Giải quyết bài toán thực tiễn, tránh đầu tư trùng lặp
Đây là những vấn đề trọng tâm được đặt ra tại Diễn đàn Chuyển đổi số quốc gia năm 2026, diễn ra chiều 9/10 tại Trung tâm Triển lãm Quốc gia Việt Nam, Đông Anh, Hà Nội, trong khuôn khổ các hoạt động chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10.
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), cho rằng để tạo ra những thay đổi thực chất trong hoạt động của cơ quan nhà nước cũng như đời sống người dân và doanh nghiệp, cần đi thẳng vào các bài toán còn tồn tại trong quá trình chuyển đổi số.
Theo ông Trần Duy Ninh, bài toán đầu tiên là dữ liệu. Thời gian qua, các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu trọng yếu và cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã được triển khai xây dựng với quy mô lớn, tổng cộng khoảng 125 cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên, yêu cầu quan trọng không chỉ là hình thành các cơ sở dữ liệu mà còn phải khai thác, kết nối và sử dụng hiệu quả nguồn dữ liệu đã có.
Điều người dân cần được hưởng là nguyên tắc chỉ khai báo một lần, dữ liệu được tái sử dụng và dịch vụ công được cung cấp chủ động. Đây vừa là trọng tâm của chuyển đổi số, vừa là xu hướng mới trong cung cấp dịch vụ công, đòi hỏi xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan trong quản lý, chia sẻ và khai thác dữ liệu.
Bài toán thứ hai là nâng cao hiệu quả đầu tư. Theo Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, cần quan tâm đến cách thức tổ chức đầu tư, quản lý chất lượng và đo lường hiệu quả của các hệ thống số, bảo đảm mỗi khoản đầu tư gắn với kết quả cụ thể, tránh tình trạng đầu tư phân tán, trùng lặp và lãng phí nguồn lực.
Khung Kiến trúc tổng thể quốc gia số được xác định là một trong những cơ sở quan trọng để định hướng tổ chức, đầu tư các hệ thống số theo hướng đồng bộ, liên thông. Tuy nhiên, việc tuân thủ kiến trúc chung không đồng nghĩa với hạn chế tính chủ động, sáng tạo của địa phương.
Ông Trần Duy Ninh cho biết, thực tế triển khai cho thấy vẫn có những cách hiểu cho rằng Khung Kiến trúc tổng thể quốc gia số là một khuôn khổ cứng, khiến địa phương không còn nhiều không gian sáng tạo. Trong khi đó, các nguyên tắc chung của quốc gia vẫn có thể đi cùng những giải pháp đặc thù, phù hợp với điều kiện của từng địa phương, nhất là cấp xã – nơi chính quyền trực tiếp phục vụ người dân.
Bài toán thứ ba vì vậy là bảo đảm sự thống nhất trong quản trị quốc gia, đồng thời phát huy tính chủ động của địa phương. Việc triển khai chuyển đổi số cần có định hướng chung nhưng không nên máy móc, mà phải tạo điều kiện để các địa phương phát huy sáng kiến, lựa chọn giải pháp phù hợp với nhu cầu thực tiễn.
Đối với ứng dụng AI, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia nhấn mạnh cần khuyến khích đưa công nghệ này vào quản trị và cung cấp dịch vụ công thế hệ mới, hướng tới phục vụ người dân chủ động, thuận tiện hơn. Tuy nhiên, ứng dụng AI phải đi kèm các tiêu chuẩn an toàn, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Theo ông Trần Duy Ninh, chuyển đổi số không chỉ là bài toán công nghệ mà trước hết còn là bài toán về thể chế, mô hình quản trị và cách thức tổ chức thực hiện. Diễn đàn tập trung thảo luận bốn nhóm nội dung chính, gồm triển khai các quy định về chuyển đổi số, tháo gỡ điểm nghẽn trong đầu tư; phát triển chính phủ số và dịch vụ công thế hệ mới; phát triển kinh tế số, xã hội số; nâng cao năng lực số quốc gia.
Các trao đổi được kỳ vọng đi vào những vấn đề cụ thể, có địa chỉ và xuất phát từ thực tiễn, làm cơ sở đề xuất, triển khai các giải pháp trong thời gian tới.
Thiết kế lại cách Nhà nước phục vụ người dân, doanh nghiệp
Với điểm nhấn “Hành lang pháp lý cho chuyển đổi số - Điểm mới của Nghị định số 224/2026/NĐ-CP”, ông Lê Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, cho rằng những quy định mới đang tạo nền tảng để chuyển đổi số đi vào thực chất hơn, từ xây dựng chiến lược, tổ chức hệ thống số đến cung cấp dịch vụ công và đầu tư cho chuyển đổi số.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là chuyển từ số hóa các quy trình sẵn có sang thiết kế lại cách thức Nhà nước phục vụ người dân và doanh nghiệp. Theo đó, dữ liệu đã có cần được khai thác, tái sử dụng để giảm giấy tờ, hạn chế yêu cầu người dân khai báo lại thông tin và từng bước hình thành các dịch vụ công chủ động.
Cùng với đó, các cơ chế về thử nghiệm, đặt hàng bài toán lớn, đầu tư, mua sắm và thuê dịch vụ chuyển đổi số được kỳ vọng tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình triển khai, tạo điều kiện để nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn và các giải pháp số đáp ứng sát nhu cầu thực tế.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Đắc Bảo, Giám đốc VNPT UAV Lab, đưa ra ví dụ về việc kết hợp thiết bị bay không người lái (UAV), dữ liệu và AI trong quản lý tài nguyên, môi trường, nông nghiệp và hạ tầng.
Theo ông Bảo, kinh tế tầm thấp không chỉ là hoạt động của các thiết bị bay không người lái mà còn là một hệ sinh thái gồm phương tiện bay, hạ tầng kết nối, dữ liệu, nền tảng AI và các dịch vụ ứng dụng. Khi những thành phần này được kết nối, dữ liệu từ một chuyến bay có thể phục vụ đồng thời nhiều nhu cầu, từ phát hiện sớm nguy cơ cháy, mất rừng, giám sát biến động tài nguyên đến theo dõi mùa vụ, hạ tầng giao thông và tài sản công.
Mô hình này cho thấy tiềm năng của việc chuyển từ đầu tư các hệ thống riêng lẻ sang phát triển nền tảng và cơ sở dữ liệu dùng chung. Thay vì mỗi ngành đầu tư thiết bị, hệ thống và nguồn dữ liệu riêng, dữ liệu thu thập có thể được tái sử dụng cho nhiều lĩnh vực, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác, tăng khả năng liên thông và hạn chế đầu tư trùng lặp.
Tại hai phiên tọa đàm, các đại biểu tiếp tục trao đổi về chính phủ số, dịch vụ công thế hệ mới, kinh nghiệm quốc tế, ứng dụng AI trong quản trị, dữ liệu an toàn, tin cậy và mô hình chính quyền địa phương số. Các nội dung về kinh tế số, xã hội số và năng lực số quốc gia cũng được thảo luận, tập trung vào chuyển đổi số tại doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, phát triển nền tảng số, kỹ năng số và xây dựng xã hội số bao trùm.
Ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, cho biết các ý kiến tại chương trình sẽ được Cục tổng hợp, nghiên cứu, phục vụ công tác hướng dẫn triển khai và hoàn thiện chính sách về chuyển đổi số.
Những vấn đề cần tiếp tục thúc đẩy gồm khai thác, liên thông và tái sử dụng dữ liệu; ứng dụng AI có kiểm soát, xác định rõ trách nhiệm; tháo gỡ vướng mắc về thể chế và đầu tư; phát huy tính chủ động của địa phương, đồng thời nâng cao năng lực số của đội ngũ thực thi.
Từ hoàn thiện hành lang pháp lý đến phát triển các mô hình ứng dụng cụ thể, yêu cầu xuyên suốt được đặt ra là chuyển đổi số phải tạo ra kết quả có thể đo lường trong hoạt động của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và đời sống người dân, thay vì dừng lại ở việc xây dựng hệ thống hay nền tảng công nghệ.
