Buổi sớm xã Thượng Lâm, tỉnh Tuyên Quang, trong căn nhà sàn ấm cúng, tiếng dệt vải lách cách, đều đặn từng nhịp như phá tan sự yên ắng của núi rừng. Năm, sáu chị em phụ nữ dân tộc Tày, mỗi người một công đoạn, thoăn thoắt làm việc để kịp hoàn thiện những tấm khăn cẩm gửi đến khách hàng.
"Ngày trước, đã có những lúc nghề dệt thổ cẩm từng bị mai một, sản phẩm làm ra chẳng bán được bao nhiêu", chị Ngô Thị Minh, Chủ tịch Hội LHPN xã Thượng Lâm trải lòng.
Đây cũng là nỗi trăn trở chung của nhiều phụ nữ vùng cao. Nghề truyền thống từng là niềm tự hào, nhưng trước làn sóng hàng hóa công nghiệp và nhịp sống hiện đại, không ít nghề đứng trước nguy cơ mai một. Để nghề truyền thống của chị em phụ nữ nơi vùng sâu, vùng xa, miền núi không bị mất đi, Hội LHPN các cấp đã đóng vai trò làm cầu nối để chị em vừa giữ nghề, có thêm sinh kế, vừa phát triển thương mại cho sản phẩm truyền thống của địa phương.
Điểm tựa để chị em giữ nghề truyền thống
Bước ngoặt đến với các chị em hội viên, phụ nữ xã Thượng Lâm khi Hội LHPN xã tổ chức Nhóm cùng sở thích dệt thổ cẩm xã Thượng Lâm. Tham gia nhóm, các chị không chỉ học thêm mẫu hoa văn mới mà còn được kết nối, hỗ trợ quảng bá, tiêu thụ, tìm đầu ra cho sản phẩm, tăng thu nhập để chăm lo cho gia đình.
Theo chị Ngô Thị Minh, cách làm của là cùng các chị em muốn biến nghề truyền thống thành sinh kế thực sự. Phụ nữ giữ nghề là giữ được bản sắc, nhưng quan trọng hơn là phải sống được bằng nghề".
Không chỉ Tuyên Quang, nhiều tỉnh vùng sâu, vùng xa và miền núi khác, các cấp Hội phụ nữ đã trở thành điểm tựa để chị em hội viên, phụ nữ phát triển kinh tế từ nghề truyền thống. Ở Lào Cai, với sự đồng hành của Hội LHPN các cấp, chị em đã mạnh dạn thành lập Hợp tác xã dược liệu, chế biến các sản phẩm lá tắm, gối thảo dược… để đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử. Ở Thái Nguyên, các nghề truyền thống như đan nón lá cọ, mây tre đan… cũng được hồi sinh. Sản phẩm không chỉ được tiêu thụ trong bản làng mà còn được trưng bày, bán tại những điểm du lịch nổi tiếng.
Tại các cấp Hội phụ nữ, trong 5 năm qua đã có hàng nghìn lớp truyền nghề, khởi sự kinh doanh cho phụ nữ vùng sâu, vùng xa và miền núi đã được triển khai. Nhiều sản phẩm thổ cẩm, ẩm thực, dược liệu được công nhận OCOP 3–4 sao, mở lối đi mới cho hội viên, phụ nữ.
Bà Ma Thị Hồng, Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp giáo dục thường xuyên Lâm Bình tỉnh Tuyên Quang đánh giá: "Điểm quan trọng nhất là gắn nghề với thị trường. Khi sản phẩm truyền thống được đưa vào du lịch cộng đồng và thương mại hiện đại, chị em sẽ thấy giữ nghề không chỉ là trách nhiệm, mà còn là con đường thoát nghèo".
Từ vùng sâu, vùng xa đến thị trường rộng lớn
Tại xã Lâm Thượng, tỉnh Lào Cai, chị Hoàng Thị Huệ ngày ngày cần mẫn vào rừng chặt lá cọ, đan từng chiếc nón để bán, mà thu nhập chẳng đáng là bao. Nhưng nhờ có khách du lịch và được tập huấn, hướng dẫn cách quảng bá qua Facebook, Zalo, chiếc nón lá nhỏ bé đã vươn ra khỏi bản làng, theo chân khách hàng đến với nhiều vùng đất mới. "Chưa bao giờ tôi nghĩ sản phẩm của xã mình lại đi xa thế. Nhờ đó, gia đình tôi có thêm thu nhập", chị Huệ hào hứng.
Chị Trần Thảo Linh, một du khách từ Hà Nội, sau chuyến đi trải nghiệm tại Lâm Thượng đã mang theo một chiếc nón lá về với thủ đô: "Mỗi khi đi ăn trưa, đội chiếc nón để tránh nắng, tôi lại nhớ về những kỷ niệm khi đến với bản làng. Tôi mua nón không chỉ để dùng, mà còn để lưu giữ ký ức của vùng cao".
Cùng với nón lá, những sản phẩm khác của xã như măng mai, măng xé sợi, thịt mắm… cũng bắt đầu được bán trên các nền tảng trực tuyến. Những sản phẩm xưa kia chỉ quanh quẩn trong các thôn bản vùng sâu, vùng xa, nay đã ra thành phố, thậm chí vươn ra nước ngoài. Nhiều phụ nữ vùng cao từ chỗ lam lũ với ruộng nương nay đã trở thành các bà chủ, các nữ doanh nhân tự tin làm kinh tế. Thu nhập từ nghề giúp họ nuôi con ăn học, dựng nhà cửa khang trang. Quan trọng hơn, những nghề truyền thống không còn đứng trước nguy cơ mai một, mà được thế hệ trẻ tự hào tiếp nối.
Ngoài sự đồng hành của Các cấp Hội phụ nữ, ngành Công Thương cũng là "cánh tay nối dài" giúp sản phẩm nghề truyền thống có chỗ đứng trên thị trường. Bộ Công Thương nhiều năm qua đã phối hợp với Hội LHPN Việt Nam triển khai các chương trình hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, tập huấn thương mại điện tử, đưa sản phẩm OCOP và hàng thủ công mỹ nghệ vào các hội chợ để quảng bá, tiêu thụ sản phẩm.
Tại địa phương, Sở Công Thương Lào Cai, Tuyên Quang, Thái Nguyên… thường xuyên phối hợp tổ chức hội chợ thương mại, kết nối tiêu thụ, tập huấn về nhãn mác, bao bì, tiêu chuẩn chất lượng cho các hợp tác xã do phụ nữ quản lý. Nhờ đó, nhiều sản phẩm của hội viên, phụ nữ vùng sâu, vùng xa và miền núi không chỉ được biết đến trong nước mà còn có cơ hội xuất khẩu.
"Mỗi nghề truyền thống giữ lại không chỉ giúp chị em thoát nghèo, mà còn giữ gìn bản sắc văn hóa. Hội LHPN chúng tôi sẽ tiếp tục đồng hành để nghề truyền thống không chỉ sống, mà còn phát triển mạnh trong dòng chảy hiện đại", chị Ngô Thị Minh, Chủ tịch Hội LHPN xã Thượng Lâm, tỉnh Tuyên Quang, nhấn mạnh.
