Đó là quan điểm của đa số chuyên gia văn hóa, giáo dục và cũng là thách thức đòi hỏi sự chung tay giải quyết từ mọi nguồn lực trong xã hội. Theo khảo sát được công bố tại lễ ra mắt Mạng lưới Sáng tạo nội dung số vì trẻ em vừa qua tại Hà Nội, có tới 91% trẻ em được hỏi cho biết sử dụng internet thường xuyên. Lợi ích của việc tiếp cận công nghệ là trẻ em có cơ hội học ngoại ngữ, mở rộng tài liệu học tập, rèn kỹ năng mềm, tham gia các hoạt động sáng tạo trực tuyến…
Tuy nhiên, ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam cũng cảnh báo “sức đề kháng” của trẻ trước thông tin độc hại còn thấp, khiến các em dễ bị tác động tiêu cực về nhận thức, hành vi, thậm chí trở thành nạn nhân của bắt nạt, lừa đảo hoặc trào lưu nguy hiểm trên mạng. Những vụ việc như “bắt cóc online” xôn xao dư luận thời gian vừa qua đặt ra câu hỏi: Làm sao để công nghệ trở thành công cụ hỗ trợ trẻ em phát triển, thay vì gây nguy hiểm?
Nghiên cứu của các tổ chức trong nước đã chỉ ra hơn 30% trẻ từng tiếp xúc với nội dung bạo lực, khiêu dâm hoặc tin giả. Khảo sát khác cho thấy, chỉ 15-28% trẻ và phụ huynh có đủ nhận thức về các nguy cơ trực tuyến, chẳng hạn như quấy rối, xâm hại tình dục. Không chỉ lo ngại về nội dung, nhiều nhà sáng tạo bày tỏ trăn trở về môi trường sản xuất và thị trường.
Nghệ sĩ Ưu tú, đạo diễn Trịnh Lâm Tùng cho biết, nhiều kênh YouTube hướng tới trẻ em thu hút hàng chục triệu lượt xem dù nội dung sơ sài, thậm chí vô bổ, trong khi sản phẩm nghệ thuật chỉn chu gặp khó về kinh phí và phân phối. Người tạo nên thương hiệu phim hoạt hình “Trạng Quỳnh” cũng nhấn mạnh mối lo đứt gãy văn hoá: “Chúng ta đang thấy một thế hệ trẻ đôi khi bị gọi vui là “thế hệ cợt nhả”, nắm bắt xu hướng trên mạng cực nhanh nhưng ít quan tâm giữ gìn giá trị truyền thống. Giờ đây chúng ta có trách nhiệm khơi gợi lại điều đó bằng cách cẩn trọng với sáng tạo của mình”.
Ở góc độ báo chí, ông Phạm Định Thi, Tổng Thư ký Tòa soạn Báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng, cho rằng báo in thiếu nhi đang mất độc giả về tay mạng xã hội vì “chưa thực sự tạo ra nhiều nội dung số xuất sắc”. Tuy nhiên, báo chí vẫn có lợi thế riêng: Hệ thống phát hành vào trường học, khả năng định hướng thông qua câu chuyện người tốt, việc tốt hay “5 điều Bác Hồ dạy”… Ông cho rằng, nếu kết hợp giữa báo chí, phụ huynh và nền tảng số, có thể tạo thành bộ lọc vững chắc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.
Với góc nhìn chuyên gia công nghệ, ông Nguyễn Lâm Thanh cho biết các nền tảng phổ biến như TikTok, Meta, Google và các nhà sáng tạo nội dung có vai trò then chốt, cần phát triển công cụ hướng dẫn phụ huynh, giáo viên, đồng thời khuyến khích sáng tạo nội dung tích cực về học tập, văn hóa, đạo đức, lối sống. Sự ra đời của Mạng lưới Sáng tạo nội dung số vì trẻ em do Liên minh Sáng tạo nội dung số Việt Nam phối hợp Tổ chức World Vision Vietnam và các đối tác thực hiện cũng là một bước tiến đáng kể.
Theo bà Phan Thị Kim Liên, Phó Trưởng Ban điều hành, mạng lưới được hình thành nhằm kết nối các cá nhân, tổ chức sáng tạo nội dung, huy động nguồn lực, chia sẻ kinh nghiệm, từ đó tạo ra sản phẩm số an toàn, hấp dẫn và có giá trị giáo dục. Điểm mới là coi trẻ em không chỉ là đối tượng bảo vệ mà còn là đối tác cùng tham gia sáng tạo, để các em vừa học hỏi, vừa góp phần xây dựng nội dung lành mạnh. Mạng lưới đặt mục tiêu thu hút 100 cá nhân và tổ chức tham gia sáng tạo trong vòng 2 năm tới, đồng thời phát hành hơn 200 sản phẩm nội dung mang tính giáo dục và an toàn cho trẻ nhỏ trong giai đoạn đầu.
Các chuyên gia, đại diện cơ quan quản lý và tổ chức xã hội cũng tiếp tục đề xuất các giải pháp như: Hoàn thiện khung pháp lý và tiêu chuẩn gắn nhãn độ tuổi; có chính sách hỗ trợ và khuyến khích các nhà sáng tạo nội dung số chất lượng cao, bao hàm cả giáo dục, nghệ thuật và giải trí; đưa kỹ năng an toàn số vào chương trình học và ngoại khóa; tăng cường trách nhiệm của nền tảng qua báo cáo minh bạch và chế tài khi vi phạm; hợp tác liên ngành để triển khai mô hình thí điểm và nhân rộng nếu hiệu quả…
Thực tế cho thấy, trẻ em Việt Nam đang trưởng thành trong môi trường số được dự báo sẽ còn bùng nổ với cả cơ hội và thách thức. Kiến tạo không gian số an toàn, bổ ích cho trẻ em là trách nhiệm không chỉ của riêng ngành công nghệ hay giáo dục, văn hóa, mà của mọi cá nhân và tổ chức quan tâm đến tương lai thế hệ trẻ
