Nhiều đại biểu quan tâm đến quy định về thời hạn cai nghiện ma túy.
Cho rằng thời hạn cai nghiện lần đầu 24 tháng và lần thứ hai 36 tháng (Điều 28 dự thảo) là đúng đắn và cần thiết, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) phân tích, thời hạn này phù hợp với quy trình cai nghiện đầy đủ. Đây là quy trình mang tính khoa học, không thể thực hiện trong thời gian ngắn mà đảm bảo hiệu quả.
Thực tiễn cho thấy, các mô hình cai nghiện ngắn hạn ở nhiều địa phương đều dẫn đến tỷ lệ tái nghiện rất cao. Bên cạnh đó, theo thống kê của các cơ quan chức năng, ma túy tổng hợp, đặc biệt là các chất kích thích ATS hiện chiếm hơn 70% vụ việc, gây tổn thương não bộ lâu dài, đòi hỏi quá trình trị liệu và phục hồi dài hạn. “Nếu duy trì thời gian cai nghiện ngắn, pháp luật sẽ đứng sau thực tiễn, không đủ công cụ để bảo vệ chính người nghiện và cộng đồng” - đại biểu nhấn mạnh.
Vì vậy, quy định tăng thời hạn cai nghiện là cần thiết, hợp lý, phù hợp với bằng chứng khoa học, góp phần giảm tỷ lệ tái nghiện và cải thiện chất lượng cai nghiện.
Tuy nhiên, để quy định này hiệu quả trong thực tiễn, đại biểu đoàn Hải Phòng đưa ra 3 đề xuất:
Một là, đối với quy định tăng thời hạn cai nghiện, cần tăng đầu tư cho cơ sở cai nghiện (cơ sở vật chất, đội ngũ tư vấn tâm lý, bác sĩ chuyên khoa, chương trình phục hồi hành vi…) để bảo đảm người cai nghiện không chỉ được “giữ lại lâu hơn” mà thực sự được điều trị đúng phác đồ; nếu không, việc kéo dài thời gian rất dễ biến thành hình thức giam giữ kéo dài, không tạo ra hiệu quả.
Hai là, cần quy định rõ trách nhiệm của tỉnh, thành phố, đặc biệt với các địa phương có số lượng người nghiện cao; nếu không có mạng lưới cơ sở cai nghiện tương ứng, quy định về thời hạn dài hơn sẽ khó triển khai.
Ba là, cần cơ chế giám sát độc lập để việc cai nghiện bắt buộc không thay thế hoàn toàn cho biện pháp xã hội khác.
Cũng bàn về thời hạn cai nghiện ma túy, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (đoàn thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị Ban soạn thảo xem xét bổ sung cơ chế hồ sơ điện tử liên thông giữa cơ sở cai nghiện, công an cấp xã, cơ sở y tế, cơ sở trợ giúp xã hội. Việc này sẽ giải quyết triệt để tình trạng hệ thống quản lý rời rạc như hiện nay, giúp theo dõi đầy đủ quá trình điều trị và giảm nguy cơ tái nghiện.
Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Hoàng Uyên (đoàn Tây Ninh) quan tâm đến công tác cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng (quy định tại Điểm a, khoản 1, Điều 29). Thời gian qua, mô hình cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình và cộng đồng được triển khai với hai mục tiêu chính, là tăng hình thức cai nghiện và bảo đảm quyền được chọn phương pháp điều trị. Điều này thể hiện được tính nhân văn trong quá trình phục hồi.
Tuy nhiên, quy định dự thảo luật chưa phản ánh đúng đặc thù của hình thức này. Việc áp dụng thời hạn và quy trình thống nhất như cai nghiện bắt buộc làm giảm tính linh hoạt, không tạo động lực để người nghiện tự nguyện tham gia.
Từ đó, đại biểu đoàn Tây Ninh đề nghị Ban soạn thảo xem xét điều chỉnh theo hướng phân biệt rõ giữa tự nguyện và bắt buộc; đối với cai nghiện tại gia đình, cộng đồng cần quy định thời hạn ngắn hơn cùng quy trình phù hợp điều kiện thực tế của người nghiện, gia đình và chính quyền cơ sở.
Đồng thời, đại biểu đề nghị cần hướng dẫn cụ thể thủ tục thực hiện, bảo đảm đơn giản, dễ áp dụng và không gây áp lực cho cấp xã. Bên cạnh đó, để nâng cao hiệu quả mô hình tự nguyện, cần bổ sung cơ chế hỗ trợ chuyên môn, theo dõi y tế và quản lý hồ sơ người cai nghiện nhằm hạn chế tái nghiện sớm do thiếu giám sát và thiếu nhân lực chuyên môn tại cơ sở. Những điều chỉnh này sẽ giúp hình thức cai nghiện tự nguyện phát huy đúng vai trò, phù hợp thực tiễn và khuyến khích người nghiện tham gia điều trị một cách chủ động, bền vững.
