Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng. Đối với Lào Cai - địa phương có bề dày truyền thống cách mạng và vị trí chiến lược nơi biên cương Tổ quốc, việc nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn lịch sử Đảng bộ tỉnh không chỉ nhằm lưu giữ lịch sử mà còn góp phần giáo dục truyền thống, củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng trong tình hình mới.
Từ Yên Bái đến Lào Cai, hành trình lịch sử của các Đảng bộ không chỉ phản ánh chặng đường đấu tranh giải phóng dân tộc mà còn thể hiện rõ vai trò lãnh đạo trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước qua từng thời kỳ.
Lịch sử Đảng bộ tỉnh Yên Bái (cũ) và lịch sử Đảng bộ tỉnh Lào Cai (cũ) gắn liền với quá trình đấu tranh cách mạng kiên cường, xây dựng quê hương của Nhân dân các dân tộc trong tỉnh dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Ngày 01/7/2025, tỉnh Lào Cai mới được thành lập trên cơ sở hợp nhất 2 tỉnh Lào Cai và tỉnh Yên Bái tại Nghị quyết 202/2025/QH15 Quốc hội khóa XV, mở ra không gian phát triển rộng lớn với những tiềm năng, lợi thế mới.
Nhìn lại chặng đường từ Yên Bái đến Lào Cai, có thể thấy rõ sự kế thừa và phát triển liên tục của các Đảng bộ địa phương. Từ những ngày đầu khó khăn, đến giai đoạn kháng chiến và xây dựng đất nước, các Đảng bộ luôn giữ vững vai trò hạt nhân lãnh đạo, phát huy sức mạnh đoàn kết các dân tộc, vận dụng sáng tạo đường lối của Đảng vào điều kiện thực tiễn. Hành trình lịch sử ấy không chỉ là niềm tự hào mà còn là nguồn động lực to lớn, tiếp tục soi đường cho sự phát triển bền vững của các địa phương trong thời kỳ mới.
Những năm qua, công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ tỉnh Lào Cai (tỉnh mới hiện nay) đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Các cấp ủy, tổ chức đảng trong tỉnh đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện nhiều chủ trương, kế hoạch về công tác lịch sử Đảng. Hệ thống văn bản chỉ đạo từng bước được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý và định hướng rõ ràng cho hoạt động nghiên cứu, biên soạn. Nhiều công trình lịch sử Đảng bộ cấp tỉnh, cấp xã và lịch sử truyền thống các ngành, đoàn thể đã được xuất bản, góp phần phản ánh khá toàn diện quá trình phát triển của địa phương. Công tác tuyên truyền, giáo dục lịch sử cũng được chú trọng, từng bước đưa nội dung lịch sử Đảng vào trường học và các hoạt động sinh hoạt chính trị ở cơ sở.
Bên cạnh kết quả đạt được, công tác này vẫn còn không ít khó khăn, hạn chế. Nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu, biên soạn còn thiếu và phân tán, đặc biệt là tư liệu gốc; nhiều tài liệu bị thất lạc. Số lượng nhân chứng lịch sử ngày càng giảm, gây khó khăn trong kiểm chứng và bổ sung thông tin. Đội ngũ cán bộ làm công tác lịch sử Đảng còn mỏng, nhiều nơi chưa được đào tạo bài bản, thiếu kinh nghiệm chuyên sâu. Một số cấp ủy, chính quyền cơ sở chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của công tác này, dẫn đến đầu tư nguồn lực còn hạn chế, chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ.
Trước yêu cầu ngày càng cao của công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, việc nâng cao chất lượng nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn lịch sử Đảng bộ tỉnh Lào Cai là nhiệm vụ cấp thiết; cần được đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung, phương pháp và tổ chức thực hiện, bảo đảm tính khoa học, khách quan, trung thực và tính Đảng. Đồng thời, cần gắn công tác lịch sử Đảng với xu thế chuyển đổi số, tận dụng các thành tựu khoa học - công nghệ để nâng cao hiệu quả sưu tầm, lưu trữ, khai thác và phổ biến tư liệu lịch sử.
Để đáp ứng yêu cầu công tác lịch sử Đảng của Đảng bộ tỉnh trong tình hình mới, thứ nhất, cần tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng đối với công tác lịch sử Đảng. Đây phải được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu.
Việc ban hành các nghị quyết, chỉ thị chuyên đề về công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng trong giai đoạn mới là hết sức cần thiết, qua đó xác định rõ đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng trong công tác tư tưởng và xây dựng Đảng. Nâng cao chất lượng công tác tham mưu của Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, cần chủ động xây dựng kế hoạch dài hạn, có lộ trình cụ thể cho từng giai đoạn; hướng dẫn thống nhất về quy trình, phương pháp nghiên cứu, biên soạn; kiện toàn các ban chỉ đạo, hội đồng thẩm định để bảo đảm chất lượng khoa học của các công trình.Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của cấp ủy, bảo đảm các hoạt động nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn và “chép sử” được thực hiện đúng định hướng chính trị, đúng quy trình khoa học và đạt hiệu quả thiết thực. Thông qua kiểm tra, kịp thời phát hiện những hạn chế, sai sót để chấn chỉnh, uốn nắn.
Thứ hai, quan tâm chỉ đạo thực hiện công tác “chép sử” lịch sử Đảng bộ tỉnh. Nhằm thực hiện hiệu quả Chỉ thị 20-CT/TW, ngày 18/01/2018 của Ban Bí thư “về tiếp tục tăng cường, nâng cao chất lượng nghiên cứu, biên soạn, tuyên truyền, giáo dục lịch sử Đảng”; Quy định 28-QĐ/TU, ngày 17/1/2026 của Tỉnh ủy Lào Cai “về nghiên cứu, biên soạn, xuất bản lịch sử Đảng, lịch sử ban, sở, ngành, địa phương”, việc “chép sử” trong tình hình mới cần tập trung đổi mới tư duy và phương pháp luận trong nghiên cứu, phải đảm bảo tính Đảng, tính khách quan và khoa học; đòi hỏi phải chuyển từ ghi chép đơn thuần sang biên soạn có hệ thống...
Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong quá trình nghiên cứu, sưu tầm và lưu trữ lịch sử Đảng bộ. Việc xây dựng thư viện số, kho dữ liệu điện tử, ứng dụng công nghệ mới sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và phổ biến các giá trị lịch sử trong thời đại số.
Tỉnh ủy cần chỉ đạo xây dựng đề án tổng thể về số hóa tư liệu lịch sử Đảng bộ tỉnh, xác định rõ mục tiêu, lộ trình, nguồn lực và cơ quan chủ trì. Trong đó, ưu tiên số hóa các tài liệu quý, tài liệu có nguy cơ hư hỏng, tài liệu liên quan đến các giai đoạn lịch sử quan trọng của tỉnh. Trên cơ sở đó, xây dựng cơ sở dữ liệu số tập trung về lịch sử Đảng bộ tỉnh; các dữ liệu cần được chuẩn hóa, phân loại để thuận tiện tra cứu, khai thác và chia sẻ giữa các cơ quan. Bên cạnh phương thức khai thác truyền thống, cần tổ chức thu thập tư liệu từ nhiều nguồn, nhất là từ nhân chứng lịch sử, lão thành cách mạng; tăng cường khai thác các trung tâm lưu trữ, thư viện. Tăng cường liên kết, chia sẻ dữ liệu với các cơ quan Trung ương, viện nghiên cứu, thư viện, lưu trữ quốc gia và các địa phương khác. Việc kết nối, liên thông dữ liệu sẽ giúp làm phong phú nguồn tư liệu, nâng cao giá trị khoa học của các công trình lịch sử.
Thứ tư, xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ làm công tác lịch sử Đảng. Việc xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ làm công tác lịch sử Đảng tại Lào Cai là giải pháp “then chốt của then chốt” nhằm bảo đảm tính kế thừa và nâng cao chất lượng các công trình nghiên cứu trong tình hình mới. Quan tâm đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, tập trung vào kỹ năng khai thác tư liệu gốc, phương pháp luận sử học hiện đại và đặc biệt là kỹ năng ứng dụng công nghệ số trong lưu trữ, biên tập. Bên cạnh đó, tích cực thu hút các chuyên gia, nhà khoa học và những nhân chứng lịch sử giàu kinh nghiệm tham gia cố vấn, thẩm định, tạo nên sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy thực tiễn và lý luận sắc bén.
Thứ năm, gắn công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử với công tác tuyên truyền, giáo dục. Việc số hóa các "địa chỉ đỏ" và xây dựng kho dữ liệu lịch sử trực tuyến giúp cán bộ, đảng viên và Nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, có thể tiếp cận nguồn tư liệu mọi lúc, mọi nơi một cách trực quan và sinh động.
Nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn lịch sử Đảng bộ tỉnh không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là trách nhiệm chính trị của toàn Đảng bộ và hệ thống chính trị trong tỉnh.
Trình bày: Hữu Huỳnh
