Lâm Thượng từ lâu đã có nhiều sản vật gắn liền với tên tuổi địa phương như: vịt bầu Lâm Thượng, nếp cái Lào Mu, măng mai, dược liệu bản địa… Đây không chỉ là nông sản thông thường mà còn là “tài sản bản địa” có thể nâng tầm thành hàng hóa giá trị cao nếu được tổ chức sản xuất bài bản, ứng dụng khoa học - kỹ thuật và xây dựng thương hiệu.
Nhận diện rõ điều đó, chính quyền xã đã lồng ghép nội dung khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời định hướng phát triển các mô hình kinh tế gắn với lợi thế riêng của địa phương. Nhiều hộ dân đã chuyển từ sản xuất nhỏ sang liên kết theo nhóm, tổ hợp tác; mạnh dạn ứng dụng quy trình an toàn sinh học trong chăn nuôi vịt bầu, canh tác lúa nếp theo hướng VietGAP, đầu tư máy sấy để sơ chế măng thay cho phương thức thủ công truyền thống.
Điểm sáng trong phong trào khởi nghiệp ở Lâm Thượng là sự xuất hiện của các hợp tác xã, doanh nghiệp trẻ làm nòng cốt liên kết sản xuất; trong đó, Hợp tác xã Nông lâm sản Dương Phúc là mô hình tiêu biểu.
Thành lập tháng 5/2025, hợp tác xã chuyên sản xuất măng và các sản phẩm nông sản địa phương. Từ 9 thành viên chính thức ban đầu, đến nay hợp tác xã đã liên kết với khoảng 150 hộ dân tham gia cung ứng nguyên liệu, sản xuất và tiêu thụ.
Sự ra đời của hợp tác xã đã góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nhiều hộ dân, từ mạnh ai nấy làm sang liên kết theo chuỗi giá trị. Người dân có đầu ra ổn định hơn, được hướng dẫn kỹ thuật thu hái, sơ chế, bảo quản để nâng cao chất lượng sản phẩm.
Chị Nguyễn Thị Dím - Giám đốc Hợp tác xã chia sẻ: "Trong hành trình khởi nghiệp sáng tạo ở nông thôn, tôi nhận thấy điều quan trọng nhất là tạo dựng niềm tin với người dân bằng hiệu quả thực tế. Khi người dân thấy sản phẩm làm ra bán được giá cao hơn, có đầu ra ổn định và đời sống được cải thiện, họ sẽ mạnh dạn thay đổi tư duy sản xuất, chủ động tham gia chuỗi liên kết. Hợp tác xã đang tập trung vào chế biến sâu, ứng dụng khoa học - kỹ thuật, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Từ đó góp phần nâng cao giá trị nông sản địa phương, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân".
Cùng với Hợp tác xã Nông lâm sản Dương Phúc, trên địa bàn còn có các mô hình như Hợp tác xã Vịt bầu Lâm Thượng, Hợp tác xã Nông lâm thủy sản Khánh Thiện… góp phần hình thành hệ sinh thái sản xuất mới ở vùng cao.
Một lợi thế khác của Lâm Thượng là bản sắc văn hóa phong phú của cộng đồng các dân tộc Tày, Dao, Nùng và nhiều dân tộc khác. Đây là nền tảng để phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm gắn với khởi nghiệp dịch vụ. Trong hành trình ấy, chị Hoàng Thị Xới là gương mặt tiêu biểu.
Với tinh thần khởi nghiệp sáng tạo từ chính giá trị bản địa, chị Xới đã cải tạo ngôi nhà sàn truyền thống của gia đình ở bản Tông Pình Cại thành homestay. Không gian lưu trú vẫn giữ nguyên nét kiến trúc người Tày, được bổ sung tiện nghi cần thiết để mang đến cho du khách trải nghiệm gần gũi, mộc mạc và chân thực.
Chị Xới chia sẻ: “Tôi muốn nhiều người biết quê mình có thiên nhiên trong lành, văn hóa đặc sắc và con người thân thiện. Vì thế tôi làm homestay không chỉ để đón khách nghỉ chân mà để du khách được sống như người bản địa, cùng đi chợ, nấu ăn, đạp xe quanh bản, thưởng thức món ăn truyền thống. Nhờ cách làm mới và quảng bá trên nền tảng số, homestay ngày càng thu hút du khách trong và ngoài nước, góp phần lan tỏa hình ảnh Lâm Thượng và tạo sinh kế bền vững cho gia đình”.
Dù đã có chuyển biến tích cực, song thực tế cho thấy phong trào khởi nghiệp ở Lâm Thượng vẫn đứng trước nhiều rào cản. Phần lớn mô hình sản xuất hiện nay còn nhỏ lẻ, phân tán; liên kết chuỗi chưa chặt chẽ. Nhiều chủ cơ sở, hợp tác xã còn hạn chế về quản trị, tài chính, marketing, thương mại điện tử; bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc của sản phẩm chưa đồng bộ nên khó cạnh tranh ở thị trường lớn.
Hạ tầng phục vụ du lịch cộng đồng còn thiếu; giao thông đến một số thôn, bản chưa thuận lợi. Nguồn vốn hỗ trợ khởi nghiệp còn mỏng, trong khi nhu cầu đầu tư máy móc, nhà xưởng, công nghệ chế biến khá lớn...
Ông Hoàng Văn Cói - Phó Chủ tịch UBND xã Lâm Thượng cho biết: Địa phương xác định khởi nghiệp phải bắt đầu từ lợi thế sẵn có, lấy người dân làm chủ thể và trung tâm của quá trình phát triển. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành chức năng đẩy mạnh đào tạo kỹ năng, chuyển giao khoa học - kỹ thuật, thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng các mô hình điểm để nhân rộng cách làm hiệu quả. Đồng thời, địa phương mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm về nguồn lực hỗ trợ khởi nghiệp, nhất là vốn ưu đãi, tập huấn chuyên sâu, xúc tiến thương mại và kết nối tiêu thụ sản phẩm cho người dân.
Với cách làm sáng tạo từ chính lợi thế bản địa, Lâm Thượng đang dần chuyển mình từ xã vùng cao khó khăn thành không gian khởi nghiệp năng động. Những mô hình kinh tế mới hôm nay không chỉ tạo sinh kế, mà còn mở ra kỳ vọng về vùng quê phát triển dựa trên nông sản đặc sản, du lịch cộng đồng và sức mạnh nội sinh của người dân địa phương.
