Trường Mầm non Tả Phìn hiện có 780 trẻ, trong đó 766 trẻ là người dân tộc thiểu số, chiếm hơn 98%, chủ yếu là dân tộc Mông và Dao. Với nhiều trẻ, tiếng mẹ đẻ vẫn là ngôn ngữ được sử dụng thường xuyên trong sinh hoạt gia đình. Vì vậy, khi đến trường, khả năng nghe hiểu, sử dụng tiếng Việt của các em chưa đồng đều. Một số trẻ hạn chế về vốn từ, gặp khó khăn khi diễn đạt mong muốn hoặc trao đổi với cô giáo, bạn bè.
Theo cô giáo Vi Thị Tố Uyên - Hiệu trưởng Trường Mầm non Tả Phìn, khó khăn về ngôn ngữ thể hiện rõ ở giai đoạn trẻ mới làm quen với môi trường lớp học. Điều này đòi hỏi giáo viên phải lựa chọn phương pháp phù hợp để trẻ tiếp nhận kiến thức và thường xuyên thực hành tiếng Việt trong giao tiếp, sinh hoạt hằng ngày.
Xuất phát từ thực tế đó, trong những năm học qua, Trường Mầm non Tả Phìn đã xây dựng kế hoạch tăng cường tiếng Việt, triển khai đến đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên; đồng thời hướng dẫn giáo viên lồng ghép nội dung phát triển ngôn ngữ trong hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ.
Bên cạnh các tiết tăng cường tiếng Việt, nhà trường chú trọng xây dựng môi trường học tập trong và ngoài lớp, phát huy vai trò của hoạt động vui chơi, trải nghiệm trong rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho trẻ.
Tại các lớp học, hoạt động góc được tổ chức theo hướng phát huy tính chủ động của trẻ. Ở góc phân vai, những trò chơi mô phỏng sinh hoạt hằng ngày giúp trẻ thực hành hỏi đáp, gọi tên đồ vật, trao đổi với bạn. Trong góc xây dựng, các em cùng lựa chọn vật liệu, trao đổi cách lắp ghép, phối hợp hoàn thành sản phẩm. Với góc học tập, nghệ thuật, tranh ảnh, sách truyện và đồ dùng trực quan được sử dụng để hướng dẫn trẻ quan sát, mô tả, kể lại sự việc. Thông qua từng hoạt động, giáo viên lồng ghép từ ngữ, mẫu câu phù hợp, giúp trẻ chuyển từ nghe hiểu sang chủ động diễn đạt bằng tiếng Việt.
Bên cạnh đó, việc lựa chọn học liệu cũng được giáo viên điều chỉnh phù hợp với điều kiện địa phương. Sỏi suối, hạt ngũ cốc, vỏ cây cùng hoa văn thổ cẩm được tận dụng để thiết kế đồ dùng, đồ chơi. Những chất liệu quen thuộc giúp trẻ dễ nhận biết, liên hệ với đời sống và có thêm nội dung trao đổi. Đồng thời, việc đưa các yếu tố văn hóa truyền thống vào hoạt động giáo dục góp phần tạo môi trường học tập gần gũi với trẻ em dân tộc thiểu số.
Không chỉ trong lớp học, nhà trường còn xây dựng góc bản sắc dân tộc, góc sách, truyện và vườn rau của bé. Qua đó, trẻ được tìm hiểu sản phẩm đặc trưng của địa phương, làm quen với sách, truyện, quan sát cây trồng và tham gia các hoạt động thực hành. Từ những sự vật, công việc cụ thể, giáo viên gợi mở để trẻ gọi tên, trả lời câu hỏi và trình bày suy nghĩ. Nhờ gắn ngôn ngữ với trải nghiệm thực tế, việc luyện nói được duy trì thường xuyên trong quá trình vui chơi, khám phá.
Trong quá trình tổ chức, giáo viên quan sát khả năng tiếp nhận của từng trẻ để lựa chọn cách hỗ trợ. Với những em còn rụt rè, các câu hỏi ngắn, nội dung gần gũi được sử dụng để khuyến khích trẻ tham gia. Khi trẻ đã quen với hoạt động, giáo viên từng bước nâng cao yêu cầu, hướng dẫn các em diễn đạt rõ ý, chủ động trao đổi với bạn. Cách làm này vừa tạo hứng thú học tập, vừa giúp trẻ hình thành thói quen sử dụng tiếng Việt một cách tự nhiên.
Cùng với các hoạt động tại trường, công tác phối hợp với gia đình được quan tâm triển khai. Thông qua trao đổi với phụ huynh, nhà trường khuyến khích các gia đình tạo thêm cơ hội để trẻ thực hành tiếng Việt trong sinh hoạt hằng ngày, góp phần củng cố vốn từ, phát triển kỹ năng giao tiếp, giúp việc tăng cường tiếng Việt được thực hiện thường xuyên, không giới hạn trong thời gian trẻ ở lớp.
Cô giáo Phan Thị Như - Trường Mầm non Tả Phìn cho biết: "Việc kết hợp hoạt động trong lớp, hoạt động ngoài trời và trải nghiệm giúp trẻ tự tin hơn trong giao tiếp, từng bước nói rõ ràng, mạch lạc. Qua đó, trẻ không chỉ được phát triển ngôn ngữ mà còn rèn luyện kỹ năng giao tiếp, tính tự tin và khả năng hợp tác".
Từ những giải pháp trên, khả năng sử dụng tiếng Việt của trẻ đã có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, khả năng tiếp nhận ngôn ngữ của trẻ ở từng độ tuổi có sự khác biệt, nhất là đối với trẻ nhỏ đang trong giai đoạn tập nói. Điều này đòi hỏi giáo viên tiếp tục đổi mới phương pháp, lựa chọn nội dung phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục.
Trên cơ sở kết quả đạt được, thời gian tới, Trường Mầm non Tả Phìn tiếp tục thực hiện các kế hoạch tăng cường tiếng Việt; bổ sung, đa dạng hóa hoạt động trải nghiệm phù hợp với từng độ tuổi. Cùng với đó, nhà trường chú trọng hướng dẫn, bồi dưỡng giáo viên, tăng cường phối hợp với phụ huynh để tạo môi trường thực hành tiếng Việt thường xuyên cho trẻ.
Việc đổi mới hoạt động giáo dục gắn với tăng cường tiếng Việt tại Trường Mầm non Tả Phìn là giải pháp phù hợp với đặc thù vùng cao, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ em dân tộc thiểu số. Qua đó, giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, hình thành kỹ năng cần thiết và có sự chuẩn bị tốt hơn trước khi bước vào bậc tiểu học.
