượng khi thời gian vận chuyển kéo dài.
Trong bối cảnh nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng có thể lan rộng sang nhiều tuyến vận tải quốc tế, ông Lễ khuyến nghị các DN cần chủ động xây dựng các biện pháp phòng ngừa rủi ro trong dài hạn. DN nên đánh giá lại các hợp đồng vận chuyển và vận đơn, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến chiến tranh hoặc điều khoản cho phép tàu đi chệch hành trình.
“Bên cạnh đó DN cần tăng cường bảo hiểm cho chuỗi logistics, xem xét mở rộng phạm vi bảo hiểm đối với các rủi ro phát sinh trong bối cảnh địa chính trị bất ổn. Một giải pháp quan trọng khác là đa dạng hóa tuyến vận tải và cảng trung chuyển, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào một tuyến hoặc một hãng tàu. một kịch bản doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là tình huống hãng tàu chấm dứt hành trình và dỡ hàng tại một cảng ngoài kế hoạch trong trường hợp chiến tranh hoặc rủi ro an ninh hàng hải. Khi đó, doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều chi phí phát sinh như lưu container, lưu kho, vận chuyển lại hoặc thậm chí tìm thị trường tiêu thụ mới.
Theo nhiều chuyên gia, trong bối cảnh hiện nay, các DN xuất nhập khẩu và logistics Việt Nam cần theo dõi sát diễn biến thị trường, dự phòng chi phí và chủ động quản trị rủi ro trong các hợp đồng vận tải và thương mại. Để giảm thiểu rủi ro, các DN cần rà soát kỹ điều khoản hợp đồng vận tải, bảo hiểm hàng hóa và xây dựng phương án logistics dự phòng. Đồng thời, việc đa dạng hóa tuyến vận tải, cảng trung chuyển và thị trường tiêu thụ cũng là giải pháp quan trọng giúp giảm phụ thuộc vào một tuyến hoặc một thị trường duy nhất.
