Trước đây, nhiều hộ dân tại xã Thượng Hà phải sử dụng nước dẫn từ khe suối hoặc giếng đào. Dù nguồn nước sẵn có nhưng ở xa khu dân cư, để có nước sinh hoạt, mỗi hộ phải bỏ ra hàng chục triệu đồng mua ống dẫn về nhà. Tuy nhiên, chất lượng nước không đảm bảo, vào mùa mưa thường xuyên vẩn đục, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm.
Mấy năm gần đây, nhờ sự quan tâm và đầu tư của Nhà nước, hệ thống cấp nước sạch được triển khai tại xã Thượng Hà. Việc sử dụng nước máy thay thế cho các nguồn nước tự nhiên đã mang lại những đổi thay rõ rệt.
Bà Vũ Thị Thủy ở thôn Minh Hải cho biết: “Trước đây, mỗi khi trời mưa, nguồn nước không đảm bảo vệ sinh khiến chúng tôi lo lắng mỗi khi sử dụng. Từ khi có nước máy, chúng tôi không còn lo lắng về nguồn nước như trước nữa, yên tâm sử dụng, phục vụ sinh hoạt cho gia đình”.
Tại xã vùng cao Mường Hum, hiện địa phương có 9 công trình cấp nước sinh hoạt tập trung, với khoảng 90% số hộ được sử dụng nước hợp vệ sinh, 20% số hộ sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và hình thành thói quen sử dụng nước an toàn trong cộng đồng.
Chị Lý Gì Su, thôn Kin Chu Phìn 2 chia sẻ: “Trước đây, gia đình phải dẫn nước từ trên núi về, rất vất vả, năm nào cũng phải sửa chữa đường ống. Từ khi có công trình cấp nước của Nhà nước, gia đình được sử dụng nước sạch nên rất phấn khởi”.
Không chỉ gia đình chị Su, nhiều hộ dân khác trong xã Mường Hum cũng dần thay đổi nhận thức và thói quen sử dụng nước. Sự tiện lợi, an toàn của nguồn nước đã giúp người dân tin tưởng hơn vào hệ thống cấp nước tập trung.
Đồng chí Nguyễn Hồng Sơn, Bí thư Đảng ủy xã Mường Hum cho biết: “Các công trình cấp nước tập trung đã phát huy hiệu quả, giúp người dân sử dụng nước hợp vệ sinh, nâng cao chất lượng cuộc sống. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục duy tu, mở rộng hệ thống, nâng tỷ lệ hộ dân được sử dụng nước sạch; đồng thời mong muốn Nhà nước quan tâm đầu tư thêm các công trình và hệ thống lọc đạt chuẩn, bảo đảm chất lượng nước theo quy định".
Theo thống kê, đến năm 2025, toàn tỉnh có 1.188 công trình cấp nước sinh hoạt tập trung nông thôn, cung cấp nước cho khoảng 70.500 hộ dân. Nhờ đó, tỷ lệ hộ dân nông thôn sử dụng nước hợp vệ sinh đạt khoảng 98%. Tuy nhiên, tỷ lệ sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn mới đạt 33,2%, trong đó khoảng 21% hộ dân được sử dụng nước từ các công trình cấp nước tập trung.
Phần lớn các công trình hiện nay vẫn là hệ thống cấp nước tự chảy từ khe, suối tự nhiên, quy mô nhỏ, công nghệ xử lý còn đơn giản. Chỉ có 76 công trình được đầu tư đầy đủ thiết bị lọc, khử khuẩn đảm bảo nước đạt quy chuẩn, còn lại chủ yếu mới dừng ở mức hợp vệ sinh.
Bên cạnh đó, toàn tỉnh còn hơn 192.000 công trình cấp nước nhỏ lẻ quy mô hộ gia đình như giếng đào, giếng khoan, bể chứa nước mưa, téc, bể chứa… chiếm tỷ lệ lớn nhưng chất lượng và độ ổn định chưa cao.
Khó khăn hiện nay là điều kiện địa hình phức tạp, dân cư phân tán, nguồn nước không ổn định, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Việc đầu tư hệ thống cấp nước tập trung gặp nhiều trở ngại, trong khi người dân còn hạn chế về khả năng chi trả, dẫn đến khó khăn trong thu phí và duy trì hoạt động công trình.
Để nâng cao chất lượng nước sạch nông thôn, tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ dân số sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn đạt 50%.
Theo đó, tỉnh sẽ đầu tư nâng cấp, sửa chữa và xây dựng mới 618 công trình cấp nước tập trung, đồng thời hỗ trợ phát triển các mô hình cấp nước nhỏ lẻ phù hợp với điều kiện từng địa phương.
Cùng với mục tiêu đó, các giải pháp cũng được triển khai đồng bộ, từ hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ quản lý, vận hành, bảo trì công trình đến hỗ trợ giá nước cho người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn. Việc huy động nguồn lực xã hội hóa được đẩy mạnh, khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư theo hình thức đối tác công - tư, đồng thời sử dụng hiệu quả nguồn vốn ngân sách và tranh thủ các nguồn vốn quốc tế.
Công tác quy hoạch, khảo sát được chú trọng, bảo đảm phù hợp với nhu cầu thực tế và điều kiện từng địa phương; ưu tiên ứng dụng công nghệ xử lý nước tiên tiến. Song song với đầu tư hạ tầng, công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức người dân về sử dụng nước sạch, bảo vệ công trình và tiết kiệm nước cần được đẩy mạnh.
Khi người dân thay đổi thói quen, chủ động tham gia quản lý, vận hành công trình, hiệu quả sử dụng nước sạch nông thôn sẽ được nâng lên bền vững, góp phần cải thiện sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
