Thực tế tại xã Trạm Tấu cho thấy những đặc thù không nhỏ trong công tác tiếp cận cử tri. Với diện tích tự nhiên rộng 238,28 km2 sau khi sáp nhập 4 xã cũ, địa hình đồi núi phức tạp và giao thông đi lại còn nhiều khó khăn, việc đảm bảo mọi công dân đều nắm rõ quyền lợi của mình là bài toán đòi hỏi sự linh hoạt. Toàn xã hiện có 2.167 hộ với 11.608 nhân khẩu. Tuy nhiên, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số rất cao, riêng dân tộc Mông chiếm đa số, kéo theo đó là những trở ngại về trình độ học vấn và ngôn ngữ.
Ông Nguyễn Văn Hoè - Chủ tịch UBND xã Trạm Tấu cho biết, chính quyền xã đã xác định việc tuyên truyền miệng, trực tiếp tại cơ sở là phương châm cốt lõi. Để chuẩn bị cho ngày 15/3/2026, xã đã thành lập các tổ công tác xuống từng thôn bản, đặc biệt chú trọng vào những khu vực xa trung tâm. Theo ông Nguyễn Văn Hoè, mục tiêu cao nhất là không để bất kỳ cử tri nào vì rào cản tiếng phổ thông mà mất đi quyền làm chủ của mình. Xã đã huy động tổng lực đội ngũ cán bộ công chức, viên chức am hiểu phong tục, tập quán và thông thạo tiếng dân tộc để thực hiện nhiệm vụ "đi từng ngõ, gõ từng lán".
Minh chứng rõ nét nhất cho nỗ lực này nằm ở thôn Tống Trong. Ông Giàng A Lâu - Bí thư Chi bộ thôn Tống Trong, xã Trạm Tấu cho biết, trong tổng số khoảng 230 cử tri của thôn, có tới 70% không biết chữ và không hiểu tiếng Việt. Tỷ lệ giao tiếp được bằng tiếng phổ thông chỉ chiếm khoảng 40%.
Ông Giàng A Lâu chia sẻ: Đa số bà con nói tiếng Mông. Mình cũng là người Mông nên dùng luôn tiếng của dân để giải thích cho họ hiểu ngày bầu cử là ngày nào, đi bầu là để chọn người giúp bản mình xóa cái nghèo. Qua tuyên truyền trực tiếp bằng tiếng mẹ đẻ, bà con nghe được và hiểu ngay, không có khó khăn vướng mắc. Thôn đã hướng dẫn quy trình, cách thức bỏ phiếu, thậm chí dùng hình ảnh để những người không biết chữ cũng có thể thực hiện đúng quyền công dân của mình.
Trường hợp của bà Mùa Thị Ninh tại thôn Tống Trong là một ví dụ điển hình. Ở tuổi ngoài 60, cả đời gắn bó với nương ngô, bà không biết chữ, cũng không nói được tiếng phổ thông. Khi cán bộ thôn đến tận nhà, dùng tiếng Mông giải thích về ý nghĩa của lá phiếu và hướng dẫn cách gạch tên người không ứng cử theo đúng quy định, bà Mùa Thị Ninh mới thực sự yên tâm.
Bà Mùa Thị Ninh chia sẻ qua lời phiên dịch của cán bộ xã rằng, trước đây bà sợ đi bầu vì không biết đọc, không biết viết, nhưng nay nghe giải thích đã biết mình có quyền chọn người tốt để giúp dân bản thoát nghèo.
Tương tự, tại thôn Pá Lau, ông Thào A Dơ cũng là cử tri gặp rào cản lớn về ngôn ngữ. Quanh năm ở lán nương, ông Dơ hầu như không có cơ hội tiếp xúc với các bản tin truyền thanh bằng tiếng phổ thông. Để tiếp cận những cử tri như ông Dơ, tổ bầu cử đã phải vượt đường rừng để gặp gỡ trực tiếp. Việc truyền đạt các mốc thời gian bầu cử và tiêu chuẩn đại biểu được thực hiện hoàn toàn bằng tiếng Mông, giúp ông Dơ nắm bắt đầy đủ thông tin và hứa sẽ về bản đúng ngày 15/3 để thực hiện nghĩa vụ công dân.
Ông Lầu A Kỷ - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Trạm Tấu nhấn mạnh, trong bối cảnh dân tộc Mông chiếm phần lớn, đặc biệt là đối tượng người già chưa thành thạo tiếng phổ thông, vai trò của Mặt trận và các tổ chức đoàn thể là vô cùng quan trọng.
Ông Lầu A Kỷ cho biết: Ủy ban MTTQ xã phối hợp chặt chẽ với các chi bộ thôn để lựa chọn những cán bộ là người dân tộc Mông hiểu biết luật pháp, có uy tín để đi tuyên truyền. Cách làm này giúp đồng bào nắm rõ các bước và thời gian bầu cử và hiểu được tầm quan trọng của việc lựa chọn đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ mới.
Sự quyết liệt trong chuẩn bị còn được thể hiện qua các con số cụ thể trong quy trình hiệp thương. Tại hội nghị hiệp thương lần thứ III, xã Trạm Tấu đã thống nhất danh sách chính thức 35 người ứng cử đại biểu HĐND xã khóa XIX để bầu lấy 20 đại biểu. Cơ cấu người ứng cử phản ánh rõ nét tính đại diện của địa phương với 66% là người dân tộc thiểu số. Đáng chú ý, trình độ của các ứng cử viên đã được nâng lên rõ rệt với 71% có trình độ đại học và 40% có trình độ trung cấp lý luận chính trị. Điều này đảm bảo khi trúng cử, họ sẽ là những người có đủ năng lực cụ thể hóa các chính sách phát triển kinh tế - xã hội tại địa bàn.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin cũng được triển khai song hành với các phương thức truyền thống. Dù gặp khó khăn tại các vùng lõm sóng viễn thông, xã vẫn hoàn thành việc cập nhật dữ liệu trên phần mềm bầu cử và tiếp nhận hồ sơ trực tuyến cho 43/50 trường hợp ứng cử. Những trường hợp gặp lỗi về tài khoản định danh điện tử đã được hỗ trợ xử lý kịp thời. Đồng thời, các hình thức tuyên truyền trực quan như pano, băng rôn tạo nên khí thế phấn khởi, lan tỏa khắp các đơn vị bầu cử.
Công tác an ninh trật tự cũng được siết chặt. Lực lượng Công an và Quân sự xã đã mở đợt cao điểm tấn công tội phạm, quản lý chặt chẽ nhân khẩu và hộ khẩu phục vụ việc lập danh sách cử tri. Tính đến thời điểm hiện tại, địa phương không có đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan đến người ứng cử hay danh sách cử tri. Điều này cho thấy sự minh bạch, công tâm trong quá trình sàng lọc nhân sự cũng như sự đồng thuận cao của quần chúng Nhân dân.
Tuy nhiên, xã Trạm Tấu vẫn phải đối mặt với những thách thức mang tính khách quan như: biến động cử tri do người dân đi làm ăn xa gây khó khăn cho công tác niêm yết, cơ sở vật chất tại một số khu vực bỏ phiếu ở thôn bản còn hạn chế. Những khó khăn này đang được Ủy ban bầu cử xã tập trung khắc phục bằng cách phân công cán bộ phụ trách địa bàn, linh hoạt trong việc bố trí địa điểm bỏ phiếu đảm bảo trang trọng, đúng quy định.
Bài học kinh nghiệm rút ra từ Trạm Tấu chính là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa quy định pháp luật và đặc thù văn hóa vùng miền. Khi cán bộ nói tiếng của dân, hiểu lòng của dân và sẵn sàng lội suối, băng rừng đến với dân, thì những rào cản về ngôn ngữ hay chữ viết đều có thể vượt qua. Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 tại đây đang đi đúng quỹ đạo, hướng tới mục tiêu cao nhất là lựa chọn được những đại biểu đủ đức, đủ tài, thực sự đại diện cho ý chí và nguyện vọng của đồng bào các dân tộc nơi rẻo cao.
