Trụ sở cũ, công năng mới
Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Mường Hum, những phòng làm việc từng thuộc trụ sở xã Trung Lèng Hồ cũ đang được cán bộ, giáo viên dọn dẹp, sắp xếp lại làm nơi ở.
Từ không gian từng phục vụ hoạt động của bộ máy chính quyền cơ sở, các phòng được cải tạo, bố trí lại thành chỗ ở cho giáo viên công tác tại vùng cao. Cách làm này vừa tận dụng cơ sở vật chất sẵn có, vừa giúp giáo viên có nơi ăn, nghỉ ổn định, giảm áp lực thuê trọ, thêm điều kiện yên tâm gắn bó với trường, lớp.
“Các thầy cô được tận dụng lại phòng làm việc cũ làm phòng ở. Được chính quyền giao cho sử dụng, thầy cô rất phấn khởi, thuận lợi hơn trong công tác giáo dục, dạy học và các hoạt động xã hội của địa phương” - bà Nguyễn Thị Lan Anh, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Mường Hum chia sẻ.
Xã Mường Hum được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã Mường Hum, Trung Lèng Hồ và Nậm Pung. Sau sắp xếp, nhu cầu sử dụng trụ sở thay đổi, một số cơ sở phát sinh dôi dư. Thay vì để không, địa phương rà soát nhu cầu thực tế để bố trí lại công năng.
Trụ sở xã Trung Lèng Hồ cũ được sử dụng phục vụ nhu cầu nhà ở cho cán bộ, giáo viên; trụ sở xã Nậm Pung cũ được bố trí cho Ban Chỉ huy Quân sự xã. Theo ông Vừ A Sùng - Phó Chủ tịch UBND xã Mường Hum, việc tận dụng các trụ sở cũ vừa góp phần giải quyết khó khăn về nhà ở cho giáo viên, vừa phát huy giá trị những công trình đã được Nhà nước đầu tư, tránh lãng phí.
Tại xã Bản Lầu, một cách làm khác cũng cho thấy nếu rà soát đúng nhu cầu, tài sản dôi dư hoàn toàn có thể tiếp tục phát huy giá trị.
Do cơ sở cũ bị sụt sạt, xuống cấp, không còn bảo đảm an toàn, địa phương bố trí trụ sở xã Lùng Vai cũ làm trụ sở Trạm Y tế. Nhờ đó, người dân tại khu vực xã cũ tiếp tục có điểm khám, chữa bệnh thuận lợi, hạn chế phải đi xa.
“Người dân đánh giá rất cao vì việc bố trí như vậy thuận lợi hơn, phục vụ người dân tốt hơn” - ông Lê Thanh Hoa, Phó Chủ tịch UBND xã Bản Lầu cho biết.
Mường Hum, Bản Lầu chỉ là những ví dụ cụ thể trong quá trình Lào Cai tìm lời giải cho bài toán tài sản công sau sắp xếp. Điểm chung của những cách làm này là không mặc định “dôi dư” đồng nghĩa với “thanh lý”. Tài sản chỉ thực sự dôi dư khi không còn nhu cầu sử dụng phù hợp. Nếu vẫn có thể phục vụ giáo dục, y tế, quốc phòng, an ninh hoặc các nhu cầu công cộng khác thì điều quan trọng là phải tìm được công năng mới.
Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu sắp xếp, xử lý tài sản công hiện nay: ưu tiên đưa tài sản trở lại phục vụ đời sống trước khi tính đến các phương án khai thác thương mại.
604 cơ sở và yêu cầu xử lý đến cùng
Theo rà soát của tỉnh, tính đến ngày 30/6/2026, Lào Cai có 604 cơ sở nhà, đất dôi dư cần xử lý; trong đó, 550 cơ sở dôi dư sau sắp xếp trên địa bàn tỉnh và 54 cơ sở của các cơ quan Trung ương chuyển giao về địa phương.
“Từ yêu cầu thực tiễn, tỉnh xác định phương án đầu tiên phải là tiếp tục khai thác, sử dụng tài sản theo đúng mục đích và chuyển đổi công năng phù hợp. Đến ngày 4/9/2026, 561/604 cơ sở đã hoàn thành xử lý, khai thác, đạt 92,8%. Còn 43 cơ sở, chiếm 7,2%, dự kiến hoàn thành xử lý trong tháng 9”.
Trong số 43 cơ sở còn lại, 8 cơ sở dự kiến bàn giao cho đơn vị khác sử dụng làm trụ sở; 16 cơ sở chuyển đổi công năng; 17 cơ sở thực hiện đấu giá, đấu thầu, cho thuê; 2 cơ sở tiếp tục quản lý theo hiện trạng để chờ phương án xử lý.
Như vậy, câu chuyện tài sản công dôi dư ở tỉnh đang chuyển từ giai đoạn “thống kê, kiểm kê” sang giai đoạn quan trọng hơn là tổ chức khai thác và sử dụng hiệu quả. Việc xác định nhà, đất dôi dư và lựa chọn phương án xử lý sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 cũng đặt ra yêu cầu rà soát kỹ hơn về nhu cầu sử dụng, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, hiện trạng tài sản và khả năng khai thác.
Nghị quyết 31/2026/NQ-CP được ban hành với mục tiêu tạo cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy và đơn vị hành chính; tinh thần xuyên suốt là tăng cường phân cấp, phân quyền, đồng thời phải phân định rõ trách nhiệm, bảo đảm công khai, minh bạch, phòng ngừa thất thoát, tiêu cực.
Không để “dôi dư” biến thành “lãng phí”
Xử lý tài sản công không chỉ là câu chuyện về những căn phòng, khu đất hay trụ sở bỏ trống. Đó là bài toán về hiệu quả quản trị nhà nước và trách nhiệm sử dụng nguồn lực công.
Tại cuộc họp ngày 19/8 về quản lý, sử dụng tài sản công và tiến độ xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ngô Hạnh Phúc yêu cầu các sở, ban, ngành, địa phương xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm; tiến độ sắp xếp, xử lý tài sản công dôi dư là một tiêu chí quan trọng đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu.
Thông điệp này cho thấy yêu cầu quản lý tài sản công đang được đặt ở mức cao hơn: không chỉ “quản cho đúng” mà phải “quản để phát huy giá trị”.
Nếu một trụ sở không còn nhu cầu sử dụng nhưng được chuyển thành trường học, cơ sở y tế, nơi ở cho giáo viên, trụ sở công an, quân sự, nhà văn hóa hay thiết chế phục vụ cộng đồng, giá trị của tài sản được tiếp tục phát huy.
Nếu không còn nhu cầu sử dụng cho mục đích công, tài sản có thể được đưa vào khai thác theo đúng quy định, như đấu giá tài sản gắn với quyền sử dụng đất, xử lý tài sản trên đất để đấu giá đất theo quy hoạch hoặc cho thuê tài sản gắn với quyền sử dụng đất. Quá trình này phải đảm bảo công khai, minh bạch, đúng quy hoạch, đúng pháp luật, tránh biến việc xử lý tài sản công thành kẽ hở cho thất thoát, lợi ích nhóm hoặc sử dụng sai mục đích.
Thực tế tại Lào Cai cho thấy, cùng một trụ sở cũ, nếu để khóa cửa sẽ trở thành gánh nặng bảo quản, xuống cấp và lãng phí, nhưng nếu được chuyển đổi đúng nhu cầu, công trình có thể trở thành phòng ở cho giáo viên, điểm khám chữa bệnh, nơi làm việc của lực lượng vũ trang hoặc không gian sinh hoạt cộng đồng...
Bài toán vì thế không nằm ở việc “xử lý cho xong” 604 cơ sở nhà, đất dôi dư, mà là xử lý thế nào để mỗi tài sản sau sắp xếp đều được đặt vào vị trí có ích nhất.
Đến nay, khi 561/604 cơ sở đã được xử lý, Lào Cai đang đứng trước chặng cuối với 43 cơ sở còn lại. Đây là những trường hợp cần tiếp tục rà soát kỹ, tháo gỡ từng vướng mắc về pháp lý, quy hoạch, hiện trạng và nhu cầu sử dụng.
Tinh gọn bộ máy không chỉ tạo ra một nền hành chính ít tầng nấc hơn. Giá trị của cuộc cải cách còn phải được đo bằng việc những nguồn lực đã đầu tư trước đây không bị bỏ quên.
Mỗi trụ sở được “tái sinh” với công năng phù hợp, mỗi khu đất được khai thác minh bạch, hiệu quả cũng chính là một phần kết quả của thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Rộng hơn, đó là cách biến những gì tưởng như là “phần dư” của quá trình sắp xếp thành nguồn lực mới cho phát triển.
