Không chỉ dừng lại ở chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, địa phương đã chủ động đổi mới tư duy sản xuất, khai thác hiệu quả lợi thế sẵn có, gắn với ứng dụng khoa học - kỹ thuật và chuyển đổi số. Từ đó, từng bước khơi thông động lực tăng trưởng, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân.
Đặc biệt, cánh đồng Mường Lai từng là “vựa lúa” của huyện Lục Yên trước đây, tạo dư địa quan trọng để phát triển sản xuất quy mô lớn.
Vụ đông xuân 2025 - 2026, xã triển khai sản xuất đảm bảo đúng khung lịch thời vụ, cơ cấu giống hợp lý với 887/860 ha lúa, đạt 103% kế hoạch, trong đó có 27 ha lúa cấy lấn hồ; ngô đạt 405 ha (100% kế hoạch). Một số cây trồng khác được duy trì phù hợp với điều kiện địa phương như lạc 215 ha, khoai lang 98 ha, rau màu 128 ha, sắn 80 ha; duy trì ổn định 365 ha cây ăn quả, bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét.
Cùng với đó, xã phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp duy tu, sửa chữa hệ thống công trình, đảm bảo nguồn nước tưới phục vụ sản xuất. Công tác bảo vệ thực vật được tăng cường, kịp thời phát hiện và xử lý các loại sâu bệnh như đạo ôn, nghẹt rễ, bọ xít đen… hạn chế lây lan diện rộng.
Theo ông Nông Thanh Sơn - Phó Chủ tịch UBND xã Mường Lai, tái cơ cấu nông nghiệp không chỉ là câu chuyện sản xuất mà là chuyển đổi toàn diện tư duy của người dân, từ sản xuất nhỏ sang sản xuất hàng hóa gắn với thị trường. Đây là nền tảng để địa phương phát triển bền vững.
Song song với trồng trọt, chăn nuôi được xác định là lĩnh vực trọng tâm trong cơ cấu nông nghiệp. Tổng đàn gia súc chính của xã hiện đạt 25.740 con, gồm 3.425 con trâu, 725 con bò và 21.590 con lợn; đàn dê đạt 2.192 con, gia cầm trên 272.000 con. Quy mô đàn vật nuôi ổn định, sinh trưởng tốt, không xảy ra dịch bệnh lớn.
Để đạt được kết quả này, địa phương đặc biệt chú trọng công tác phòng, chống dịch bệnh. Yếu tố then chốt là xây dựng quy trình phòng bệnh phù hợp với từng quy mô sản xuất. Với các hộ chăn nuôi nhỏ, việc sử dụng các loại vaccine cơ bản, thiết yếu giúp giảm chi phí nhưng vẫn kiểm soát hiệu quả rủi ro. Trong khi đó, các trang trại quy mô lớn áp dụng quy trình tiêm phòng đầy đủ, nghiêm ngặt.
Nhờ kiểm soát tốt dịch bệnh, chăn nuôi lợn mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Trung bình trọng lượng mỗi con lợn thương phẩm đạt khoảng 1,2 tạ với giá bán trên 60.000 đồng/kg, có thể cho lợi nhuận trên 1 triệu đồng. Nhiều hộ đã chuyển sang nuôi lợn nái sinh sản, cung cấp con giống, tạo nguồn thu ổn định.
Ông Trương Thanh Hiển, thôn Yên Phú chia sẻ: “Trước đây chăn nuôi nhỏ, thiếu kỹ thuật nên hiệu quả thấp. Nay được tập huấn, hướng dẫn tiêm phòng đầy đủ, đàn lợn phát triển tốt hơn, ít rủi ro, thu nhập ổn định hơn”.
Đáng chú ý, xã đã chủ động đề xuất hơn 1,1 tỷ đồng kinh phí phục vụ công tác phòng, chống dịch tả lợn châu Phi, thể hiện quyết tâm kiểm soát dịch bệnh từ sớm, từ xa.
Công tác hướng dẫn kỹ thuật, phòng bệnh và bảo vệ nguồn lợi thủy sản được triển khai thường xuyên.
Trong lĩnh vực lâm nghiệp, công tác quản lý, bảo vệ rừng được thực hiện chặt chẽ. Xã đã giao khoán bảo vệ 2.862 ha rừng tự nhiên cho 26 tổ cộng đồng và hộ gia đình, đảm bảo giữ vững diện tích rừng.
Năm 2026, địa phương trồng mới 203,5 ha rừng, đạt 65,6% kế hoạch. Hoạt động khai thác lâm sản được kiểm soát theo quy định, với sản lượng gỗ rừng trồng ước đạt 5.575 m³, tre nứa đạt hơn 1.200 tấn. Đây là nguồn thu quan trọng, góp phần đa dạng hóa sinh kế cho người dân.
Chuyển đổi cơ cấu cây trồng đang tạo ra những thay đổi tích cực. Nhiều hộ đã mạnh dạn đầu tư phát triển cây ăn quả, nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất.
Bà Hoàng Thị Thắng, thôn Khau Sến chia sẻ: “Trước đây chưa có kinh nghiệm, nhưng sau khi đi học hỏi, tôi nhận thấy cây ăn quả cho thu nhập cao nên quyết định đầu tư”. Các mô hình này đang góp phần hình thành vùng sản xuất hàng hóa, tạo tiền đề cho phát triển nông nghiệp quy mô lớn.
Trên cơ sở những kết quả đạt được, Mường Lai tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng hiện đại, trọng tâm là phát triển kinh tế số nông nghiệp, gắn sản xuất với thị trường. Theo đó, xã tập trung xây dựng vùng lúa chất lượng cao khoảng 30 ha tại cánh đồng Hồ Bắc; phát triển chăn nuôi bán công nghiệp; mở rộng vùng sản xuất chuyên canh lạc, dưa hấu... Đồng thời, đẩy mạnh liên kết sản xuất thông qua hợp tác xã, thu hút doanh nghiệp tham gia chế biến, tiêu thụ nông sản.
Từ nền sản xuất còn phân tán, Mường Lai đang từng bước chuyển mình theo hướng hiện đại, hiệu quả. Quá trình tái cơ cấu không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn thay đổi căn bản tư duy sản xuất của người dân.
Trình bày: Thủy Thanh
