Xã Nậm Có là xã vùng cao với địa hình đồi núi dốc, bị chia cắt mạnh và chịu ảnh hưởng của thời tiết khắc nghiệt, đặc biệt vào mùa đông. Vào những đợt giá lạnh kéo dài, nhiệt độ tại địa phương có thể xuống chỉ còn từ 3 - 5°C, kèm theo sương muối và băng giá. Đàn gia súc, nhất là trâu và bò - nguồn sinh kế chính của nhiều hộ dân thường xuyên đối mặt với nguy cơ thiếu đói, rét, mắc bệnh và suy giảm sức đề kháng.
Trước đây, nhiều hộ dân vẫn duy trì thói quen thả rông gia súc trên nương rẫy, rừng núi. Khi rét đậm xảy ra, việc ứng phó thường không kịp thời, dẫn đến tình trạng gia súc chết hàng loạt, gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế. Có những năm, toàn xã ghi nhận hàng chục con trâu, bò chết rét, khiến nhiều gia đình rơi vào cảnh trắng tay.
Trước thực trạng trên, chính quyền xã Nậm Có phối hợp với các ngành chức năng triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao nhận thức và thay đổi thói quen chăn nuôi của người dân. Công tác tuyên truyền được thực hiện liên tục thông qua các buổi họp thôn, sinh hoạt chi bộ và chương trình phát thanh tại địa phương. Nội dung tuyên truyền tập trung vào việc khuyến cáo người dân không chăn thả gia súc khi nhiệt độ xuống dưới 10°C, chủ động xây dựng chuồng trại kiên cố, che chắn gió lùa và dự trữ đầy đủ thức ăn cho gia súc trong mùa đông.
Hiện, hầu hết các hộ dân ở xã Nậm Có đã chủ động xây dựng chuồng trâu, bò kiên cố bằng gỗ, tre, lợp mái chắc chắn, xung quanh quây bạt và sử dụng nilon bổ sung khi trời rét đậm. Người dân cũng đã biết tận dụng rơm rạ, thân ngô, cỏ voi để dự trữ thức ăn cho mùa đông. Một số hộ còn chuẩn bị thêm muối, cám, bột ngô nhằm tăng cường dinh dưỡng cho đàn gia súc. Những nỗ lực tưởng chừng đơn giản này mang lại hiệu quả thiết thực, vừa giúp giữ ấm, vừa nâng cao sức đề kháng cho vật nuôi, giảm thiểu thiệt hại trong mùa rét.
Ông Hờ Páo Chua, hộ chăn nuôi trâu tại thôn Có Mông, chia sẻ: Trước đây, gia đình tôi chỉ thả trâu ngoài rừng, nên mỗi mùa rét đều rất lo lắng. Có năm, một con trâu trưởng thành, dù có người trả giá 30 triệu đồng cũng không bán, nhưng cuối cùng vẫn bị chết rét. Sau khi được xã Nậm Có tuyên truyền và hướng dẫn về xây dựng chuồng trại, dự trữ thức ăn, tôi đã đầu tư chuồng kiên cố, gom rơm rạ sau vụ mùa và trồng thêm cỏ. Mấy năm gần đây, đàn trâu của gia đình phát triển tốt, không còn con nào bị chết rét.
Gia đình anh Hà Văn Trung, tại thôn Có Thái, là một trong những hộ chăn nuôi trâu, bò vỗ béo uy tín với quy mô từ 20 đến 50 con. Để tránh trâu, bò chết rét do đói, rét và bệnh dịch, gia đình anh Trung đã chuẩn bị kho rơm với gần 100m3 cùng các thức ăn tinh bột. Bên cạnh đó, anh đã tiêm phòng đầy đủ cho gia súc nên trong nhiều năm nay đàn trâu, bò của gia đình anh nuôi đều sinh trưởng tốt, cung ứng ra thị trường những sản phẩm an toàn, chất lượng và không bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh.
Anh Hà Văn Trung cho biết: Với quy mô nuôi lớn, việc đảm bảo nguồn thức ăn đầy đủ và công tác phòng chống dịch bệnh là vô cùng quan trọng. Nếu không thực hiện tiêm phòng đầy đủ và chuẩn bị nguồn thức ăn hợp lý, gia đình sẽ phải đối mặt với thiệt hại kinh tế đáng kể.
Theo thống kê của UBND xã Nậm Có, hiện tổng đàn gia súc chính của xã trên 12.000 con, bao gồm trâu, bò và lợn, trong đó có trên 3.100 con trâu, gần 3.000 con bò. Trong những năm trước, mỗi mùa đông, xã thường ghi nhận thiệt hại đáng kể về gia súc. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, tình trạng này đã giảm rõ rệt; số lượng gia súc chết rét hầu như không còn. Đàn trâu, bò được chăm sóc và bảo vệ tốt hơn, thậm chí có xu hướng tăng trưởng ổn định. Kết quả này phản ánh hiệu quả rõ nét từ việc nâng cao nhận thức và áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng, chống rét chủ động của người dân.
Việc bảo vệ đàn gia súc không chỉ là giữ gìn tài sản mà còn gắn chặt với sinh kế bền vững của người dân vùng cao. Trâu, bò không chỉ phục vụ sản xuất nông nghiệp mà còn là vốn tích lũy, là “của để dành” để ứng phó với những khó khăn, bệnh tật. Vì vậy, mỗi khi mùa đông đến, người dân tại các thôn đã không còn thả rông gia súc phó mặc cho tự nhiên, mà gia súc được người dân nuôi nhốt trong các chuồng trại kín gió. Bên cạnh đó nguồn thức ăn như rơm, cỏ và tinh bột đã được người dân chuẩn bị sẵn sàng có đủ cho đàn gia súc ăn trong thời gia giá rét kéo dài. Những biện pháp này thể hiện sự thay đổi đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đàn gia súc nguồn sinh kế của chính người dân.
Ông Sùng A Dinh - Phó Chủ tịch UBND ở xã Nậm Có, cho biết: Những thói quen, tập quán lạc hậu của người dân đã được thay thế bằng ý thức chủ động, khoa học hơn trong sản xuất và chăn nuôi. Đó không chỉ là sự thay đổi trong cách làm, mà còn là sự thay đổi trong tư duy để thích ứng với thiên nhiên khắc nghiệt, tránh được thiệt hại.
Mùa đông vẫn còn dài, và những đợt rét đậm, rét hại có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, với sự chủ động trong phòng chống rét, người dân xã Nậm Có đã củng cố niềm tin để bảo vệ an toàn cho đàn gia súc của mình. Những chuồng trại ấm áp giữa sương lạnh vùng cao không chỉ giúp trâu, bò tránh rét mà còn thắp sáng niềm hy vọng về một cuộc sống ổn định và bền vững hơn cho người dân nơi đây.
