Sau khi sáp nhập từ 4 xã cũ (Mường Lai, Vĩnh Lạc, An Phú, Minh Tiến) và thực hiện cơ chế chính quyền địa phương hai cấp, xã Mường Lai đối mặt với thách thức kép: địa bàn rộng, dân số đông (hơn 25.000 người) và khối lượng công việc tăng đột biến do không còn cấp trung gian là huyện. Trước áp lực phải giải quyết thủ tục hành chính và các vấn đề dân sinh nhanh chóng, chính xác, Đảng ủy và UBND xã Mường Lai đã quyết liệt triển khai hệ thống quản trị số do chính lãnh đạo xã thiết kế, tạo ra bước ngoặt trong lề lối làm việc của cán bộ, công chức.
"Trung tâm chỉ huy" trên không gian số
Bước vào phòng làm việc của Bí thư Đảng ủy xã Mường Lai, ấn tượng đầu tiên không phải là những chồng hồ sơ giấy cao ngất ngưởng thường thấy, mà là hệ thống màn hình hiển thị thời gian thực các chỉ số hoạt động của toàn xã. Đây là kết quả của việc ứng dụng phần mềm quản lý điều hành và các ứng dụng riêng do xã tự xây dựng.
Ông Hoàng Viễn - Bí thư Đảng ủy xã Mường Lai, chia sẻ về tư duy quản trị mới: "Ngay từ khi đi vào hoạt động, ngoài việc sử dụng các phần mềm của Đảng và Nhà nước được cung cấp, Đảng ủy xã đã chỉ đạo xây dựng các hệ thống riêng, trong đó bao gồm cổng thông tin điện tử, hệ thống tiếp nhận ý kiến người dân, hệ thống báo cáo hàng ngày và giám sát sinh hoạt chi bộ".
Điểm đặc biệt của hệ thống này là khả năng trực quan hóa tiến độ công việc bằng màu sắc. Trên bảng điều khiển (dashboard), các nhiệm vụ được mã hóa: màu xanh là đã hoàn thành, màu vàng là sắp đến hạn và màu đỏ là quá hạn. Hệ thống này không chỉ dành cho lãnh đạo giám sát mà buộc từng cán bộ, công chức phải cập nhật tiến độ công việc hàng ngày.
Toàn bộ dữ liệu, thông tin gửi về đều được ứng dụng AI để tổng hợp, xử lý và báo cáo trực tiếp tới lãnh đạo xã. Công nghệ này giúp phân loại, sàng lọc các ý kiến trùng lặp hoặc không có giá trị, qua đó tiết kiệm tới 70% thời gian và công sức trong khâu đọc, xử lý báo cáo.
Nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, lãnh đạo xã có thể nắm bắt khối lượng công việc của từng bộ phận, từng cá nhân trong thời gian thực. Từ đầu năm đến nay, hệ thống đã ghi nhận gần 2.400 nhiệm vụ được cán bộ, công chức nhập liệu và theo dõi. Điều này tạo ra một áp lực tích cực, buộc bộ máy công quyền phải vận hành liên tục, không có "thời gian chết".
Minh bạch hóa quy trình đánh giá cán bộ
Một trong những thách thức lớn nhất khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp là việc đánh giá năng lực thực tế của cán bộ khi khối lượng đầu việc tăng lên và yêu cầu chuyên môn sâu hơn. Tại Mường Lai, công nghệ số đã trở thành thước đo khách quan nhất.
Ông Nông Tuấn Anh - Chánh Văn phòng Đảng ủy xã cho biết: "Khi mới sáp nhập có rất nhiều khó khăn. Tuy nhiên, từ khi áp dụng Trang quản trị xã Mường Lai, công việc của cán bộ được cập nhật đầu tuần và phải có kết quả vào chiều thứ Sáu. Đây là cơ sở để đánh giá năng lực và tiến độ vận hành công việc của mỗi cá nhân".
Thay vì đánh giá định tính qua các cuộc họp, giờ đây, kết quả làm việc hiển thị rõ ràng trên phần mềm. Ông Hoàng Viễn - Bí thư Đảng ủy xã nhấn mạnh việc quản lý công việc và đánh giá chất lượng là do cán bộ tự nhập và tự đánh giá, sau đó hệ thống sẽ tổng hợp để lãnh đạo xem xét. "Dựa trên cơ sở đánh giá tháng đó, chúng tôi sẽ đánh giá cả năm. Đến nay, hơn 90% cán bộ, công chức xã đã dùng thành thạo hệ thống", ông Viễn thông tin.
Bà Hoàng Thị Thủy - Phó Chủ tịch UBND xã Mường Lai cho biết thêm: "Trong trang thông tin số đã tích hợp phần theo dõi, giám sát nhiệm vụ đến từng cán bộ. Thông qua đó, cán bộ có trách nhiệm và ý thức hơn để hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình".
Sự minh bạch này không chỉ giúp lãnh đạo xã "nhìn thấu" bộ máy mà còn tạo động lực thi đua. Những cán bộ làm tốt được ghi nhận kịp thời (màu xanh), trong khi những người chậm trễ (màu đỏ) sẽ được nhắc nhở, đôn đốc ngay lập tức mà không cần chờ đến các cuộc họp giao ban tuần hay tháng.
Lắng nghe người dân bằng công nghệ
Hiệu quả của chuyển đổi số tại Mường Lai không chỉ dừng lại ở quản trị nội bộ mà còn thể hiện rõ nét trong tương tác với người dân. Với hệ thống tiếp nhận phản ánh hiện trường, người dân không cần văn bản giấy tờ phức tạp mà có thể gửi ý kiến trực tiếp qua ứng dụng.
Người dân không cần viết nội dung dài, chỉ cần chụp ảnh hiện trường, gửi kèm tọa độ. Ngay khi thông tin được chuyển lên ứng dụng, lãnh đạo có thể xác định chính xác vị trí, nắm bắt tình hình và chỉ dẫn lực lượng đến tận nơi để xử lý kịp thời.
Tính đến nay, xã đã tiếp nhận gần 40.000 dữ liệu và ý kiến kiến nghị gửi về hệ thống. Nhờ quy trình xử lý thông tin khép kín và tự động hóa, các bức xúc của người dân được giải quyết nhanh chóng. Phần lớn các ý kiến, kiến nghị của người dân và doanh nghiệp đều được tiếp nhận, xử lý hoặc nắm bắt ngay trong ngày. Nhờ đó, tình trạng bức xúc kéo dài được hạn chế rõ rệt, góp phần nâng cao chất lượng các phiên tiếp xúc cử tri.
Đặc biệt, trong công tác phòng chống thiên tai, xã đã xây dựng bản đồ khu vực nguy hiểm từ tháng 7/2025. Người dân cùng chính quyền đi thực địa, thống kê và cập nhật dữ liệu lên bản đồ số. Khi có tình huống khẩn cấp, chỉ cần bấm tọa độ là lực lượng chức năng có thể tiếp cận chính xác vị trí cần cứu hộ. Đây là công cụ đắc lực giúp xã ứng phó hiệu quả với 10 đợt thiên tai trong năm 2025, giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản.
Vượt qua rào cản về năng lực và thói quen
Mặc dù đạt được những kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi số tại Mường Lai không phải không có rào cản. Việc chuyển đổi từ mô hình cũ sang chính quyền địa phương hai cấp, cộng với yêu cầu cao về công nghệ đã tạo ra áp lực lớn lên đội ngũ cán bộ, nhất là những người lớn tuổi.
Bên cạnh đó, khối lượng công việc từ cấp huyện chuyển về cấp xã tăng lên đáng kể, trong đó lĩnh vực đất đai chiếm tỷ trọng lớn. Nhiều cán bộ trước đây chưa từng trực tiếp thực hiện các thủ tục như cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay đảm nhiệm những nhiệm vụ chuyên môn vốn thuộc thẩm quyền cấp huyện nên trong khoảng 2 tháng đầu triển khai còn không ít bỡ ngỡ, lúng túng trong quá trình xử lý công việc.
Để khắc phục, xã Mường Lai đã chủ động tổ chức các lớp tập huấn nội bộ, hướng dẫn theo phương pháp "cầm tay chỉ việc". Xã cũng cử cán bộ đi đào tạo chuyên sâu và đề nghị tỉnh hỗ trợ các tổ công tác xuống hướng dẫn trực tiếp. Đồng thời, xã đang tiếp tục đầu tư nâng cấp trang thiết bị, thay thế các máy tính cũ không đủ cấu hình chạy phần mềm mới.
Những con số biết nói
Hiệu quả của mô hình quản trị số kết hợp với sự nỗ lực của hệ thống chính trị xã Mường Lai đã được minh chứng qua các chỉ tiêu kinh tế - xã hội năm 2025. Theo đó, xã đã có 12/20 chỉ tiêu vượt Nghị quyết đề ra.
Cụ thể, thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt hơn 51,7 tỷ đồng, vượt 3% dự toán. Công tác giảm nghèo đạt kết quả ấn tượng với tỷ lệ nghèo đa chiều giảm 1,35%, vượt 6,3% kế hoạch. Trong lĩnh vực cải cách hành chính, Mường Lai đã vươn lên xếp thứ 24/99 xã về chỉ số tiến độ giải quyết hồ sơ. Tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính được giải quyết trước hạn đạt tới 99,9% - một con số cho thấy sự vận hành trơn tru của bộ máy chính quyền mới.
Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ đã hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý tài nguyên và môi trường. Xã đã hoàn thành 100% việc nhập dữ liệu dân cư và thông tin thửa đất vào cơ sở dữ liệu đất đai, tạo tiền đề vững chắc cho công tác quản lý đất đai - vốn là lĩnh vực "nóng" và phức tạp nhất sau khi phân cấp.
Sau 6 tháng vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, giai đoạn bỡ ngỡ ban đầu đã dần được khắc phục. Chỉ sau khoảng 2 tháng, đội ngũ cán bộ, công chức đã nắm chắc công việc, trở nên chủ động, linh hoạt và sáng tạo hơn trong thực thi nhiệm vụ. Việc ứng dụng hệ thống quản trị số giúp chính quyền cơ sở theo dõi sát tình hình, tiết kiệm thời gian, đồng thời nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành.
Câu chuyện của Mường Lai cho thấy, trong bối cảnh sáp nhập và tinh gọn bộ máy, công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ mà là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực quản trị. Việc mạnh dạn xây dựng các hệ thống giám sát minh bạch, kết nối trực tiếp với người dân và kiên quyết trong đánh giá cán bộ đã giúp Mường Lai từng bước định hình một mô hình chính quyền cấp xã hiện đại, hiệu quả, đáp ứng kỳ vọng của người dân trong giai đoạn phát triển mới của tỉnh Lào Cai.
