Trong bối cảnh ngành xây dựng ngày càng đóng vai trò then chốt đối với phát triển kinh tế - xã hội, câu chuyện về đơn giá nhân công năm 2026 tại Lào Cai và các địa phương trong cả nước đang nổi lên như một điểm nghẽn cần nhìn nhận thẳng thắn và có giải pháp tháo gỡ.
Theo Quyết định 416/QĐ-SXD ngày 19/8/2026 của Sở Xây dựng tỉnh Lào Cai về công bố đơn giá nhân công xây dựng trên địa bàn tỉnh, giá nhân công xây dựng từ 255.000 đồng đến 317.000 đồng (tùy theo nhóm nhân công và khu vực); công nhân lái xe, điều khiển máy từ 332.000 đồng đến 424.000 đồng; cao nhất là nghệ nhân, với mức đơn giá công bố cao nhất khoảng 540.000 đồng.
Đây là mức giá được công bố làm cơ sở phục vụ việc xác định và quản lý chi phí đầu tư xây dựng, không phải mức tiền công tối đa mà doanh nghiệp được phép trả cho người lao động. Tuy nhiên, điều đáng bàn là mức giá được sử dụng trong quá trình lập dự toán có thực sự phản ánh đầy đủ chi phí thuê nhân công tại từng địa bàn, nhất là những công trình có điều kiện thi công đặc thù hay không.
Khoảng cách lớn giữa đơn giá công bố và chi phí thuê lao động thực tế không đơn thuần là sự chênh lệch về những con số. Khi dự toán chưa tính đủ các yếu tố đặc thù, hoặc thời gian từ lúc lập dự toán đến khi thi công kéo dài, phần chi phí phát sinh có thể trở thành gánh nặng tài chính, khiến nhiều nhà thầu gặp khó khăn, thậm chí đối mặt với nguy cơ thua lỗ.
Câu chuyện của ông Đỗ Duy Ngọc, một nhà thầu nhân công tại phường Yên Bái, là minh chứng sinh động cho những khó khăn trong việc tìm kiếm lao động tại địa bàn vùng cao.
Khi nhận khoán công trình kè tại xã Kiên Thành (cũ), ông dự tính chi trả nhân công 400 - 500.000 đồng/ngày. Tin rằng, với mức giá đó, lao động địa phương, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, sẽ sẵn lòng tham gia. Thế nhưng, khi bắt tay vào công việc, ông không thể tìm nổi thợ, dù đã nâng giá lên 800.000 đồng, rồi 1 triệu đồng/ngày, người lao động vẫn lắc đầu. Lý lẽ của bà con rất đơn giản và không phải không có lý: “Đi đổ bê tông, vác đá kè suối vừa nặng nhọc vừa nguy hiểm, thà đi bóc quế, bẻ măng còn hơn”.
Bài toán thuê lao động không chỉ là chuyện tiền bạc, mà còn là sự lựa chọn sinh kế của người dân địa phương.
Đối với nhiều lao động vùng cao, việc làm tại chỗ, chủ động thời gian và ít chịu rủi ro có thể hấp dẫn hơn công việc xây dựng nặng nhọc, nguy hiểm, dù mức tiền công được đề nghị cao hơn. Điều đó cho thấy, không thể chỉ nhìn vào đơn giá nhân công để giải thích tình trạng thiếu lao động. Đặc thù nghề nghiệp, điều kiện làm việc và tập quán sinh kế cũng là những yếu tố cần được tính đến khi lập phương án tổ chức thi công.
Tương tự, ông Nguyễn Anh Đức, nhà thầu TOTALCO đang thi công công trình Bệnh viện Hữu Nghị 103, cũng rơi vào cảnh “dở khóc dở cười”. Ông cho biết, khi ký hợp đồng xong, bắt tay vào thi công, giá cả tất cả các vật liệu đều tăng, giá nhân công cũng tăng lên gấp đôi, nhiều thời điểm không thuê nổi lao động, trong khi chủ đầu tư yêu cầu đẩy nhanh tiến độ.
Cùng với giá vật liệu như cát, gạch, sắt, xi măng, điện, nước đồng loạt tăng, việc chi phí nhân công tăng mạnh đã đẩy nhà thầu không chỉ ở Lào Cai mà trên địa bàn cả nước rơi vào tình trạng khó khăn, thậm chí thua lỗ.
Trong khi đó, đối với các hợp đồng đã ký kết, việc nhà thầu đề xuất điều chỉnh các điều khoản thường gặp nhiều khó khăn và khó được chấp thuận. Nếu như việc thương lượng với chủ đầu tư tư nhân đã không dễ dàng, thì đối với các công trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước, khả năng điều chỉnh còn hạn chế hơn.
Chia sẻ về thực tế này, ông Nguyễn Anh Đức không giấu được sự ngao ngán: “Xin miễn kiến nghị vì chắc chắn không ai có quyền điều chỉnh”. Đó là tâm tư của người trong cuộc khi phải đối mặt với sức ép chi phí và những ràng buộc của hợp đồng đã ký.
Một vấn đề khác trong "bài toán" nhân công mà các nhà thầu trong tỉnh đang phải đối mặt đó là thị trường lao động.
Ông Nguyễn Anh Dũng, một nhà thầu nhân công, chia sẻ: “Việc tìm kiếm lao động ngày càng khó khăn, nhất là vào thời điểm cuối năm, khi nhiều công trình đồng loạt bước vào giai đoạn nước rút, nhu cầu nhân công tăng cao nhưng nguồn lao động lại khan hiếm”.
Lao động tại Lào Cai không ít, nhưng nhiều người có tâm lý thích về các khu công nghiệp ở các tỉnh, thành phố lớn để làm việc. Tại các khu công nghiệp ở Quảng Ninh, Hải Phòng, Hưng Yên, Bắc Ninh..., nhiều doanh nghiệp chi trả mức lương 600.000 - 700.000 đồng/ngày/lao động, hỗ trợ ăn, ở, điều kiện làm việc tốt hơn, thu hút nhiều lao động trong tỉnh.
Bên cạnh đó, còn có trường hợp, chủ thầu làm công trình chậm, nợ tiền công người lao động địa phương, vì thế một số lao động địa phương e ngại không muốn đi làm. Những trường hợp chậm trả, nợ tiền công người lao động, nếu không được xử lý kịp thời, sẽ làm xói mòn niềm tin đối với hoạt động thuê khoán nhân công xây dựng. Hệ quả là những nhà thầu đến sau, dù làm ăn nghiêm túc, thanh toán sòng phẳng, vẫn có thể gặp khó khăn khi tuyển dụng lao động tại địa phương.
Câu chuyện giá cả vật tư, đặc biệt là giá nhân công tăng mạnh, khiến nhà thầu đối mặt với nguy cơ thua lỗ không còn là điều xa lạ đối với những người trực tiếp thi công.
Tuy nhiên, giải bài toán này không hề dễ khi thời gian từ lúc chủ đầu tư lập dự toán đến khi tổ chức thi công mất nhiều thời gian, trong khi có thời điểm giá cả thì biến động từng ngày, từng giờ.
Công trình chậm tiến độ, nhà thầu không thể tổ chức thi công do chưa giải phóng được mặt bằng hoặc chủ đầu tư yêu cầu tạm dừng để điều chỉnh quy mô dự án, càng làm gia tăng khoảng cách giữa chi phí dự toán và chi phí thực tế.
Độ trễ ấy không chỉ là vấn đề thời gian, mà còn là gánh nặng tài chính tạo áp lực cho nhà thầu, trong khi việc xem xét điều chỉnh chi phí, giá hợp đồng khi công trình chậm tiến độ do nguyên nhân khách quan hoặc từ phía chủ đầu tư còn gặp những khó khăn nhất định trong thực tiễn áp dụng.
Mặc dù đơn giá nhân công xây dựng do Sở Xây dựng công bố được xác định trên cơ sở các quy định pháp luật hiện hành, gồm Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 ngày 10/12/2025 của Quốc hội; Nghị định số 206/2026/NĐ-CP ngày 15/6/2026 của Chính phủ quy định chi tiết về quản lý chi phí đầu tư xây dựng; Thông tư số 37/2026/TT-BXD ngày 26/6/2026 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng hướng dẫn phương pháp xác định định mức dự toán và các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật, cùng các văn bản pháp luật có liên quan, song mức đơn giá được công bố vẫn chưa phản ánh sát mặt bằng giá nhân công thực tế trên thị trường. Sự chênh lệch này khiến các nhà thầu gặp không ít khó khăn trong việc cân đối chi phí, huy động lao động và tổ chức thi công, nhất là trong bối cảnh chi phí đầu vào có nhiều biến động.
Đáng nói, một công trình có thể được lập dự toán tại thời điểm giá nhân công còn tương đối ổn định, nhưng đến khi triển khai thi công, thị trường lao động đã thay đổi. Nếu những biến động này không được dự báo và xem xét đầy đủ, phần chênh lệch chi phí có thể trở thành rủi ro lớn đối với nhà thầu.
Dẫu vậy, cũng cần nhìn nhận công bằng rằng không phải mọi khó khăn đều xuất phát từ cơ chế quản lý giá. Việc khảo sát điều kiện thi công, tính toán chi phí, lựa chọn mức giá dự thầu và dự phòng rủi ro cũng thuộc trách nhiệm của nhà thầu.
Từ thực tiễn kể trên, việc khảo sát, xác định và công bố đơn giá nhân công cần tiếp tục được quan tâm, bảo đảm phản ánh sát hơn mặt bằng giá thị trường tại từng khu vực, nhóm nghề và điều kiện thi công. Đơn giá không thể là con số "đóng băng" trong khi thị trường lao động biến động không ngừng.
Đặc biệt, đối với một tỉnh miền núi như Lào Cai, điều kiện thi công giữa khu vực đô thị, vùng thấp và các xã vùng cao có sự khác biệt rất lớn. Cùng một công việc nhưng chi phí thuê lao động có thể thay đổi đáng kể bởi khoảng cách địa lý, giao thông, thời tiết, mức độ nguy hiểm và khả năng huy động nhân công tại chỗ.
Vì vậy, việc cập nhật thông tin giá thị trường và vận dụng các phương pháp xác định chi phí phù hợp với điều kiện cụ thể của từng công trình là hết sức cần thiết.
Cùng với đó, cần rà soát việc áp dụng các quy định về điều chỉnh dự toán và hợp đồng xây dựng, nhất là những công trình kéo dài thời gian thực hiện do nguyên nhân khách quan hoặc từ phía chủ đầu tư...
Đối với chủ đầu tư, việc xác định dự toán cần gắn với thời điểm triển khai thực tế, điều kiện tổ chức thi công và diễn biến thị trường; đồng thời lựa chọn loại hợp đồng, cơ chế phân chia rủi ro phù hợp.
Về phía nhà thầu, cần nâng cao chất lượng khảo sát, lập giá dự thầu sát thực tế, chủ động dự phòng các yếu tố biến động thay vì chỉ trông chờ vào việc điều chỉnh chi phí sau khi hợp đồng đã được ký kết.
Bên cạnh đó, cần tăng cường quản lý, giám sát việc thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền công, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm được xác minh theo quy định pháp luật, qua đó khôi phục niềm tin của người lao động địa phương.
Đồng thời, các doanh nghiệp và nhà thầu, cần quan tâm hơn đến chế độ đãi ngộ, điều kiện làm việc và chính sách thu hút lao động tại chỗ, đặc biệt là ở vùng cao, vùng xa, thông qua việc cải thiện điều kiện làm việc, bảo đảm an sinh và thu nhập ổn định.
Bài toán đơn giá nhân công tại Lào Cai không chỉ là câu chuyện của riêng một tỉnh mà còn đặt ra những vấn đề đáng suy ngẫm trong công tác quản lý chi phí đầu tư xây dựng trước những biến động ngày càng rõ nét của thị trường lao động. Tháo gỡ những điểm nghẽn ấy không đơn thuần là điều chỉnh một bảng giá, mà là yêu cầu nâng cao chất lượng khảo sát, lập dự toán, quản lý hợp đồng và tổ chức thực hiện dự án. Có như vậy, nguồn lực đầu tư mới được sử dụng hiệu quả, quyền lợi của các bên được bảo đảm hài hòa và những công trình hạ tầng mới thực sự trở thành động lực cho phát triển.
