Bám sát chi phí sống thực tế
Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là rà soát, điều chỉnh các khoản miễn, giảm thuế theo hướng bám sát diễn biến kinh tế-xã hội, đặc biệt là sự thay đổi về thu nhập và chi tiêu của người dân trong gần một thập kỷ qua.
Đáng chú ý, đối với khoản tiền ăn giữa ca, ăn trưa, dự thảo tiếp tục giữ nguyên nguyên tắc không tính vào thu nhập chịu thuế đối với trường hợp người sử dụng lao động tổ chức bữa ăn dưới các hình thức như trực tiếp nấu ăn, mua suất ăn hoặc cấp phiếu ăn không tính vào thu nhập chịu thuế của cá nhân vẫn như hiện hành (không khống chế mức). Đây là quy định ổn định, bảo đảm quyền lợi của người lao động và tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động chăm lo phúc lợi.
Tuy nhiên, với trường hợp chi bằng tiền thay cho tổ chức nấu ăn, mua suất ăn, phiếu ăn dự thảo đề xuất nâng mức miễn thuế lên 1,2 triệu đồng/người/tháng; phần vượt mức này mới tính vào thu nhập chịu thuế. Mức đề xuất này được xác định trên cơ sở cập nhật các chỉ tiêu kinh tế-xã hội: thu nhập bình quân đầu người khu vực thành thị năm 2024 tăng 1,51 lần so với năm 2016; chi tiêu bình quân tăng khoảng 1,23-1,38 lần; trong khi chỉ số giá tiêu dùng giai đoạn 2016-2025 duy trì mức tăng bình quân khoảng 3-3,6%/năm.
So với mức 730.000 đồng/tháng từng được quy định tại Thông tư số 26/2016/TT-BLĐTBXH (đã bị bãi bỏ), mức 1,2 triệu đồng/người/tháng tăng khoảng 1,64 lần. Việc điều chỉnh lên 1,2 triệu đồng vì vậy không chỉ mang tính cập nhật mà còn góp phần bảo đảm nguyên tắc đánh thuế trên thu nhập thực, tránh việc đánh thuế vào những khoản chi tiêu mang tính thiết yếu của người lao động.
Quy định ngưỡng cụ thể cũng nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý sau khi quy định về mức trần tiền ăn giữa ca bị bãi bỏ, đồng thời tạo sự thống nhất trong thực thi chính sách thuế.
Cùng với đó, dự thảo đề xuất nâng mức khống chế đối với khoản đóng góp vào quỹ hưu trí bổ sung, bảo hiểm hưu trí tự nguyện và bảo hiểm nhân thọ. Theo đó, cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công được trừ trước khi tính thuế đối với các khoản đóng góp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội, mua bảo hiểm hưu trí tự nguyện, bảo hiểm nhân thọ không vượt quá mức do Chính phủ quy định.
Để phù hợp với tình hình kinh tế xã hội và biến động của các chỉ số kinh tế vĩ mô trong thời gian qua và dự kiến thời gian tới, Dự thảo Nghị định điều chỉnh tăng mức khống chế khoản đóng góp tham gia quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung, mua bảo hiểm hưu trí tự nguyện, bảo hiểm nhân thọ cho người lao động từ 1 triệu đồng/tháng lên 3 triệu đồng/tháng, tương đồng với mức tăng chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp đối với khoản đóng góp của doanh nghiệp cho người lao động tại Nghị định số 320/2025/NĐ-CP.
Việc nâng trần khấu trừ được đặt trong bối cảnh nhu cầu bảo đảm an sinh dài hạn gia tăng, đồng thời phù hợp với mức chi phí được trừ của doanh nghiệp đối với các khoản đóng góp cho người lao động theo quy định hiện hành. Qua đó, chính sách thuế không chỉ giảm nghĩa vụ trước mắt mà còn tạo động lực khuyến khích người dân tham gia các sản phẩm bảo hiểm, hình thành nguồn tích lũy dài hạn.
Một điểm mới mang tính nhân văn được dự thảo cụ thể hóa là quy định không tính vào thu nhập chịu thuế đối với các khoản trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc, kể cả phần chi vượt mức quy định tại Bộ luật Lao động nếu đã được quy định rõ trong nội quy, quy chế hoặc thỏa ước lao động tập thể, hợp đồng lao động. Quy định này bảo đảm người lao động nhận được đầy đủ sự hỗ trợ khi mất việc mà không phát sinh nghĩa vụ thuế bổ sung, thể hiện rõ vai trò chia sẻ của chính sách thuế trong những thời điểm khó khăn.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng đề xuất giảm 50% thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ lợi tức của nhà đầu tư cá nhân khi tham gia quỹ đầu tư chứng khoán, quỹ đầu tư bất động sản thành lập theo Luật Chứng khoán trong giai đoạn 5 năm (từ ngày 1/7/2026 đến hết ngày 30/6/2031). Chính sách này hướng tới khuyến khích dòng vốn đầu tư gián tiếp, góp phần phát triển thị trường vốn theo hướng ổn định, dài hạn.
Hướng tới công bằng thực chất
Bên cạnh các điều chỉnh cụ thể, dự thảo Nghị định còn thể hiện rõ định hướng hoàn thiện chính sách thuế thu nhập cá nhân theo nguyên tắc “công bằng” và “khả năng nộp thuế”, thông qua việc mở rộng và hoàn thiện hệ thống các khoản giảm trừ.
Theo quy định hiện hành và được tiếp tục kế thừa, cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công được trừ trước khi tính thuế các khoản như: giảm trừ gia cảnh cho bản thân và người phụ thuộc; các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo; các khoản bảo hiểm bắt buộc và tự nguyện; đồng thời được xem xét giảm thuế trong trường hợp gặp khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, tai nạn hoặc bệnh hiểm nghèo.
Điểm đáng chú ý là mức giảm trừ gia cảnh đã được điều chỉnh tăng mạnh theo Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, với mức 15,5 triệu đồng/tháng đối với người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng đối với mỗi người phụ thuộc, tăng hơn 40% so với trước đây. Mức điều chỉnh này được tính toán trên cơ sở bảo đảm người nộp thuế có đủ nguồn lực đáp ứng các nhu cầu thiết yếu như ăn, ở, đi lại, học tập, khám chữa bệnh trước khi thực hiện nghĩa vụ thuế.
Đồng thời, dự thảo tiếp tục nhấn mạnh việc mở rộng các khoản giảm trừ gắn với chi tiêu thực tế, đặc biệt là chi phí y tế, giáo dục, đào tạo của người nộp thuế và người phụ thuộc theo mức do Chính phủ quy định. Đây là bước tiến đáng kể trong chính sách thuế, khi chuyển từ cách tiếp cận giảm trừ mang tính “định mức” sang gắn với chi phí thực tế của hộ gia đình.
Cùng với đó, biểu thuế lũy tiến từng phần cũng được cải cách theo hướng giảm số bậc từ 7 xuống còn 5 và nới rộng khoảng cách giữa các bậc thuế. Theo đánh giá, thay đổi này giúp giảm nghĩa vụ thuế cho tất cả các nhóm thu nhập, trong đó nhóm thu nhập thấp được hưởng lợi nhiều hơn, qua đó bảo đảm tốt hơn nguyên tắc điều tiết thu nhập và công bằng xã hội.
So sánh với thông lệ quốc tế cho thấy, xu hướng mở rộng các khoản giảm trừ gắn với chi phí y tế, giáo dục là khá phổ biến.
Tại Trung Quốc, người nộp thuế được giảm trừ cơ bản 60.000 Nhân dân tệ/năm (tương đương khoảng 0,6 lần GDP bình quân đầu người năm 2025). Ngoài ra, nước này cho phép khấu trừ chi phí y tế nếu tổng chi vượt 15.000 Nhân dân tệ/năm, với mức tối đa không quá 80.000 Nhân dân tệ, áp dụng chung cho cả gia đình. Đối với giáo dục, mức giảm trừ là 2.000 Nhân dân tệ/tháng cho con học phổ thông (24.000 Nhân dân tệ/năm) và 400 Nhân dân tệ/tháng cho đào tạo nghề hoặc đại học, tối đa trong 48 tháng.
Tại Thái Lan, người nộp thuế được giảm trừ tối đa 90.000 Baht/năm cho bản thân. Với con dưới 25 tuổi, mức giảm trừ là 15.000 Baht/năm mỗi con (tối đa 3 con), đồng thời được cộng thêm 2.000 Baht/năm nếu con đang đi học. Dù không áp dụng giảm trừ trực tiếp đối với chi phí y tế, Thái Lan cho phép khấu trừ tiền mua bảo hiểm y tế tối đa 25.000 Baht/năm và bảo hiểm cho cha mẹ tối đa 15.000 Baht/năm.
Còn tại Malaysia áp dụng mức giảm trừ 9.000 Ringgit/năm cho bản thân người nộp thuế; con cái được giảm trừ 2.000 Ringgit/năm hoặc 8.000 Ringgit nếu đang theo học đại học. Đáng chú ý, nước này cho phép khấu trừ tới 7.000 Ringgit cho giáo dục và 10.000 Ringgit cho chi phí y tế bệnh hiểm nghèo (áp dụng cho bản thân, vợ/chồng và con), đồng thời có thêm mức 8.000 Ringgit cho chi phí chăm sóc cha mẹ.
Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam bổ sung và mở rộng các khoản giảm trừ này cho thấy sự tiệm cận rõ rệt với thông lệ quốc tế, đồng thời phù hợp với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Những điều chỉnh trong dự thảo Nghị định cho thấy, Nghị định không chỉ nhằm giảm nghĩa vụ thuế trước mắt mà còn thể hiện rõ sự chuyển dịch trong tư duy chính sách từ điều tiết thu nhập đơn thuần sang hỗ trợ phát triển và bảo đảm an sinh xã hội. Khi các khoản giảm trừ được mở rộng, mức miễn, giảm được nâng lên phù hợp với biến động thu nhập và chi phí sống, chính sách thuế thu nhập cá nhân không chỉ bảo đảm công bằng mà còn trở thành công cụ quan trọng trong việc nuôi dưỡng nguồn thu và thúc đẩy phát triển bền vững.
