Ngày 8/10/1971, Hội đồng Chính phủ đã ra Quyết định số 190 thành lập thị xã Nghĩa Lộ. Đến tháng 3/1978, thị xã Nghĩa Lộ hợp nhất vào huyện Văn Chấn, thị xã thời điểm đó chuyển thành thị trấn Nghĩa Lộ. Trải qua thời kỳ hợp nhất thị xã Nghĩa Lộ với huyện Văn Chấn, xuất phát từ yêu cầu thực tế, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Yên Bái lần thứ XIII đã xác định: thị xã Yên Bái là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội của toàn tỉnh, thị trấn Nghĩa Lộ là trung tâm kinh tế, thương mại, du lịch các huyện phía Tây của tỉnh. Việc tái lập thị xã Nghĩa Lộ là một yêu cầu khách quan và đáp ứng nguyện vọng của nhân dân các dân tộc thị xã. Ngày 15/5/1995, thị xã Nghĩa Lộ được Chính phủ quyết định tái lập theo Nghị quyết số 31.
Nhìn lại chặng đường 30 năm qua, trong muôn vàn khó khăn, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân các dân tộc thị xã đã phát huy truyền thống đoàn kết, tích cực đổi mới, xây dựng quê hương Nghĩa Lộ ngày càng phát triển. Với sự nỗ lực của các thế hệ lãnh đạo qua các thời kỳ và cán bộ, đảng viên, nhân dân các dân tộc trên địa bàn, thị xã Nghĩa Lộ đã có nhiều đổi thay căn bản.
Từ một thị xã nhỏ bé với xuất phát điểm thấp, đến nay đã trở thành trung tâm kinh kế, văn hóa khu vực phía Tây của tỉnh. Nền kinh tế có bước tăng trưởng vượt bậc. Thương mại, dịch vụ, du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, chiếm tỷ trọng cao.
Cơ cấu kinh tế chuyển dịch nhanh, đúng hướng: thương mại dịch vụ năm 2024 tăng gấp 32 lần so với năm 1995; tổng mức bán lẻ hàng hóa tăng mạnh. Dịch vụ Du lịch thị xã phát triển nhanh, bền vững, đã tạo được thương hiệu "Du lịch Mường Lò”… Hướng tới xây dựng đô thị loại III, Đảng bộ thị xã đã đề ra nhiều giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng đời sống cho nhân dân; trong đó, chú trọng công tác xây dựng nông thôn mới (NTM). Năm 2021, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định công nhận thị xã hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM năm 2020, đến nay duy trì 10/10 xã NTM, 2 xã NTM nâng cao, 27 thôn, bản NTM kiểu mẫu.
Các mô hình phát triển kinh tế, chuyển đổi cây trồng đã giúp người dân thoát nghèo, nâng cao thu nhập và đời sống nhân dân. Công tác văn hóa - xã hội được đẩy mạnh, bản sắc văn hóa các dân tộc tiếp tục được gìn giữ, bảo tồn và phát huy gắn với phát triển du lịch đạt nhiều kết quả quan trọng. Những năm đầu tái lập, thị xã chưa có di tích lịch sử, di sản văn hóa, nghệ nhân được công nhận.
Đến nay, thị xã đã có 2 di tích lịch sử văn hóa quốc gia, 3 di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh được xếp hạng, 3 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 1 di sản văn hóa phi vật thể "Nghệ thuật Xòe Thái” được UNESCO ghi danh vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Thị xã đã hoàn thành trên 80% chỉ tiêu, nhiệm vụ trong Đề án "Xây dựng thị xã Nghĩa Lộ thành thị xã văn hóa, du lịch giai đoạn 2021 - 2025”…
Chủ tịch UBND thị xã Đỗ Thị Thanh Nga cho biết: "Trải qua 30 năm tái lập và phát triển, thị xã Nghĩa Lộ đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trên các lĩnh vực. Để đạt được những thành tựu này, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc thị xã đã kế thừa những kinh nghiệm, thành quả quý báu của các thế hệ lãnh đạo qua các thời kỳ; đồng thời, tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, năng động, sáng tạo, đổi mới trong triển khai thực hiện nhiệm vụ chính trị tại địa phương. Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị trong việc cụ thể hóa nghị quyết đại hội Đảng các cấp, với quyết tâm triển khai thực hiện xây dựng thành công thị xã văn hóa - du lịch và đạt các tiêu chí đô thị loại III vào trước năm 2030, những năm qua, thị xã luôn đẩy mạnh các phong trào thi đua yêu nước; phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát; phong trào toàn dân chung sức xây dựng phường văn minh đô thị, xã NTM. Thị xã đã tập trung chỉ đạo nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục, đào tạo, văn hóa, thông tin, phát triển du lịch, chuyển đổi số. Thị xã cũng có nhiều giải pháp linh hoạt thực hiện nhiệm vụ thu ngân sách năm sau cao hơn năm trước. Năm 1995 thu ngân sách đạt 4,5 tỷ đồng, đến năm 2024 đạt 226,8 tỷ đồng. Đặc biệt, thị xã đã tranh thủ sự quan tâm lãnh, chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, sự phối hợp, giúp đỡ của các sở, ban, ngành, đoàn thể của tỉnh cùng với phát huy thế mạnh của địa phương triển khai thực hiện nhiều công trình dự án trọng điểm trên địa bàn…”.
Nghĩa Lộ với những đổi thay trong suốt 30 năm qua cũng là niềm tự hào với những người dân sinh sống trên mảnh đất này. Ông Trần Huấn - đảng viên 54 năm tuổi Đảng ở phường Trung Tâm bày tỏ: "Thật vui mừng khi chứng kiến những đổi thay mạnh mẽ của thị xã suốt 30 năm qua. Hạnh phúc hơn là người dân chúng tôi đã và đang được hưởng thụ những thành quả của sự đổi thay ấy”.
Thực hiện Kết luận số 137 về sắp xếp tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, từ ngày 1/7/2025, sẽ kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện, tổ chức chính quyền địa phương sẽ được tổ chức 2 cấp là cấp tỉnh và cấp xã. Cùng với các địa phương trên cả nước, thị xã Nghĩa Lộ đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình trong suốt chặng đường 30 năm. Tự hào về những kết quả đạt được, bước vào giai đoạn mới, cán bộ, đảng viên thị xã Nghĩa Lộ dù ở bất kỳ vị trí công tác nào vẫn sẽ tiếp tục phát huy hơn nữa truyền thống yêu nước và cách mạng của thị xã anh hùng, tinh thần đoàn kết, sáng tạo, kiên quyết khắc phục khó khăn quyết tâm hoàn thành mọi trọng trách được giao.
Thu Hạnh
