Từ UBND xã Tả Ngài Chồ, theo tuyến đường bê tông nhỏ uốn lượn vòng qua những thôn, bản san sát dân cư, rồi vượt con dốc như sợi dây thừng bám lên lưng núi đá chừng 5 km, chúng tôi đã đến được đầu thôn Bản Phố. Đã gần 11 giờ trưa nhưng anh Thào Seo Khứ, nguyên Phó Chủ tịch UBND xã Tả Ngài Chồ, cũng là một người dân trong thôn vẫn đợi tôi như đã hẹn. Rót chén nước chè, anh Khứ bảo, ngày trước ở đây có 2 thôn là Bản Phố và Lùng Vùi, từ năm 2017 được sáp nhập thành 1 thôn lấy tên Bản Phố. Theo tiếng quan hỏa, Bản Phố nghĩa là bản lưng chừng núi, còn Lùng Vùi dịch ra là nơi có con rồng bao bọc xung quanh. Ai đến Bản Phố cũng có ấn tượng khó quên với vùng đất này là có một “góc phố” giữa núi rừng.
Thấy tôi có vẻ còn hoài nghi, anh Khứ bảo cứ đi theo anh sẽ tìm được “góc phố trong rừng”. Vậy là ngồi trên xe máy của anh Khứ, chúng tôi đi vào trong, một bên là vách đá cheo leo, một bên là thung lũng xanh ngắt và những đỉnh núi nhọn lô nhô mờ ảo phía chân trời. Đi chừng 500 m, hiện ra trước mắt tôi là mấy ngôi nhà xây hai tầng như những biệt thự. Có ngôi nhà còn ốp gạch men trắng toàn bộ phía trước như ở ngoài phố. Tuy ấn tượng với những ngôi nhà to nhưng tôi không quá bất ngờ vì giờ đây ở nhiều bản làng vùng cao cũng có nhà xây như vậy.
Điều khiến tôi bất ngờ lại nằm ở phía trước, khi đi tiếp chừng 500 m nữa. Đứng bên này thung lũng nhìn sang phía bên kia, dưới đỉnh núi sừng sững nhọn hoắt như chiếc sừng tê giác là hơn 20 ngôi nhà xây một, hai tầng nằm san sát nhau ở lưng chừng núi. Tất cả các ngôi nhà đều dựa lưng vào núi, cửa hướng ra phía trước. Nhiều ngôi nhà xây theo dáng biệt thự, có nhiều cửa sổ lắp kính. Đó giống như một góc phố thu nhỏ nổi bật giữa màu xanh của núi rừng.
Bên ngôi nhà xây hai tầng khang trang với những bức tường, trần nhà được sơn màu và vẽ tranh phong cảnh, anh Ma Seo Sà tâm sự: Gia đình tôi xây ngôi nhà này từ năm 2019, với tổng chi phí tính ra tiền khoảng 600 triệu đồng.
Trong xóm Lùng Vùi có 27 hộ người Mông thì có tới 22 hộ đã xây nhà, trong đó một số nhà xây hai tầng trị giá 500 - 700 triệu đồng như nhà các ông: Ma Seo Chinh (A), Ma Seo Chinh (B), Ma Seo Chúng, Giàng Seo Sông, Giàng Seo Dìn… Còn nếu tính cả thôn Bản Phố có 68 hộ thì có hơn 40 ngôi nhà xây từ 1 đến 2 tầng.
Bất ngờ với việc ở một xã vùng cao, biên giới đặc biệt khó khăn như Tả Ngài Chồ lại có một thôn người Mông với xóm nhà lầu chẳng khác gì ở thành phố, tôi băn khoăn tự hỏi điều gì đã giúp các hộ ở đây xây được những ngôi nhà khang trang mà nhiều người ở thành phố vẫn còn mơ ước như vậy. Nhớ lại trong những chuyến công tác lên vùng đất này, khi trò chuyện với các chiến sĩ biên phòng, công an, tôi được biết ở vùng đất Pha Long, Tả Ngài Chồ trước đây không ít thanh niên người Mông đã vướng vòng lao lý vì buôn bán ma túy với án tù hàng chục năm tới tù chung thân. Có lẽ nào… Tôi cố gạt đi suy nghĩ rằng một số hộ người Mông ở Bản Phố cũng làm giàu, xây nhà to bằng những hành vi phi pháp đó.
Chia sẻ những băn khoăn này với Thiếu tá Tráng Hồ, Trưởng Công an xã Tả Ngài Chồ, anh khẳng định, thôn Bản Phố nhiều năm qua không có người nghiện ma túy, cũng chưa phát hiện người dân phạm pháp do buôn bán ma túy, mấy năm gần đây trong thôn không xảy ra các vụ việc vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Những ngôi nhà xây của đồng bào Mông trong thôn đều được đánh đổi bằng công sức lao động, do bà con đi làm thuê mà xây được.
Thêm một điều đặc biệt khiến tôi bất ngờ nữa là đa số những ngôi nhà xây ở Bản Phố nói chung, xóm Lùng Vùi nói riêng được bà con trong thôn tự xây bằng đổi công giúp nhau. Anh Giàng Seo Sú chỉ tay về phía ngôi nhà xây khang trang, cho biết: Ngôi nhà này gia đình tôi xây hết khoảng 570 triệu đồng. Nhưng nếu thuê thợ từ ngoài phố vào xây, thì tổng chi phí phải hết khoảng 700 triệu đồng. Để tiết kiệm tiền xây nhà, tôi nhờ bà con trong thôn đến giúp với khoảng 500 công lao động. Trước đây, khi bà con trong thôn xây nhà cần người giúp đỡ tôi cũng tích cực đến giúp. Nhờ trong thôn đoàn kết, nhà này giúp nhà kia, các hộ đều có thể xây nhà khang trang.
Đến Bản Phố, nhìn nhà xây khang trang, đẹp chẳng khác gì ngoài phố thật khó tin những công trình đó lại do bà con tự thiết kế, thi công. Thì ra, qua quá trình đi làm thuê, nhiều người trong thôn đã học được nghề xây dựng, vận dụng để về xây các công trình trong thôn, bản. Ở Bản Phố hiện nay có 4 đội thợ xây, ngoài giúp bà con trong thôn còn nhận xây các công trình ở các xã khác. Chính sự sáng tạo, đoàn kết, cùng giúp nhau vươn lên của người Mông ở Bản Phố đã biến xóm nghèo năm xưa trở thành “góc phố” giữa núi rừng biên cương.
Vui vì đồng bào Mông ở Bản Phố luôn đoàn kết, giúp nhau xây nhà cửa khang trang, nhưng đến Bản Phố tôi cũng không khỏi suy nghĩ về cuộc sống của bà con hiện nay. Mặc dù nhìn từ bên ngoài, những ngôi nhà ở đây được xây khang trang, to đẹp thật, nhiều nhà cao tầng trị giá hàng trăm triệu đồng, nhưng khi vào một số nhà bà con trong thôn, thì hiện rõ sự khó khăn khi nhà to rộng nhưng bàn ghế, giường, tủ, ti vi… đều đã cũ, hỏng. Bên cạnh những ngôi nhà cao tầng, vẫn còn một số ngôi nhà gỗ, nhà vách tre, quây bằng bạt xanh.
Ông Sùng Seo Sà, Chủ tịch UBND xã Tả Ngài Chồ ưu tư: Đúng là Bản Phố là thôn duy nhất của xã có nhiều nhà xây tập trung như vậy, nhưng hiện nay đời sống bà con vẫn còn không ít khó khăn, với hơn 40 hộ nghèo. Qua 2 năm dịch Covid-19 bùng phát, không đi làm thuê được nên thu nhập của bà con giảm hẳn. Chính quyền xã luôn tuyên truyền bà con tìm hướng phát triển kinh tế tại địa phương để nâng cao thu nhập, tuyệt đối không tự ý xuất cảnh trái phép đi làm thuê.
Để giúp bà con thoát nghèo bền vững, cấp ủy đảng, chính quyền xã Tả Ngài Chồ tích cực vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi. Thôn Bản Phố có khoảng 10 ha cây hồi, trong đó một số diện tích đã cho thu hoạch. Thời gian tới, nếu tìm được đầu ra ổn định cho sản phẩm hoa hồi thì sẽ giúp người dân trong thôn có thêm thu nhập. Ngoài ra, cấp ủy đảng, chính quyền xã Tả Ngài Chồ đang định hướng bà con chuyển diện tích trồng ngô kém hiệu quả sang trồng chè.
Thôn biên giới Bản Phố hôm nay tuy còn khó khăn nhưng đang dần thay đổi khi bà con có nhà cửa khang trang, đường trục thôn được hỗ trợ hệ thống đèn năng lượng mặt trời. Tuyến đường kết nối thôn với huyện Mường Khương cũng đang được thi công, rút ngắn dần khoảng cách, thời gian đi lại của bà con. Chắc chắn rằng, với sự năng động, sáng tạo, ý chí vượt khó vươn lên, đồng bào Mông ở Bản Phố sẽ xây dựng bản làng ngày càng giàu đẹp.
