Khởi nghiệp sáng tạo đánh thức di sản, kiến tạo Lào Cai xanh và hạnh phúc

Con người là trung tâm của khởi nghiệp sáng tạo

Ở Lào Cai, khởi nghiệp sáng tạo không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp hay giới công nghệ, mà đang bắt đầu từ chính những con người đang gìn giữ hồn cốt văn hóa dân tộc. Với 54 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 2 di sản đại diện của nhân loại, cùng mạng lưới thiết chế văn hóa phủ khắp các thôn bản vùng cao và hơn 40 nghệ nhân ưu tú, Lào Cai đang sở hữu một “mỏ vàng” di sản giàu tiềm năng để phát triển kinh tế sáng tạo.

Chủ thể của hành trình ấy là những nghệ nhân, người dân bản địa, thanh niên vùng cao - những người trực tiếp nắm giữ tri thức văn hóa truyền thống. Từ những ngôi nhà trình tường ở Bắc Hà, ruộng bậc thang Sa Pa, làn điệu dân ca Dao đỏ, nghề dệt thổ cẩm của người Mông đến các lễ hội dân gian đặc sắc… tất cả đang dần được nhìn nhận như nguồn “tài nguyên mềm” để phát triển du lịch cộng đồng, sản phẩm văn hóa và sinh kế bền vững.

Bà Vũ Thị Mai Oanh - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho rằng, điều cốt lõi của khởi nghiệp sáng tạo là đặt con người ở vị trí trung tâm. Khi người dân biết biến ngôi nhà, thửa ruộng, điệu múa hay nghề truyền thống của mình thành những sản phẩm du lịch mang giá trị trải nghiệm và bản sắc riêng, họ đã tạo ra sinh kế và nuôi dưỡng niềm tự hào văn hóa ngay trên quê hương mình.

Theo bà Oanh, để kho tàng di sản thực sự trở thành động lực phát triển, cần chú trọng bồi dưỡng nguồn nhân lực văn hóa chất lượng cao, đặc biệt là thế hệ trẻ vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Việc trang bị kỹ năng số, tư duy kinh tế di sản, khả năng kể chuyện văn hóa và kết nối thị trường sẽ giúp người dân chuyển từ tư duy “giữ gìn” sang “khai thác giá trị bền vững” di sản.

Khi mỗi nghệ nhân, mỗi người dân trở thành một “đại sứ văn hóa”, biết kể câu chuyện của dân tộc mình bằng ngôn ngữ hiện đại, thì di sản không còn nằm yên trong ký ức mà sẽ trở thành nguồn lực sống động cho phát triển kinh tế, du lịch và lan tỏa hạnh phúc cộng đồng.

Công nghệ số giúp lan tỏa bản sắc vùng cao

Nếu văn hóa là gốc rễ thì công nghệ chính là cánh cửa mở rộng không gian phát triển cho khởi nghiệp sáng tạo ở vùng cao. Những năm gần đây, nhiều sản phẩm OCOP, thổ cẩm, dược liệu, nông sản bản địa của Lào Cai đã xuất hiện trên các nền tảng thương mại điện tử. Nhiều homestay, điểm du lịch cộng đồng cũng chủ động ứng dụng công nghệ số để quảng bá hình ảnh, livestream trải nghiệm văn hóa hay kết nối trực tiếp với du khách quốc tế.

Nhiều bạn trẻ dân tộc thiểu số đang dùng mạng xã hội để kể câu chuyện về quê hương bằng ngôn ngữ hiện đại hơn. Từ những video ngắn về ruộng bậc thang mùa lúa chín, phiên chợ vùng cao, món ăn truyền thống đến các lễ hội dân gian… hình ảnh Lào Cai ngày càng được lan tỏa mạnh mẽ trên không gian số.

Chị Bùi Thị Minh Nghĩa, chủ cơ sở dịch vụ lưu trú homestay Zoni Home, xã Hạnh Phúc cho biết: Ngoài dịch vụ lưu trú, homestay của tôi còn tổ chức các hoạt động trải nghiệm như: hát giao lưu, thổi khèn Mông, ném pao, ném còn để du khách hiểu hơn về đời sống văn hóa của người dân bản địa. Những hoạt động này thường xuyên được giới thiệu trên các nền tảng mạng xã hội và nhận được sự quan tâm lớn từ du khách trong và ngoài nước.

Cùng với đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), bản đồ số hay công nghệ thực tế ảo (VR/AR) đang mở ra cách tiếp cận mới cho du lịch địa phương. Thông qua số hóa di sản, tích hợp bản đồ số và xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh, du khách ở bất cứ đâu cũng có thể khám phá vẻ đẹp của Sa Pa, Fansipan, Mù Cang Chải hay hòa mình vào các lễ hội truyền thống đặc sắc của đồng bào vùng cao. Công nghệ giúp cá nhân hóa trải nghiệm du lịch, quản lý điểm đến thông minh, tối ưu hóa luồng khách, giảm áp lực lên cảnh quan tự nhiên và hạn chế tình trạng quá tải tại các điểm nóng du lịch.

Nhiều dự án khởi nghiệp của người trẻ cũng đang cho thấy sự kết hợp hài hòa giữa công nghệ và bản sắc địa phương. Từ ứng dụng Blockchain để truy xuất nguồn gốc nông sản du lịch đến livestream bán sản phẩm OCOP ngay tại ruộng bậc thang, rừng chè Shan tuyết hay các bản du lịch cộng đồng… tất cả đang góp phần đưa sản phẩm vùng cao tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Nhờ sức lan tỏa của công nghệ số, du lịch Lào Cai tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tăng trưởng tích cực. Chỉ trong mấy tháng đầu năm, địa phương đã đón trên 3,44 triệu lượt khách du lịch, vượt 12,7% so với kịch bản tăng trưởng đề ra; tổng thu từ du lịch đạt gần 12.900 tỷ đồng. Những con số ấy cho thấy công nghệ đang trở thành “đòn bẩy mềm”, giúp hình ảnh vùng cao Lào Cai đến gần hơn với du khách toàn cầu.

Du khách Klemm đến từ nước Đức chia sẻ: Tôi biết đến Lào Cai qua các video trên mạng xã hội và bị cuốn hút bởi vẻ đẹp thiên nhiên cùng những nét văn hóa rất riêng của đồng bào vùng cao. Tôi thích cảm giác được sống trong không gian bản địa thực sự, được nghe tiếng khèn, tham gia trò chơi dân gian và trò chuyện với người dân địa phương. Đó là trải nghiệm rất khác biệt.

Trong dòng chảy chuyển đổi số, công nghệ đang trở thành “bộ lọc thông minh” giúp Lào Cai phát triển nhanh, hiện đại nhưng vẫn hài hòa với thiên nhiên và gìn giữ được chiều sâu bản sắc văn hóa.

Văn hóa trở thành “thương hiệu độc bản” của khởi nghiệp

Khởi nghiệp sáng tạo ở Lào Cai không chỉ dừng ở việc tạo ra lợi nhuận, mà còn là hành trình gìn giữ ngôn ngữ, phong tục, nghề truyền thống và không gian văn hóa của cộng đồng các dân tộc. Khi mỗi địa phương biết kể câu chuyện của riêng mình bằng chiều sâu bản sắc, văn hóa sẽ trở thành “thương hiệu độc bản” - lợi thế cạnh tranh không thể sao chép trong phát triển du lịch.

Sức hút của Bản Liền qua chương trình “Gia đình Haha”, hình ảnh những cô gái Tày Lâm Thượng tỏa sáng tại Giải bóng đá nữ dân tộc thiểu số Cúp VTV5 hay những phiên chợ vùng cao đậm sắc màu bản địa… là minh chứng cho thấy khi văn hóa được kết nối hài hòa với du lịch, thể thao và truyền thông hiện đại sẽ tạo nên giá trị riêng biệt, giàu cảm xúc và sức lan tỏa.

Không chỉ dừng ở quảng bá hình ảnh, nhiều mô hình du lịch cộng đồng tại Sa Pa, Bắc Hà, Mù Cang Chải, Nghĩa Lộ cùng các sản phẩm gắn với nghề truyền thống đang tạo việc làm ổn định cho người dân, nhất là thanh niên và phụ nữ. Quan trọng hơn, quá trình phát triển kinh tế cũng đang góp phần hồi sinh nhiều giá trị văn hóa từng đứng trước nguy cơ mai một.

Trao đổi về định hướng phát triển trong thời gian tới, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vũ Thị Mai Oanh cho rằng, hành trình đưa du lịch Lào Cai tăng trưởng hai con số và trở thành ngành kinh tế mũi nhọn phụ thuộc vào tư duy khởi nghiệp mới - nơi có sự kết nối chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân. Thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục thúc đẩy xây dựng “hệ sinh thái khởi nghiệp du lịch văn hóa”, hình thành các vườn ươm khởi nghiệp du lịch bền vững, kết nối chuyên gia công nghệ với nghệ nhân dân gian để tạo ra những sản phẩm “vừa hiện đại, vừa đậm đà bản sắc”.

Cùng với đó, các mô hình homestay không rác thải nhựa, doanh nghiệp lữ hành xanh hay các dự án ứng dụng công nghệ cao trong bảo tồn di sản cũng đang được ưu tiên phát triển nhằm bảo vệ hệ sinh thái đa dạng của dãy Hoàng Liên Sơn và tạo nền tảng cho du lịch bền vững.

Trong hành trình phát triển mới, Lào Cai đang cho thấy một tư duy khác biệt: tăng trưởng không đánh đổi bằng bản sắc, hiện đại không tách rời truyền thống. Khi di sản được đánh thức bằng sáng tạo, những giá trị văn hóa vùng cao sẽ được gìn giữ, trở thành nguồn lực để kiến tạo một Lào Cai xanh, hài hòa, giàu bản sắc và hạnh phúc.