Liên minh châu Âu (EU) là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng của Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), hàng hóa Việt Nam cũng đang phải thích ứng với những yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn, chất lượng và phát triển bền vững, trong đó có Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (quy định EUDR).
Quy định EUDR có yêu cầu tuân thủ cao
Những năm qua, Việt Nam đã có một vị thế nằm trong top những quốc gia hàng đầu có công nghiệp gỗ phát triển, có năng lực mang sản phẩm của mình đến với rất nhiều thị trường khác nhau trên toàn cầu. Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest) cho biết, quy định EUDR có yêu cầu tuân thủ cao hơn, ngoài việc đảm bảo quản lý rừng bền vững, sản phẩm xuất khẩu phải đáp ứng các yêu cầu như bằng chứng điện tử có độ tin cậy cao, để đảm bảo có thể truy xuất đến tận lô rừng.
“Quy định EUDR đòi hỏi việc cung cấp thông tin chi tiết hơn, như người nông dân trồng rừng ở đâu, họ khai thác gỗ lúc nào và họ đưa gỗ của mình đi qua chuỗi hành trình nào để đến với doanh nghiệp xuất khẩu và còn rất nhiều yêu cầu khác nữa”, ông Hoài nói.
Từ thực tế xuất khẩu cà phê sang thị trường EU, Bà Lê Hằng, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần cà phê DETECH cho hay, trước đây khách hàng thường quan tâm đến chất lượng sản phẩm, an toàn vệ sinh thực phẩm và các tiêu chuẩn thương mại quốc tế. Nhưng đến nay, với quy định EUDR, khách hàng đã quan tâm đến truy xuất nguồn gốc các lô hàng, chuỗi cung ứng và tính minh bạch.
Đặc biệt, các doanh nghiệp xuất khẩu vào EU đều phải có cam kết và cung cấp dữ liệu để đảm bảo trách nhiệm tạo thành chuỗi cung ứng bền vững, cung cấp các dữ liệu minh bạch từ vùng trồng, từ các mảnh vườn của các hộ nông dân trong chuỗi cung ứng, các hồ sơ thu mua, sơ chế, sản xuất đến các lô hàng xuất khẩu.
“Quy định EUDR là 1 thách thức nhưng cũng là một cơ hội đối với doanh nghiệp. Để đáp ứng quy định này, doanh nghiệp phải phát triển mạng lưới nông hộ một cách bền vững, liên quan đến trách nhiệm của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng bền vững của các ngành nghề nói chung, ngành cà phê nói riêng”, bà Hằng thông tin.
Doanh nghiệp quan tâm 3 hướng chiến lược
Thách thức lớn nhất hiện nay của doanh nghiệp khi đảm bảo tính tuân thủ quy định EUDR không phải chỉ phụ thuộc vào thu thập về số lượng các nông hộ; diện tích của cơ sở dữ liệu vùng trồng, còn phải làm sạch được dữ liệu, chuẩn hóa dữ liệu và kết nối liên thông giữa các hệ thống dữ liệu của các doanh nghiệp cũng như các địa phương với hệ thống dữ liệu chung để phục vụ công tác thẩm định DSS (Hệ thống hỗ trợ ra quyết định) của doanh nghiệp.
Để giải được bài toán này, bà Nguyễn Thị Hoài, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, trước mắt Bộ sớm hoàn thiện và đưa vào vận hành chính thức hệ thống cơ sở dữ liệu EUDR. Cùng đó, Bộ chỉ đạo cơ chế phối hợp chặt chẽ từ Trung ương tới các địa phương và phân rõ trách nhiệm, thống nhất đầu mối để phối hợp để giải quyết kịp thời những vướng mắc phát sinh tại cơ sở, đặc biệt là các trường hợp chồng lấn bản đồ hoặc thiếu hồ sơ về đất đai.
“Dữ liệu của các doanh nghiệp, địa phương cần được đồng bộ và chuẩn hóa lên hệ thống liên thông phục vụ việc cập nhật, cũng như kiểm chứng và phân quyền khai thác rõ trên hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung. Thông tin vùng trồng sau khi được thu thập, kiểm chứng sẽ được tích hợp để có thể giúp doanh nghiệp sử dụng lại và giúp giảm tối đa tình trạng người dân và doanh nghiệp phải kê khai nhiều lần”, bà Hoài nêu.
Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục duy trì hoạt động đối thoại quốc tế với Ủy ban châu Âu (EC) về cách thức sử dụng hệ thống cơ sở dữ liệu cũng như các hệ thống cơ sở dữ liệu nội địa của Việt Nam, công nhận các cơ sở dữ liệu của Việt Nam; các bằng chứng chứng minh tính hợp pháp cũng như cơ chế phối hợp khi có yêu cầu và tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho quá trình thông quan.
Để quy định EUDR trở thành động lực nâng cấp chất lượng hàng hóa, chuẩn hóa dữ liệu và tăng năng lực cạnh tranh của hàng Việt tại các thị trường tiêu chuẩn cao, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) lưu ý, các doanh nghiệp cần quan tâm đến ba hướng chiến lược, đó là tuân thủ bền vững; truy xuất tin cậy và xây dựng thương hiệu.
Doanh nghiệp cần xác định việc tuân thủ bảo vệ môi trường là một yêu cầu bắt buộc trong quá trình phát triển kinh tế, trong quá trình sản xuất sản phẩm xuất khẩu để không bị động. Điều quan trọng hơn là phải có được một hệ thống truy xuất nguồn gốc thực sự hiệu quả, có một số liệu đáng tin cậy theo thời gian thực
“Những sản phẩm đã có thương hiệu quốc gia hay thương hiệu quốc tế về cơ bản đã có hệ thống truy xuất nguồn gốc rất tốt. Khi doanh nghiệp đã xác định xây dựng truy xuất nguồn gốc nên tính đến chuyện xây dựng thương hiệu. Một sản phẩm chất lượng tốt, có một quy trình làm ra rõ ràng, tuân thủ đầy đủ, bài bản tất cả các tiêu chuẩn có liên quan sẽ không còn khó khăn gì để xây dựng thương hiệu”, ông Khanh cho biết.
Quy định EUDR là một thách thức lớn, nhưng nếu các doanh nghiệp biết cách tiếp cận, nhìn nó là một cơ hội để chuyển đổi mô hình sản xuất, chuyển đổi tư duy kinh doanh sẽ đem lại rất nhiều giá trị cho doanh nghiệp và cho đất nước, đặc biệt khi chúng ta có được các hiệp định FTA thế hệ mới.