Một trong những mô hình tiêu biểu là trang trại tổng hợp của anh Phạm Văn Thuận, thôn Chiềng. Xuất phát từ mô hình nhỏ nuôi lợn nái sinh sản, năm 2022, anh mạnh dạn vay 70 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái cũ, đồng thời bán hơn 1 ha đồi keo để đầu tư hệ thống chuồng trại khép kín nuôi lợn thịt. Với việc duy trì 15 lợn nái, vừa chủ động con giống, mỗi năm gia đình anh Thuận xuất bán khoảng 400 con lợn giống và hơn 8 tấn lợn hơi.
Không chỉ chăn nuôi, anh Thuận còn phát triển hơn 2 ha đồi rừng trồng quế, kết hợp nuôi gia cầm và trồng chè kinh doanh, tạo chuỗi giá trị khép kín. Nhờ cách làm năng động, thu nhập bình quân của gia đình anh đạt trên 400 triệu đồng/năm, thuộc nhóm khá giả trong thôn.
Cũng từ lợi thế đất đai rộng, anh Đỗ Văn Lợi, thôn An Thái xây dựng mô hình vườn - ao - chuồng theo hướng liên hoàn: nuôi nhím, nuôi lợn thịt, nuôi dúi, kết hợp 2 ha trồng chanh tứ thời và gần 1.000 m² ao nuôi cá. Anh tận dụng phụ phẩm chăn nuôi để tưới cây, xử lý nước thải nuôi cá để bón cho vườn chanh, giúp tiết giảm đáng kể chi phí sản xuất.
Hiện, trang trại của anh có gần 200 cặp nhím bố mẹ, mỗi năm cung cấp hơn 400 con giống ra thị trường; đàn lợn ổn định trên 200 con mỗi lứa, 50 cặp dúi bố mẹ. Thu nhập của gia đình đạt trên 500 triệu đồng/năm.
Anh Lợi chia sẻ: Làm mô hình tổng hợp phải tính toán kỹ, tạo sự liên kết chặt chẽ giữa các khâu để hạn chế rủi ro. Khi một mô hình gặp khó khăn thì các mô hình khác sẽ bù đắp, giúp sản xuất ổn định. Nông nghiệp có rủi ro, nhưng nếu biết tính toán sẽ thành công.
Không chỉ phát triển mô hình hộ gia đình, kinh tế tập thể cũng khẳng định vai trò quan trọng trong chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn ở Nghĩa Tâm. Tiêu biểu là Hợp tác xã Trồng cây ăn quả và Dịch vụ tổng hợp Bình Thuận, thành lập năm 2017 với 7 thành viên tại thôn Kiến Rịa. Hợp tác xã tập trung phát triển các loại cây ăn quả có múi như: cam canh, cam sành, cam Vinh… theo tiêu chuẩn VietGAP, liên kết từ khâu trồng, chăm sóc đến bao tiêu sản phẩm.
Từ 56 ha ban đầu, đến nay Hợp tác xã đã mở rộng lên hơn 70 ha, sản phẩm được cấp mã số vùng trồng, đạt chuẩn OCOP 3 sao từ năm 2021 và có mặt tại nhiều hệ thống siêu thị lớn. Năm 2024, Hợp tác xã cung cấp ra thị trường hơn 600 tấn quả. Bình quân mỗi ha cam mang lại gần 100 triệu đồng/năm, tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương.
Anh Nguyễn Văn Trọng - Giám đốc Hợp tác xã Trồng cây ăn quả và Dịch vụ tổng hợp Bình Thuận chia sẻ: Hợp tác xã giúp bà con yên tâm sản xuất vì có đầu ra ổn định, giá trị sản phẩm cao hơn, sản xuất chuyên canh bài bản. Đây là hướng đi tất yếu để nâng giá trị nông sản.
Song song với nông nghiệp, các mô hình dịch vụ địa phương cũng phát triển mạnh. Tiêu biểu là cơ sở sản xuất nem chua và lạp xưởng Ba Lượt tại thôn Trung Tâm. Sau 2 năm hoạt động, nhờ nắm bắt thị trường và chú trọng chất lượng, cơ sở đạt doanh thu bình quân gần 200 triệu đồng/năm sau khi trừ chi phí, tạo việc làm ổn định cho 3 lao động thường xuyên và 6 - 7 lao động thời vụ.
Anh Nguyễn Văn Hưng - Chủ cơ sở sản xuất nem chua và lạp xưởng Ba Lượt chia sẻ: Tôi muốn giới thiệu đặc sản OCOP của địa phương để quảng bá hình ảnh Nghĩa Tâm, không chỉ là vùng cam ngọt mà còn có ẩm thực đặc trưng. Khi sản phẩm được thị trường đón nhận, kinh tế gia đình phát triển, địa phương cũng có thêm việc làm cho lao động tại chỗ.
Nhờ định hướng đúng và sự năng động của người dân, từ những mô hình nhỏ lẻ ban đầu, đến nay xã Nghĩa Tâm đã hình thành hệ thống mô hình kinh tế tổng hợp đa dạng, gắn kết giữa sản xuất - chế biến - tiêu thụ - dịch vụ. Mỗi mô hình đều khai thác hiệu quả lợi thế địa phương, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn.
Ông Đỗ Chí Thành - Phó Chủ tịch UBND xã Nghĩa Tâm cho biết: Xã luôn khuyến khích người dân phát triển mô hình kinh tế tổng hợp, đa dạng hóa sản phẩm để giảm rủi ro, tăng thu nhập. Chúng tôi thường xuyên phối hợp các cơ quan chuyên môn mở lớp tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật, hỗ trợ tìm đầu ra cho nông sản.
Hiện, toàn xã có trên 50 mô hình kinh tế tổng hợp hoạt động hiệu quả, qua đó góp phần nâng thu nhập bình quân đầu người năm 2025 đạt trên 48 triệu đồng, tăng 16,4 triệu đồng so với năm 2020; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều năm 2025 giảm xuống còn 7,69%, bình quân giảm trên 4% hộ nghèo mỗi năm.
Các mô hình kinh tế tổng hợp không chỉ mang lại thu nhập ổn định, tạo việc làm, giữ gìn môi trường mà còn góp phần quan trọng nâng cao chất lượng cuộc sống, đưa Nghĩa Tâm trở thành vùng quê nông thôn mới năng động, sáng tạo và phát triển giàu mạnh.
