Bài 1: Kỳ vọng và những "bước hụt”

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh của TMĐT, nhiều doanh nghiệp, HTX và nông hộ trên địa bàn Lào Cai đã tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường thông qua các nền tảng kinh doanh trực tuyến. Từ chè, mật ong, miến, măng, gia vị, dược liệu đến các sản phẩm OCOP và nhiều mặt hàng đặc trưng vùng cao đã được giới thiệu trên các sàn TMĐT và mạng xã hội.

Ông Đỗ Tiến Sỹ - Giám đốc Công ty TNHH MTV Traphacosapa từng chia sẻ: “Đặt chân” lên sàn TMĐT chúng tôi kỳ vọng rất nhiều vì nghĩ rằng khách hàng ở các tỉnh, thành phố khác có thể biết đến và đặt mua hàng trực tiếp. Tuy nhiên, thực tế không đơn giản như vậy. Có gian hàng rồi nhưng để có khách biết đến, rồi phát sinh đơn hàng đều đặn là cả một vấn đề.

Không riêng Traphacosapa, hầu hết các doanh nghiệp, HTX và nông hộ đều có chung kỳ vọng lớn đó là thay vì chỉ bán tại chợ địa phương, cửa hàng, thông qua thương lái hoặc các kênh bán hàng truyền thống thì họ có thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng trên cả nước mà không phụ thuộc vào khoảng cách địa lý.

Thế nhưng, sau một thời gian "thử sức", không ít HTX bắt đầu nhận thấy khoảng cách giữa “đưa sản phẩm lên sàn” và “bán được hàng” là rất lớn.

Ông Nguyễn Tiến Mạnh - Giám đốc HTX nông sản dược liệu Mạnh Hương, xã Gia Phú cũng cho rằng, đơn hàng bán qua sàn TMĐT thường không ổn định, trong khi để duy trì gian hàng phải đầu tư khá nhiều, từ chụp ảnh, làm nội dung, quảng cáo đến đóng gói, vận chuyển.

HTX chủ yếu tập trung vào sản xuất nên không có người chuyên trách về TMĐT. Nhiều khi vừa lo vùng nguyên liệu, sản xuất, vừa phải theo dõi đơn hàng, trả lời khách hàng nên rất khó làm bài bản. HTX cũng tham gia không ít phiên livestream bán hàng do địa phương tổ chức nhưng hiệu quả vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng.

Thực tế tại nhiều HTX cho thấy, TMĐT đang mở ra hướng đi mới nhưng chưa phải “chiếc đũa thần” giúp nông sản vùng cao lập tức tìm được đầu ra. Bởi phía sau một gian hàng trực tuyến là hàng loạt yêu cầu mà không phải HTX nào cũng đáp ứng được, từ chất lượng sản phẩm, mẫu mã, giá bán đến kỹ năng vận hành, quảng bá và chăm sóc khách hàng.

Một trong những khó khăn dễ nhận thấy nhất là chi phí. Với phương thức bán hàng truyền thống, HTX có thể tập trung hàng hóa cho một đại lý hoặc thương lái.

Trong khi đó, bán hàng trực tuyến thường phát sinh nhiều đơn lẻ, kéo theo chi phí đóng gói, vận chuyển, phí nền tảng, khuyến mại và quảng cáo. Với những sản phẩm có giá trị không cao, phần chi phí này ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận của cơ sở sản xuất.

Đại diện một HTX sở hữu nhiều KOL, có nhiều kênh bán hàng trên các sàn TMĐT và thành công tiêu thụ nhiều loại nông sản của Lào Cai và các địa phương lân cận cũng cho rằng, khó khăn lớn nhất đối với việc bán hàng qua sàn TMĐT hiện nay là việc phí sàn quá cao và các quy định phạt nếu đơn bị hoàn, dù việc hoàn không phải lỗi nhà bán hàng.

Khi phí sàn tăng đến mức không còn lợi nhuận khiến nhiều nhà bán hàng đã phải rút khỏi sàn, đặc biệt với ngành hàng là nông sản tươi.

Không chỉ chi phí, những yêu cầu mới trong thực hiện nghĩa vụ thuế, xuất hóa đơn và quản lý đơn hàng cũng khiến các nhà bán hàng nhỏ phải thích ứng. Với những HTX chưa có nhân sự chuyên trách, đây là thêm một áp lực trong quá trình vận hành gian hàng.

Đặc biệt, với nông sản vùng cao, khoảng cách địa lý vừa là lợi thế để kể câu chuyện sản phẩm, vừa là trở ngại về logistics.

Một gói miến, chai mật ong, túi thảo dược hay sản phẩm chế biến từ nông sản khi đến tay khách hàng ở các tỉnh, thành phố xa phải trải qua nhiều khâu vận chuyển.

Nếu giá thành sản phẩm không đủ cao hoặc đơn hàng không đủ lớn, chi phí giao hàng có thể trở thành yếu tố khiến khách hàng cân nhắc trước khi đặt mua. Bởi vậy, khó nhất đối với doanh nghiệp, HTX, nông hộ không phải là tìm cách “lên sàn” mà là làm thế nào để trụ lại sàn TMĐT.

Lượng đơn hàng không ổn định trong khi các khoản chi phí vẫn phát sinh, việc duy trì một gian hàng trực tuyến trở thành áp lực không nhỏ. Có không ít HTX và nông hộ sau một thời gian thử nghiệm đã phải thu hẹp hoạt động, thậm chí rời khỏi sàn TMĐT.

Bà Tẩn Tả Mẩy - Giám đốc HTX cộng đồng Dao đỏ, xã Tả Phìn cho biết: "Thời gian đầu tham gia sàn, đơn vị xác định đây là kênh bán hàng tiềm năng nên đầu tư xây dựng gian hàng, đưa các sản phẩm chủ lực lên giới thiệu và tham gia các chương trình quảng bá.

Tuy nhiên, sau một thời gian, lượng đơn hàng phát sinh không đủ ổn định để bù đắp chi phí vận hành nên chúng tôi quyết định rời sàn, nhường kênh kinh doanh này lại cho đại lý".

Câu chuyện của HTX cộng đồng Dao đỏ không phải cá biệt, bởi nhiều HTX từng kỳ vọng TMĐT sẽ giúp mở rộng thị trường nhưng sau thời gian vận hành đã không tiếp tục duy trì gian hàng.

Việc rời sàn TMĐT, như là “bước hụt” so với kỳ vọng ban đầu; song cũng cho thấy một thực tế: không phải cứ đưa sản phẩm lên môi trường số là có thể tạo ra một kênh tiêu thụ bền vững.