“Góc phố” bên sông Xanh

LCĐT - Trên vùng đất Tả Gia Khâu (Mường Khương) khô cằn nắng hạn, cách ngã ba sông Xanh không xa có một “góc phố” đặc biệt, “mọc” lên giữa đại ngàn, nép mình bên khu rừng cấm linh thiêng. Ở đó có một tộc người sinh sống lâu đời, bằng sự nỗ lực và khao khát vươn lên, họ đã và đang phác lên một dáng hình mới đầy sức sống cho dải đất vốn cằn khô, khắc nghiệt.

“Góc phố” bên rừng thiêng.
“Góc phố” bên rừng thiêng.

Gìn giữ rừng thiêng

Con đường bê tông phẳng lỳ chạy giữa núi đồi quanh co dẫn lối đưa chúng tôi về xóm nhỏ của người Thu Lao ở Thải Giàng Sán. Người Thu Lao nơi đây bao năm gắn liền với tên thôn La Hờ, đến năm 2019, sau khi sáp nhập, họ trở thành một phần cộng đồng dân cư của thôn Thải Giàng Sán. Hiện cả thôn có 103 hộ, trong đó người Thu Lao có 90 hộ, cùng chung sống với đồng bào các dân tộc Mông, Tu Dí và Phù Lá.

Dù mới đi giữa vạt nắng chói chang của mùa hạ, nhưng chỉ cần đến xóm nhỏ này, cái mệt vơi đi quá nửa, bởi cánh rừng nguyên sinh kế bên như “máy điều hòa” khổng lồ của thiên nhiên phả luồng gió mát. Đó là cánh rừng thiêng lớn nhất, lâu đời nhất của xã Tả Gia Khâu, là niềm tự hào và linh thiêng mà người Thu Lao nơi đây bao đời gìn giữ.

Vừa kể cho chúng tôi về việc tham gia lễ cúng rừng dịp giữa năm, vào ngày 30/5 âm lịch, ông Tải Dung Mìn nhớ lại: Theo bậc tiền bối, rừng thiêng là nơi trú ngụ của thần linh, chở che, phù hộ và bảo vệ cho bản làng bình yên, người người mạnh khỏe, nhà nhà no ấm, vạn vật sinh sôi, phát triển. Mỗi năm người Thu Lao tổ chức 2 lần cúng rừng, vào ngày cuối cùng của tháng Giêng và ngày cuối cùng của tháng 5 âm lịch.

Trước ngày làm lễ, trưởng thôn tập trung các hộ Thu Lao trong thôn để họp bàn, tính toán các khoản lễ vật cần thiết, đóng góp của các hộ và phân công công việc cho các thành viên. Vào ngày chính lễ, các vật phẩm được chuẩn bị đầy đủ, tươm tất. Mỗi dịp cúng rừng, đàn lễ lần lượt đặt tại hai gốc cây cổ thụ trong rừng, được ví như “cây mẹ”, “cây bố”. Lễ cúng rừng dịp mùa xuân được làm ở gốc “cây mẹ”. Lễ cúng rừng dịp mùa hạ được thực hiện ở gốc “cây bố’. Tại đây, thầy cúng và các thành viên tham gia thực hiện các nghi thức để thần linh chứng giám lòng thành, phù hộ cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình hòa thuận. Sau nghi lễ cúng rừng là 2 - 3 ngày cấm bản. Trong khoảng thời gian này, các gia đình cùng nghỉ ngơi, vui chơi trước khi bắt tay vào một kỳ lao động mới.

Bao năm qua, người Thu Lao chưa có trường hợp nào vi phạm những điều cấm ở rừng thiêng. Trong rừng, những loài gỗ quý hiếm như nghiến, lát, đinh vẫn được gìn giữ. Sự việc từng xảy ra ở chốn này đều xuất phát từ những người nơi khác đến, như chuyện một nhóm người ở địa phương khác vào rừng lấy hoa phong lan hồi năm 2018, đúng thời gian cấm và được kịp thời phát hiện, một lễ cúng được thực hiện ngay sau đó. Để ngăn chặn những sự việc tương tự xảy ra, người Thu Lao đã thống nhất làm hàng rào quây quanh mặt rừng giáp đường đi lại.

Trưởng thôn Hồ Seo Củi nói với chúng tôi rằng, lễ cúng rừng là nghi thức thiêng liêng, ăn sâu vào nhận thức của bao thế hệ đồng bào Thu Lao và được gìn giữ tới nay. Dù đã có một số thay đổi để phù hợp với cuộc sống như người dân khi đi làm xa có thể đóng góp và cử con tham gia, thời gian cấm bản được rút ngắn hơn trước, nhưng những thủ tục và ý nghĩa của lễ cúng rừng vẫn vẹn nguyên giá trị. Đó không chỉ là nét đẹp trong “tín ngưỡng sơn thần”, là tri thức bản địa mà cộng đồng chốn này tạo lập, vun bồi qua bao thế hệ, đó còn là lời thề son sắt của những người con Thu Lao để rừng thiêng xanh mãi. Giá trị văn hóa độc đáo được gửi gắm và trao truyền trong cộng đồng đã góp phần đưa lễ cúng rừng của người Thu Lao vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Buồn vui “góc phố” giữa rừng

Dạo một vòng quanh thôn La Hờ xưa, chúng tôi cố gắng tìm một vị trí cao để ngắm toàn cảnh nơi ở của đồng bào Thu Lao. Từ tầng 3 của ngôi nhà xây khang trang như ngoài phố, phóng tầm mắt ra xung quanh, chúng tôi không khỏi ngạc nhiên khi hiện ra trước mắt là khung cảnh một “góc phố” trong thôn, nằm nép bên cánh rừng thiêng xanh mát. Nói là “góc phố” bởi sự xuất hiện của hàng chục ngôi nhà cao tầng khang trang như phố thị.

Trò chuyện với chị Tải Khén Sìn, chủ ngôi nhà xây 3 tầng, chị bảo trước đây trong thôn chủ yếu là nhà đất, ở chật chội và bất tiện, nên các hộ muốn xây ngôi nhà mới rộng rãi, khang trang. “Mấy năm trước, vợ chồng tôi đi làm thuê và tích cóp được một khoản tiền. Năm 2020, gia đình bán 7 con trâu, cộng với khoản tiền có được nhờ đi làm thuê để xây ngôi nhà này với kinh phí hơn 600 triệu đồng” - chị Sìn khoe.

Thật bất ngờ vì chị Sìn năm nay mới 26 tuổi, còn chồng chị 28 tuổi.

Người dân Thải Giàng Sán thu hoạch ngô.
Người dân Thải Giàng Sán thu hoạch ngô.

Không chỉ gia đình chị Tải Khén Sìn, trong xóm Thu Lao còn nhiều ngôi nhà như vậy của các hộ Thèn Sào Phìn, Tải Sín Sài, Cáo Seo Khờ, Hồ Si Hòa… Không vui sao được khi đồng bào Thu Lao ở đây có cuộc sống ấm no hơn, văn minh hơn. Sự đổi thay này đến từ nguồn thu nhập của người dân đi làm xa vài năm trước và thành quả trong xây dựng nông thôn mới, người Thu Lao đã vẽ nên một sắc vóc mới cho miền quê này.

Vui vì những đổi thay ở “góc phố” giữa rừng nhưng chúng tôi cũng không khỏi trăn trở. Người Thu Lao là tộc người giàu bản sắc văn hóa, thể hiện qua kiến trúc nhà ở, trang phục và sinh hoạt đời sống. Cuộc sống thay đổi, giờ đây trong thôn chỉ còn một số ngôi nhà gỗ, mái lợp ngói âm dương lọt thỏm bên những ngôi nhà cao tầng. Chị Tải Khén Sìn cho biết thêm: Xây xong ngôi nhà mới, cuộc sống của gia đình tôi lại thêm khó khăn. Lý do vì từ khi dịch Covid-19 bùng phát, vợ chồng không đi làm thuê được nữa nên thu nhập bấp bênh. Các hộ khác trong thôn cũng vậy.

Thực tế cho thấy nhiều bất cập khi những người trong độ tuổi lao động ở Thải Giàng Sán thường xuyên đi làm xa, để lại những căn nhà chỉ có người già và đám trẻ. Hiện nay, khi công việc làm thuê bị ảnh hưởng thì những mô hình kinh tế ở đây chưa có nhiều nét mới và đảm bảo sinh kế bền vững tại chỗ cho bà con. Đây là những thách thức không nhỏ để người Thu Lao ở chốn này thoát nghèo bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống.

Trong những trăn trở về nhịp sống mới, Trưởng thôn Hồ Seo Củi bảo, điều lo lắng nhất là việc gìn giữ bản sắc văn hóa, không để mai một theo thời gian. Gần như giờ đây chỉ những người già trong thôn mới mặc trang phục truyền thống. Nét đẹp văn hóa ấy chỉ còn xuất hiện trong những dịp lễ, tết mà thôi. Bởi vậy, trong thời gian tới, thôn sẽ đẩy mạnh tuyên truyền gìn giữ sắc màu văn hóa, khơi dậy niềm tự hào dân tộc. Không chỉ gìn giữ cánh rừng thiêng, người Thu Lao nơi này sẽ phải tiếp tục khơi dậy và trao truyền tình yêu, lòng tự hào về tiếng nói, trang phục của dân tộc mình trong mỗi nếp nhà, qua từng thế hệ, để những giá trị ấy sống mãi với thời gian…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Kết nối kinh nghiệm, phát triển nghề nuôi thủy sản trên hồ Thác Bà

Kết nối kinh nghiệm, phát triển nghề nuôi thủy sản trên hồ Thác Bà

Chiều 19/11, đoàn đại biểu tham dự Diễn đàn Khuyến nông @ Nông nghiệp với chủ đề “Giải pháp phát triển bền vững, nâng cao hiệu quả nghề nuôi thủy sản nước ngọt tại một số tỉnh phía Bắc” do Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai tổ chức, đã đến tham quan các mô hình nuôi, chế biến thủy sản trên hồ Thác Bà.

Thúc đẩy nông nghiệp sinh thái tại Hạnh Phúc và Phình Hồ

Thúc đẩy nông nghiệp sinh thái tại Hạnh Phúc và Phình Hồ

Ngày 18/11, trong khuôn khổ chương trình triển khai dự án “Nông nghiệp sinh thái tạo cảnh quan bền vững cho người nghèo”, đoàn công tác của Hội Nông dân tỉnh Lào Cai cùng đại diện Tổ chức Bánh mỳ cho Thế giới và Tổ chức Nghiên cứu Nông Lâm Quốc tế (ICRAF) đã khảo sát, tìm hiểu các mô hình sản xuất nông nghiệp sinh thái tại hai xã Hạnh Phúc và Phình Hồ.

Lào Cai mở hướng đầu tư xanh từ rừng

Lào Cai mở hướng đầu tư xanh từ rừng

Với hơn 860.000 ha đất có rừng, tỷ lệ che phủ đạt 61,4% cùng hệ sinh thái đa dạng, Lào Cai có nhiều lợi thế phát triển kinh tế lâm nghiệp gắn với bảo tồn thiên nhiên. Bên cạnh khai thác giá trị từ gỗ và lâm sản, tỉnh đang mở hướng thu hút đầu tư vào du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và phát triển dược liệu dưới tán rừng, hướng tới khai thác hiệu quả giá trị đa dụng của rừng.

Sản xuất vụ đông ở Khánh Yên: Khi người dân chủ động

Sản xuất vụ đông ở Khánh Yên: Khi người dân chủ động

Năm 2026, xã Khánh Yên phấn đấu gieo trồng 160 ha cây vụ đông. Với sự định hướng, hỗ trợ của chính quyền địa phương và tinh thần chủ động của người dân trong lựa chọn cây trồng, bố trí thời vụ, gắn sẳn xuất với tiêu thụ sản phẩm, vụ đông đang mở ra cơ hội khai thác hiệu quả đất canh tác, tăng thu nhập cho người dân.

Mỏ vàng: đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn các chương trình mục tiêu quốc gia

Mỏ vàng: đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn các chương trình mục tiêu quốc gia

Trước yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân nguồn vốn được giao là hơn 16 tỷ đồng trong năm 2026, xã Mỏ Vàng đang tập trung rà soát từng dự án, tháo gỡ những “điểm nghẽn”, xác định rõ trách nhiệm của từng bộ phận, quyết tâm đưa các chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) vào thực chất, phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư của Nhà nước.

Trở lại Bản Mo

Trở lại Bản Mo

Từng là một trong những bản xa xôi, khó khăn nhất của xã Xuân Hòa, Bản Mo nay đã đổi thay nhờ được Nhà nước quan tâm đầu tư. Đường bê tông, điện lưới, sóng điện thoại lần lượt về bản, giúp bà con đi lại, mua bán thuận tiện, có thêm điều kiện học hỏi cách làm ăn. Trở lại Bản Mo sau nhiều năm, chúng tôi chứng kiến con đường từ Tỉnh lộ 160 đang được mở rộng, đi qua các khu dân cư, nối tới tận nương quế, nương chuối trên sườn núi.

Góp phần đưa hương quế bay xa

Góp phần đưa hương quế bay xa

Từ khát vọng vươn lên trong phát triển kinh tế, chị Lý Thị Khé, dân tộc Dao ở thôn Quyết Hùng, xã Xuân Ái đã đầu tư mở xưởng chế biến, kết nối những hộ trồng quế thành chuỗi sản xuất góp phần đưa hương quế quê nhà vươn xa.

Dồn sức hoàn thiện tuyến đường lên “thiên đường săn mây” Nhìu Cồ San

Dồn sức hoàn thiện tuyến đường lên “thiên đường săn mây” Nhìu Cồ San

Trước những khó khăn do mưa kéo dài và giá vật liệu xây dựng biến động, chủ đầu tư và các nhà thầu đang tập trung đẩy nhanh tiến độ sửa chữa Tỉnh lộ 158, đoạn lên thôn Nhìu Cồ San, xã Dền Sáng. Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ giúp người dân đi lại, giao thương thuận lợi hơn, tạo điều kiện phát triển du lịch địa phương.

Nhiều hộ dân ở Phìn Ngan mòn mỏi chờ điện lưới

Nhiều hộ dân ở Phìn Ngan mòn mỏi chờ điện lưới

Rời nơi ở cũ vì nguy cơ sạt lở, 13 hộ dân chuyển về khu tái định cư Tả Trang, thôn Phìn Ngan, xã Bát Xát với mong muốn có nơi ở an toàn, ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, nhiều năm qua, các hộ vẫn phải sống trong cảnh thiếu điện lưới, sóng điện thoại chập chờn, thiếu nước sạch và đi lại khó khăn. Giữa núi rừng cách trở, ánh điện vẫn là niềm mong mỏi thường trực của người dân nơi đây.

Tạo động lực phát triển từ những tuyến đường mới ở Minh Lương

Tạo động lực phát triển từ những tuyến đường mới ở Minh Lương

Nhờ sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền, sự đồng lòng chung sức của Nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp, những con đường đất đá gập ghềnh xưa kia ở xã Minh Lương nay đã và đang được thay thế bằng những dải nhựa, dải bê tông phẳng lỳ, giúp việc đi lại, giao thương hàng hóa của người dân được an toàn, thuận lợi.

Lào Cai chủ động nguồn giống chất lượng, nâng hiệu quả chăn nuôi

Lào Cai chủ động nguồn giống chất lượng, nâng hiệu quả chăn nuôi

Để chuyển dịch ngành chăn nuôi từ nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, việc làm chủ và cung ứng các bộ giống mới, năng suất cao là yêu cầu then chốt. Thông qua hoạt động nghiên cứu, chuyển giao kỹ thuật trực tiếp, ngành nông nghiệp tỉnh Lào Cai từng bước cải thiện chất lượng đàn vật nuôi, cung ứng con giống phù hợp với nhu cầu sản xuất.

Lào Cai quảng bá sản phẩm quế tại Hội chợ Quốc tế Công nghiệp Thực phẩm Việt Nam

Lào Cai quảng bá sản phẩm quế tại Hội chợ Quốc tế Công nghiệp Thực phẩm Việt Nam

Từ ngày 11 đến 14/11, Hội Nông dân tỉnh phối hợp với Hội Quế hồi tỉnh đưa các hợp tác xã Cốc Lầu và Nậm Cọ tham gia trưng bày, quảng bá sản phẩm quế tại Hội chợ Quốc tế Công nghiệp Thực phẩm Việt Nam (Vietnam Foodexpo 2026), góp phần kết nối giao thương, mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và quốc tế.

fb yt zl tw