Khi sinh nở vẫn là "cuộc đánh cược" với số phận
Trong phòng điều trị nội trú đơn sơ của Trạm Y tế xã Nậm Chày, sản phụ Vàng Thị Mo - người phụ nữ Mông vừa trải qua cơn nguy kịch. Từng 3 lần sinh con tại nhà theo tập quán lâu đời, đến lần sinh thứ tư, chị quyết định đến trạm y tế với mong muốn được an toàn hơn. Tuy nhiên, di chứng từ các lần sinh trước cùng sức khỏe yếu đã khiến chị bị băng huyết, sót rau sau sinh, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Trong bối cảnh trạm y tế thiếu thốn vật tư và không có bác sĩ chuyên khoa để bảo đảm điều kiện cấp cứu, sự tăng cường kịp thời của bác sĩ tuyến trên đã cứu sống người mẹ ngay tại trạm.
Chồng sản phụ, anh Vàng A Thanh vẫn chưa hết xúc động khi nhắc lại thời khắc gian nan ấy.
Câu chuyện của gia đình anh Thanh không phải là trường hợp cá biệt tại địa phương. Theo thống kê, hiện vẫn có khoảng 85% ca sinh nở tại Nậm Chày diễn ra tại nhà. Con số ấy phản ánh rõ rào cản về nhận thức, điều kiện kinh tế và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân vùng cao.
Ở nhiều bản làng xa xôi, việc đến cơ sở y tế vẫn chưa trở thành lựa chọn ưu tiên khi sinh con. Hủ tục, thói quen lâu đời cùng tâm lý e ngại đi xa khiến nhiều phụ nữ ở đây vẫn lựa chọn sinh tại nhà, dù phải đối mặt với nhiều nguy cơ khó lường.
Trạm y tế gồng mình trong thiếu thốn
Là tuyến y tế gần dân nhất, Trạm Y tế xã Nậm Chày đang phải gồng mình trong thiếu thốn để gánh vác nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho hàng nghìn người dân thuộc địa bàn rộng lớn, nơi 100% dân số là đồng bào dân tộc Mông và Dao. Trạm hiện vẫn đang sử dụng cơ sở nhà cấp IV được xây dựng từ năm 2007.
Sau gần hai thập kỷ sử dụng, nhiều hạng mục tại đây đã xuống cấp nghiêm trọng; không gian chật hẹp khiến nhiều phòng chức năng theo quy định chưa thể bố trí đầy đủ, riêng khu điều trị nội trú chỉ có thể kê được ba giường bệnh.
Không chỉ thiếu cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ khám chữa bệnh cũng trong tình trạng cũ kỹ, xuống cấp. Nhiều thiết bị chuyên môn còn thiếu hoặc chưa được thay thế. Hệ thống công nghệ thông tin phục vụ quản lý và khám chữa bệnh chưa đáp ứng yêu cầu thực tế.
Khó khăn càng trở nên rõ nét khi nguồn nhân lực y tế còn thiếu hụt nghiêm trọng. Theo đề án vị trí việc làm, trạm y tế cần 12 nhân sự chuyên môn, nhưng hiện chỉ có một bác sĩ đang công tác. Trạm cũng chưa được kiện toàn đầy đủ bộ máy lãnh đạo và các khoa, phòng theo quy định mới. Trong khi đó, địa bàn rộng, dân cư sống phân tán khiến khối lượng công việc của đội ngũ y tế cơ sở ngày càng trở nên quá tải.
Nghịch lý: Cả xã không có hiệu thuốc tây
Đáng chú ý, việc tiếp cận thuốc chữa bệnh cơ bản của người dân Nậm Chày cũng gặp nghịch lý lớn khi trên địa bàn xã hiện chưa có hiệu thuốc tư nhân nào hoạt động. Khi trạm y tế không có đủ danh mục thuốc cần thiết, người dân buộc phải vượt núi xuống xã lân cận để mua thuốc. Quãng đường di chuyển này đã trở thành trở ngại rất lớn đối với những hộ nghèo sống ở vùng sâu, vùng xa.
Đằng sau câu chuyện về những viên thuốc là bài toán lớn về khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản của người dân vùng cao. Từ một cơn sốt thông thường, đợt cảm cúm cho đến các bệnh mãn tính đều có thể kéo theo hành trình dài hàng chục cây số, khiến khoảng cách giữa người dân với dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngày càng bị kéo xa.
Nỗi lo từ “điểm nóng” ma túy
Không chỉ khó khăn trong khám, chữa bệnh thông thường, Nậm Chày còn là địa bàn có số người nghiện ma túy tương đối lớn với 268 người nằm trong diện quản lý. Đối với người cai nghiện, việc uống thuốc Methadone đều đặn mỗi ngày là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị.
Thế nhưng đến nay, Nậm Chày vẫn chưa có điểm cấp phát thuốc Methadone tại chỗ, đồng nghĩa với việc hàng trăm người phải di chuyển quãng đường khoảng 30 km mỗi ngày để nhận thuốc điều trị. Do quãng đường di chuyển quá xa, nhiều người nghiện không có đủ sức khỏe hoặc điều kiện kinh tế để duy trì việc điều trị thường xuyên, khiến nguy cơ tái nghiện luôn hiện hữu.
Theo ông La Hùng Cường - Trưởng Phòng Văn hóa xã Nậm Chày, việc sớm xây dựng một điểm cấp phát thuốc Methadone ngay tại địa phương hiện đang là nhu cầu vô cùng cấp thiết.
Ở nơi các bản làng khuất sâu sau núi, người dân Nậm Chày vẫn đang kiên nhẫn chờ đợi những đổi thay thiết thực: chờ một hiệu thuốc gần hơn, chờ thêm những bác sĩ về bản, chờ một điểm cấp phát Methadone ngay tại địa phương, và chờ con đường đến với dịch vụ y tế được rút ngắn lại.
