Những năm gần đây, cách ứng xử trong gia đình ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Lào Cai đã có nhiều chuyển biến tích cực. Từ chỗ tồn tại khoảng cách giữa các thế hệ, tư tưởng gia trưởng hay thiếu sự sẻ chia, nhiều gia đình đã dần hình thành nếp sống văn hóa với những giá trị cốt lõi như tôn trọng, bình đẳng, yêu thương, chia sẻ. Kết quả này có sự tác động rõ nét từ việc triển khai Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình, góp phần nâng cao nhận thức, xây dựng gia đình hạnh phúc, bền vững.
Cuối năm 2018, Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng đã được triển khai thí điểm tại nhiều tỉnh, thành phố, trong đó có tỉnh Lào Cai.
Từ kết quả thí điểm tại tỉnh và một số địa phương khác trên cả nước, đến ngày 28/1/2022, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức ban hành Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình.
Nội dung gồm: tiêu chí ứng xử chung tôn trọng, bình đẳng, yêu thương, chia sẻ và tiêu chí ứng xử cụ thể với 4 mối quan hệ trong gia đình: vợ chồng chung thủy, nghĩa tình; ông bà - cháu, cha mẹ - con cái gương mẫu, yêu thương; cháu - ông bà, con cái - cha mẹ hiếu thảo, lễ phép; anh, chị - em hòa thuận, chia sẻ; trong đó, nội dung chi tiết của các tiêu chí đã được điều chỉnh cụ thể, chi tiết hơn so với bộ tiêu chí thí điểm.
Cùng với các địa phương trên cả nước, tỉnh Lào Cai đã tiếp tục triển khai thực hiện Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình. Theo đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh đã tích cực phối hợp với các cơ quan, đơn vị xây dựng, cung cấp tài liệu hướng dẫn cơ sở triển khai thực hiện nội dung bộ tiêu chí. Đồng thời, hướng dẫn cơ sở tổ chức triển khai phát động thực hiện bộ tiêu chí, coi đây là tiêu chí quan trọng để bình xét danh hiệu gia đình văn hóa, hạnh phúc hằng năm…
Qua triển khai việc thực hiện bộ tiêu chí trên địa bàn tỉnh, nhận thức và hành động của người dân chuyển biến mạnh mẽ đối với việc giữ gìn, phát huy các giá trị đạo đức, lối sống, cách ứng xử tốt đẹp, xuất hiện nhiều điển hình văn hóa ứng xử trong gia đình, nhất là địa bàn vùng cao của tỉnh.
Nếu như trước đây, ở một số địa bàn vùng cao, việc thể hiện tình cảm trong gia đình còn khá hạn chế. Người lớn ít khi chia sẻ, con cháu ít có cơ hội bày tỏ suy nghĩ. Tư tưởng gia trưởng, sự áp đặt trong quan hệ vợ chồng hay khoảng cách giữa các thế hệ khiến không khí gia đình đôi khi trở nên nặng nề.
Cùng với đó, một số hủ tục như: tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống vẫn tồn tại, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống và sự phát triển của mỗi gia đình.
Việc triển khai Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình đã tạo ra những thay đổi rõ rệt. Thông qua các buổi sinh hoạt thôn bản, hoạt động của hội phụ nữ, đoàn thanh niên, người dân được tiếp cận, hiểu và tự điều chỉnh hành vi ứng xử trong gia đình.
Gia đình anh Hoàng Văn Lợi, thôn Trung Tâm, xã Xuân Ái, dân tộc Tày là một trong những điển hình. Gia đình anh Lợi có bốn thế hệ cùng chung sống, mỗi người một công việc, nhưng luôn gắn bó, yêu thương.
Anh Hoàng Văn Lợi cho biết: Gia đình tôi tham gia ký cam kết thực hiện Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình, từ năm 2018 đến nay gia đình vẫn duy trì nền nếp. Gia đình tôi giáo dục các con chăm ngoan, học giỏi; vợ chồng yêu thương, chung thuỷ, đoàn kết với xóm làng. Gia đình đông người thì càng phải biết nhường nhịn, nghĩ cho nhau”.
Không chỉ chăm lo cho gia đình, anh Lợi còn tích cực tham gia các hoạt động của thôn bản, góp phần xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư.
Trên địa bàn tỉnh có 95 xã, phường thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi với 2.139 thôn vùng dân tộc thiểu số. Qua thực tế trên cho thấy, việc thực hiện bộ tiêu chí gắn với đẩy mạnh phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đã tác động không nhỏ đến việc nâng cao chất lượng gia đình văn hóa, từ đó góp phần giảm thiểu tình trạng bạo lực gia đình, tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống…
Đến nay, toàn tỉnh đã duy trì và nâng cao chất lượng 1.232 mô hình/51.950 thành viên mô hình “Xây dựng gia đình hạnh phúc”. Nếu năm 2020, toàn tỉnh có 583 trường hợp tảo hôn, thì năm 2025 giảm còn 98 trường hợp; từ năm 2023 đến nay, không có hôn nhân cận huyết thống. Hiện, toàn tỉnh có 85,5% hộ gia đình đạt danh hiệu Gia đình văn hoá, tương ứng với 324.100 hộ/379.065 hộ.
Thời gian tới, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục triển khai hiệu quả bộ tiêu chí, đồng thời thực hiện tốt công tác tuyên truyền, tổ chức các hoạt động về gia đình; kịp thời biểu dương, khen thưởng các cá nhân, tập thể, hộ gia đình có thành tích tiêu biểu trong xây dựng gia đình hạnh phúc và phát triển bền vững.
Tình cảm giữa các thành viên trong gia đình luôn là sợi dây gắn bó, tạo ra nguồn năng lượng tỏa sáng cuộc sống hạnh phúc. Giữ bền sợi dây tình cảm, giữ mãi nguồn năng lượng hạnh phúc đó là nhờ có những tiêu chí ứng xử tôn trọng, bình đẳng, yêu thương, chia sẻ, đoàn kết của mọi thành viên trong gia đình trên địa bàn tỉnh. Tiêu chí đó chính là “cỗ máy” vận hành mô hình gia đình, tế bào xã hội đảm bảo hài hòa giữa các giá trị gia đình truyền thống với những chuẩn mực tiêu biểu của văn hóa gia đình thời kỳ mới.
