Tăng thuế rượu, bia giúp thay đổi hành vi tiêu dùng?

Tại dự thảo về Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) Bộ Tài chính đã tăng mạnh thuế rượu, bia, với mục tiêu vừa tăng thu ngân sách, vừa giúp thay đổi hành vi tiêu dùng, nâng cao sức khoẻ cho người dân.

Tăng thuế để giảm tiêu thụ rượu bia

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, mặc dù mặt hàng bia và rượu đã được tăng thuế suất thuế TTĐB theo lộ trình từ năm 2016-2018, tuy nhiên, sức mua rượu, bia của người Việt Nam vẫn tăng do thu nhập tăng nhanh, trong khi giá rượu, bia tăng rất chậm. Do vậy, trong thời gian qua, tình hình sử dụng rượu, bia ở Việt Nam vẫn ở mức cao và có xu hướng tăng nhanh.

Thuế rượu, bia của Việt Nam mới chiếm khoảng 30% giá bán lẻ.

Việt Nam hiện là nước tiêu thụ bia cao nhất Đông Nam Á và thứ 3 châu Á sau Nhật Bản, Trung Quốc. Thế nhưng theo Bộ Y tế, rượu, bia là yếu tố xếp thứ 2 trong 10 yếu tố nguy cơ gây bệnh tật và tử vong hàng đầu tại Việt Nam. Đây cũng là nguyên nhân liên quan đến chấn thương, tai nạn giao thông, rối loạn tâm thần, xơ gan, bệnh tim mạch, ung thư, một số bệnh truyền nhiễm.

Không chỉ vậy, việc sử dụng, lạm dụng rượu, bia còn gây nhiều hệ lụy nghiêm trọng về mặt xã hội như tai nạn giao thông, chấn thương, bạo lực gia đình, mất an ninh trật tự, gia tăng khoảng cách giàu nghèo. Rượu, bia là một trong 3 nguyên nhân làm gia tăng tỷ lệ tai nạn giao thông ở nam giới độ tuổi 15 - 49; 30% các vụ gây rối trật tự xã hội và 33,7% các vụ bạo lực gia đình ở Việt Nam.

Hiện nay, thuế và giá rượu, bia ở Việt Nam còn ở mức thấp. Theo tính toán của WHO, thuế rượu, bia của Việt Nam mới chiếm khoảng 30% giá bán lẻ, trong khi ở nhiều nước tỷ trọng thuế rượu, bia chiếm từ 40 - 85% giá bán lẻ. Do vậy, lộ trình tăng thuế TTĐB đối với rượu và bia từ năm 2016-2018 chưa đủ mạnh để tác động đến giảm tiêu dùng rượu, bia. Trước mắt, cần tiếp tục tăng thuế để tăng giá bán lẻ rượu, bia lên mức ít nhất tỷ trọng thuế rượu, bia chiếm 40% giá bán lẻ. Vì thế, bà Nguyễn Thuý Anh - Vụ Chính sách (Tổng cục Thuế) cho biết Bộ Tài chính đã dự thảo sửa đổi quy định đối tượng chịu thuế TTĐB đối với mặt hàng rượu, bia theo pháp luật chuyên ngành (Luật Phòng chống tác hại của rượu, bia) và xây dựng 2 phương án tăng thuế suất thuế TTĐB đối với rượu, bia theo lộ trình từ năm 2026 đến năm 2030.

Cụ thể, Bộ Tài chính đề xuất đối với mặt hàng rượu từ 20 độ trở lên, phương án 1 mỗi năm tăng 5% và lên đến 90% từ năm 2030; phương án 2: tăng thuế suất thuế TTĐB từ 65% lên 80% từ năm 2026, sau đó mỗi năm tăng 5% và lên 100% từ năm 2030. Đối với mặt hàng rượu dưới 20 độ, phương án 1 cũng tăng 5% mỗi năm và tăng lên 60% từ năm 2030; phương án 2: tăng thuế suất thuế TTĐB từ 35% lên 50% từ năm 2026 và tăng thêm 5% mỗi năm, lên 70% từ năm 2030. Đối với mặt hàng bia, phương án 1: tăng thuế suất thuế TTĐB 5% mỗi năm và lên 90% từ năm 2030; phương án 2: tăng thuế suất thuế TTĐB từ 65% lên 80% từ năm 2026, tăng thêm 5% mỗi năm và lên 100% từ năm 2030.

Theo phương án 2 thì giá bán rượu, bia năm 2026 sẽ tăng khoảng 10% so với năm 2025 và các năm tiếp theo, mỗi năm giá bán sẽ tăng 2 - 3% so với năm trước để đảm bảo giá sản phẩm tăng tương ứng theo mức độ lạm phát và gia tăng thu nhập của các năm tiếp theo. Phương án 2 sẽ có tác dụng giảm khả năng chi trả đối với các sản phẩm rượu, bia mạnh hơn, tác động tốt hơn trong việc giảm tỷ lệ sử dụng rượu, bia và giảm các tác hại liên quan do việc lạm dụng rượu, bia gây ra.

Cân nhắc lộ trình

Ông Nguyễn Văn Việt, Chủ tịch Hiệp hội Bia rượu - Nước giải khát Việt Nam (VBA) đưa ra con số thống kê thời gian gần đây, ngộ độc rượu xảy ra liên tục, thậm chí xảy ra chết người, nhưng không có ai đứng ra chịu trách nhiệm, với khoảng 80% rượu trôi nổi, theo thống kê 75% lượng rượu ngoài thị trường là trốn thuế. Tuy nhiên, theo ông Việt, trong những năm gần đây, ngành đồ uống có cồn nộp thuế khá lớn. Song hiện nay thì ngành bia, rượu đang khó khăn do tiêu thụ giảm đáng kể.

"Tôi đồng tình với việc tăng thuế, tuy nhiên phải phù hợp với điều kiện kinh tế của Việt Nam. Ban soạn thảo cần cân nhắc kỹ việc tăng thuế vừa đảm bảo điều tiết nhu cầu, tăng thu ngân sách, nhưng cũng giúp các doanh nghiệp ngành bia, rượu tái cơ cấu, trong giai đoạn đang khó khăn", ông Việt đề nghị.

Phân tích từ góc độ kinh tế, GS.TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Tài chính Ngân sách của Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, lưu ý rằng những sản phẩm tiêu dùng đã thành thói quen có độ co giãn với giá cả thấp; thay đổi về giá một chút sẽ không khiến nhu cầu mất đi. Nếu là một sản phẩm có độ co giãn về giá cao thì người có khả năng thanh toán thấp sẽ ngừng tiêu dùng nếu giá tăng; người có khả năng thanh toán cao thì vẫn tiếp tục duy trì.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy với các sản phẩm như thuốc lá, rượu, bia, nhóm người tiêu dùng thu nhập cao, nhận thức tốt, khi được truyền thông về tác hại của sản phẩm thì họ sẽ thay đổi hành vi. Một số khác chưa nhận thức được tác hại của sản phẩm nên vẫn chưa thay đổi hành vi và vẫn giữ thói quen tiêu dùng.

"Thậm chí, một số người có thể mua những sản phẩm rượu, bia không chính thức, tự sản xuất, tự nấu; vô hình trung chuyển từ hành vi tiêu dùng một sản phẩm được kiểm nghiệm, được kiểm soát an toàn sang hành vi tiêu dùng một sản phẩm mới không an toàn; tạo tác dụng ngược với mục tiêu bảo vệ sức khỏe của người dân", GS. TS Hoàng Văn Cường nói.

Cho rằng phải nhìn lại quá khứ để xem tại sao thuế TTĐB đối với đồ uống có cồn đã tăng khá mạnh nhưng chưa điều tiết được hành vi tiêu dùng như kỳ vọng, TS Nguyễn Quốc Việt, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế và Chính sách (VEPR) phân tích trong bối cảnh nền kinh tế chưa thực sự khởi sắc như hiện nay thì cả doanh nghiệp lẫn người dân vẫn có thói quen "thắt lưng, buộc bụng". Do đó, nếu giá tăng sốc, người dân thay đổi hành vi tiêu dùng sang những sản phẩm rẻ tiền hơn nhưng chất lượng thấp, không có nguồn gốc xuất xứ thì mục tiêu cao cả nhất của TTĐB đó là thay đổi hành vi để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng chưa chắc đã đạt được.

Trong khi đó, nêu quan điểm hài hoà, bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam đồng tình với việc tăng thuế TTĐB đối với rượu, bia. Tuy nhiên, cần nghiên cứu thêm kinh nghiệm quốc tế và có lộ trình chuyển đổi phù hợp. Cùng với đó là phải siết chặt quản lý rượu, bia nhập lậu; rượu nấu tự phát không qua kiểm định chất lượng... ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng, gây thất thu thuế cho ngân sách Nhà nước.

cand.com.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

1.500 tỷ đồng thuế, phí được miễn giảm, Lào Cai vượt dự toán thu ngân sách

1.500 tỷ đồng thuế, phí được miễn giảm, Lào Cai vượt dự toán thu ngân sách

Mặc dù việc triển khai các chính sách miễn, giảm thuế, phí theo quy định của Trung ương làm giảm nguồn thu khoảng 1.500 tỷ đồng, công tác thu ngân sách trên địa bàn tỉnh Lào Cai vẫn đạt kết quả tích cực. Tính đến ngày 15/11/2026, Thuế tỉnh Lào Cai đã thu 11.200 tỷ đồng, bằng 119% dự toán Trung ương giao và 108% dự toán tỉnh giao, tăng 21% so với cùng kỳ năm trước.

Trấn Yên khẩn trương khoanh vùng, xử lý ổ dịch nhiễm trùng máu trên tằm

Trấn Yên khẩn trương khoanh vùng, xử lý ổ dịch nhiễm trùng máu trên tằm

Trước tình trạng tằm chết hàng loạt vào cuối tuổi 5 (từ sau lần lột xác thứ tư cho đến khi tằm chín và bắt đầu nhả tơ tạo kén) gây thiệt hại cho người dân xã Trấn Yên, cơ quan chuyên môn đã xác định nguyên nhân do bệnh nhiễm trùng máu thể cấp tính và đang khẩn trương khoanh vùng, xử lý triệt để mầm bệnh nhằm ổn định sản xuất.

Cam Đường giải ngân thêm gần 36 tỷ đồng, đạt 87,3% kế hoạch vốn đầu tư công

Cam Đường giải ngân thêm gần 36 tỷ đồng, đạt 87,3% kế hoạch vốn đầu tư công

Từ cuối tháng 10 đến ngày 17/11/2026, phường Cam Đường đã giải ngân thêm gần 36 tỷ đồng, nâng tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công từ 80% lên 87,3% kế hoạch tỉnh giao. Trong những tháng cuối năm, địa phương đang tập trung tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ các dự án, quyết tâm hoàn thành kế hoạch giải ngân năm 2026.

Xăng dầu, điện đồng loạt giảm giá: Áp lực lạm phát cuối năm ra sao?

Xăng dầu, điện đồng loạt giảm giá: Áp lực lạm phát cuối năm ra sao?

Việc giảm thuế xăng và giá bán lẻ điện được kỳ vọng giúp người dân, doanh nghiệp tiết giảm chi phí, đồng thời hạn chế áp lực tăng CPI. Tuy nhiên, trước những biến động từ giá năng lượng thế giới, tỷ giá và nhu cầu tiêu dùng cuối năm, bài toán kiểm soát lạm phát vẫn còn nhiều thách thức.

Mỏ vàng: đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn các chương trình mục tiêu quốc gia

Mỏ vàng: đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn các chương trình mục tiêu quốc gia

Trước yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân nguồn vốn được giao là hơn 16 tỷ đồng trong năm 2026, xã Mỏ Vàng đang tập trung rà soát từng dự án, tháo gỡ những “điểm nghẽn”, xác định rõ trách nhiệm của từng bộ phận, quyết tâm đưa các chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) vào thực chất, phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư của Nhà nước.

Nếp Tú Lệ trên đất Hưng Khánh

Nếp Tú Lệ trên đất Hưng Khánh

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng để nâng cao hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích canh tác luôn được xã Hưng Khánh chú trọng. Trong 2 vụ lúa vừa qua, xã Hưng Khánh đã thử nghiệm đưa giống lúa nếp Tú Lệ trứ danh về gieo trồng nhằm tìm thêm nguồn giống phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu địa phương.

Góp phần đưa hương quế bay xa

Góp phần đưa hương quế bay xa

Từ khát vọng vươn lên trong phát triển kinh tế, chị Lý Thị Khé, dân tộc Dao ở thôn Quyết Hùng, xã Xuân Ái đã đầu tư mở xưởng chế biến, kết nối những hộ trồng quế thành chuỗi sản xuất góp phần đưa hương quế quê nhà vươn xa.

Doanh nghiệp Lào Cai vượt khó, tăng tốc về đích

Doanh nghiệp Lào Cai vượt khó, tăng tốc về đích

Thống kê đến hết tháng 10/2026, giá trị sản xuất công nghiệp trên địa bàn tỉnh Lào Cai ước đạt hơn 64.116 tỷ đồng, tăng 11% so với cùng kỳ năm trước. Để hoàn thành mục tiêu 79.200 tỷ đồng đề ra cho cả năm, khối lượng sản xuất cần thực hiện trong hai tháng cuối năm đặt ra áp lực lớn.

Phường Yên Bái tăng tốc thực hiện mục tiêu tăng trưởng trên 14%

Phường Yên Bái tăng tốc thực hiện mục tiêu tăng trưởng trên 14%

Với mục tiêu tăng trưởng kinh tế cả năm đạt trên 14%, phường Yên Bái đang tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp tăng thu ngân sách, đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công và nâng cao hiệu quả cải cách hành chính, quyết tâm hoàn thành toàn diện các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026.

fb yt zl tw