Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn: Động lực đột phá trong cảnh báo thiên tai

Thiên tai ngày càng cực đoan, khó lường đang đặt ra yêu cầu cấp bách phải đổi mới phương thức dự báo, cảnh báo. Trong bối cảnh đó, công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn, trở thành động lực đột phá giúp nâng cao năng lực ứng phó, giảm thiểu thiệt hại.

image-1774405176769.jpg
Việc ứng dụng viễn thám, AI và các mô hình thủy văn hiện đại cho phép xây dựng hệ thống bản đồ rủi ro hạn hán, xâm nhập mặn.

Thiên tai cực đoan và những “điểm nghẽn”

Những năm gần đây, thiên tai tại Việt Nam gia tăng cả về tần suất, cường độ và mức độ bất thường dưới tác động của biến đổi khí hậu. Các hiện tượng như bão mạnh, mưa cực đoan, lũ quét, sạt lở đất hay hạn hán, xâm nhập mặn diễn biến nhanh, khó lường, mang tính cục bộ cao.

Giai đoạn 2021 - 2025, trung bình mỗi năm nước ta chịu ảnh hưởng từ 10 - 12 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, cùng hàng trăm đợt mưa lớn, gây thiệt hại lớn về người và kinh tế.

Theo TS Nguyễn Xuân Hiển - Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, thiên tai hiện nay không chỉ gia tăng về tần suất mà còn xuất hiện nhiều hiện tượng “chưa từng có tiền lệ”. Nguyên nhân chủ yếu do biến đổi khí hậu, trong khi hệ thống quan trắc, dữ liệu và công nghệ dự báo chưa theo kịp thực tiễn.

Dù đã có tiến bộ, công tác dự báo vẫn còn hạn chế, đặc biệt trong dự báo cường độ bão, mưa lớn và cảnh báo lũ quét, sạt lở đất đến từng khu dân cư. Theo TS Nguyễn Xuân Hiển, nguyên nhân là thiếu dữ liệu chi tiết và dữ liệu thời gian thực, nhất là về địa hình, địa chất và phân bố dân cư.

Hạ tầng dữ liệu chưa đồng bộ, còn phân tán, thiếu liên thông cũng là rào cản lớn. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao và cơ chế hỗ trợ ứng dụng công nghệ mới còn hạn chế.

Ông Cao Đức Phát - Chủ tịch Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai nhấn mạnh, việc nâng cao năng lực dự báo chính xác và cảnh báo sớm là điều kiện tiên quyết để chính quyền và người dân chủ động phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại.

Từ “biết trước” đến “hành động sớm”

Trước những hạn chế của phương pháp truyền thống, công nghệ số, đặc biệt là AI và dữ liệu lớn (Big Data) đang mở ra hướng đi mới cho công tác dự báo và cảnh báo thiên tai.

Theo TS Nguyễn Xuân Hiển, ngành khí tượng thủy văn đang vận hành siêu máy tính CRAY với lưới dự báo độ phân giải cao 3km x 3km, cùng các mô hình số trị hiện đại như GSM, GFS, ECMWF và các mô hình khu vực WRF. Những công nghệ này góp phần nâng cao độ chính xác trong dự báo mưa từ 1 đến 10 ngày.

Đáng chú ý, AI có khả năng xử lý lượng dữ liệu khổng lồ từ vệ tinh, radar, trạm đo và dữ liệu lịch sử. Từ đó, công nghệ này giúp nhận diện sớm các hiện tượng nguy hiểm và cải thiện đáng kể chất lượng dự báo. Việc tích hợp AI đã giúp cải thiện độ chính xác dự báo cường độ bão trong ngắn hạn từ 10-20%, trong khi các hệ thống nhận dạng bão từ dữ liệu vệ tinh đạt độ chính xác trên 90%.

Các hệ thống cảnh báo dông, lốc, mưa lớn cực ngắn cũng có thể đưa ra cảnh báo trước từ 30 phút đến vài giờ, tạo “khoảng thời gian vàng” để ứng phó.

Ở góc độ tích hợp dữ liệu, TS Bùi Du Dương - Phó Viện trưởng Viện Khoa học Tài nguyên nước, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra Tài nguyên nước Quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng mô hình Hybrid - kết hợp dữ liệu hiện trường với mô hình dự báo số - đang phát huy hiệu quả, giúp nâng cao độ chính xác và giảm bất định trong dự báo. Giải pháp này cho phép dự báo mưa từ 16 ngày đến 6 tháng, đồng thời hỗ trợ vận hành hồ chứa và sản xuất.

Trong lĩnh vực tài nguyên nước, PGS.TS Hà Hải Dương - Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của viễn thám và AI trong giám sát, dự báo hạn hán. Dữ liệu vệ tinh kết hợp mô hình khí hậu, thủy văn giúp theo dõi liên tục diễn biến nguồn nước trên phạm vi rộng, hỗ trợ điều hành hiệu quả.

Không dừng ở dự báo, công nghệ số còn giúp nâng cao hiệu quả truyền tải cảnh báo. Việc tích hợp dữ liệu vào các nền tảng số cho phép giám sát thời gian thực, phát hành cảnh báo kịp thời và đưa thông tin đến người dân nhanh hơn, dễ tiếp cận hơn.

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, ứng dụng AI và dữ liệu lớn không chỉ là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Khi công nghệ được triển khai đồng bộ với dữ liệu, quy hoạch và sự tham gia của cộng đồng, năng lực cảnh báo thiên tai sẽ chuyển dần từ “biết trước” sang “hành động sớm”, góp phần giảm thiểu thiệt hại và hướng tới phát triển bền vững.

Giới chuyên gia cho rằng, AI, dữ liệu lớn (Big Data), viễn thám, mô hình dự báo số độ phân giải cao và hệ thống cảm biến IoT đang làm thay đổi cách tiếp cận thiên tai. Hiện nay, AI giúp cải thiện độ chính xác dự báo cường độ bão từ 10-20% trong ngắn hạn; các thuật toán học máy có thể nhận dạng vị trí và cường độ bão từ dữ liệu vệ tinh với độ chính xác trên 90%.

daidoanket.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

19 nhiệm vụ cần làm ngay để thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

19 nhiệm vụ cần làm ngay để thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Đó là ý kiến chỉ đạo của đồng chí Hoàng Giang - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Lào Cai tại Thông báo số 455 -TB/BCĐ về kết quả phiên họp chuyên đề đánh giá tiến độ, kết quả triển khai một số nhiệm vụ theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị; bàn giải pháp đẩy nhanh thực hiện trong thời gian tới, tổ chức ngày 28/4 vừa qua.

Lào Cai: Kỹ năng số lan tỏa từ những cách học giản dị

Lào Cai: Kỹ năng số lan tỏa từ những cách học giản dị

Ở các bản làng vùng cao Lào Cai, chuyển đổi số đang đến gần người dân bằng những cách rất đời thường. Người lớn tuổi học dùng điện thoại từ con cháu, nông dân tự xem video để làm kinh tế, cán bộ thôn bản “cầm tay chỉ việc” hướng dẫn dịch vụ công trực tuyến. Từ những cách học giản dị, gắn với nhu cầu thực tế, bà con đang từng bước ứng dụng công nghệ vào sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt hằng ngày, đưa kỹ năng số lan tỏa tự nhiên, bền vững trong cộng đồng.

Đổi mới phương pháp đánh giá kết quả học tập

Trường Chính trị tỉnh: Đổi mới phương pháp đánh giá kết quả học tập

Thời gian qua, Trường Chính trị tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp đổi mới, trong đó nổi bật là mô hình “Ứng dụng chuyển đổi số vào đánh giá kết quả học tập của học viên trong chương trình Trung cấp Lý luận chính trị”. Đây được xem là bước tiến quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời bảo đảm tính khách quan, minh bạch và chính xác trong công tác kiểm tra, đánh giá.

Lào Cai: Chuyển đổi số trong quản trị công - đòn bẩy cho phát triển kinh tế bền vững

Lào Cai: Chuyển đổi số trong quản trị công - đòn bẩy cho phát triển kinh tế bền vững

Từ việc ứng dụng các nền tảng số trong giải quyết thủ tục hành chính, quản lý đất đai đến triển khai công nghệ cảm biến giám sát môi trường, tỉnh Lào Cai đang từng bước hình thành hệ sinh thái số minh bạch, hiệu quả, trở thành động lực thu hút các nhà đầu tư theo hướng bền vững.

Kể chuyện văn hoá Dao bằng công nghệ số

Kể chuyện văn hoá Dao bằng công nghệ số

Giữ gìn bản sắc văn hoá là nhiệm vụ quan trọng trong đời sống mỗi dân tộc. Trước đây, các giá trị này thường được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác qua phương thức truyền miệng hoặc bằng chính việc sống cùng những văn hoá ấy. Ngày nay, trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, thế hệ trẻ các dân tộc Lào Cai, trong đó có dân tộc Dao, đã chủ động đổi mới cách thức bảo tồn di sản. Vẫn là lưu giữ và trao truyền, nhưng họ đang thực hiện điều đó thông qua nền tảng công nghệ số.

Tăng tốc triển khai Nghị quyết 57 tại Cam Đường

Tăng tốc triển khai Nghị quyết 57 tại Cam Đường

Ngày 24/4, UBND phường Cam Đường phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ tổ chức buổi làm việc nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn.

Chuyển đổi số – đòn bẩy nâng cao chất lượng công tác thanh tra

Chuyển đổi số – đòn bẩy nâng cao chất lượng công tác thanh tra

Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu về chất lượng chuyên môn, nghiệp vụ ngày càng cao, Thanh tra tỉnh Lào Cai đã đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào hoạt động chuyên môn, tạo chuyển biến rõ nét trong công tác chỉ đạo, điều hành, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động thanh tra.

Lào Cai hướng tới mô hình “Văn phòng Tỉnh ủy số”

Lào Cai hướng tới mô hình “Văn phòng Tỉnh ủy số”

Trước yêu cầu nâng cao chất lượng tham mưu, tổng hợp và phục vụ, Văn phòng Tỉnh ủy Lào Cai triển khai xây dựng mô hình “Văn phòng Tỉnh ủy số” theo hướng đồng bộ, hiện đại. Đây không chỉ là bước chuyển trong ứng dụng công nghệ, còn là quá trình đổi mới toàn diện phương thức làm việc, tổ chức dữ liệu và điều hành, nhằm bảo đảm thông tin kịp thời, chính xác, phục vụ hiệu quả công tác lãnh đạo, chỉ đạo trong giai đoạn mới.

Đoàn công tác Sở Nội vụ tỉnh Lào Cai kiểm tra, hướng dẫn nghiệp vụ tại xã Trịnh Tường

Đoàn công tác Sở Nội vụ tỉnh Lào Cai kiểm tra, hướng dẫn nghiệp vụ tại xã Trịnh Tường

Ngày 20/4, Đoàn công tác của Sở Nội vụ tỉnh Lào Cai do bà Bùi Phương Loan - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp Nội vụ tỉnh làm trưởng đoàn đã kiểm tra, hướng dẫn nghiệp vụ công tác chỉnh lý, số hóa, giao nhận tài liệu và thành lập các tổ, đội thực hiện nhiệm vụ tại xã Trịnh Tường.

Ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý hồ sơ bảo trợ xã hội

Ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý hồ sơ bảo trợ xã hội

Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý hồ sơ và khai thác thông tin đang trở thành xu hướng tất yếu. Tại Trung tâm Công tác xã hội và Bảo trợ xã hội số 2 tỉnh Lào Cai, quá trình này đã và đang mang lại những chuyển biến rõ nét, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm áp lực hành chính và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.

fb yt zl tw