Di sản đặc biệt
Hiện hàng nghìn bộ phim tư liệu, phim truyện và phim tài liệu, sản xuất từ trước năm 1975 đến nay, vẫn được bảo tồn như những chứng tích sống động của lịch sử đấu tranh giành độc lập, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây là nguồn sử liệu quý hiếm, không chỉ tái hiện chân thực những biến cố lớn lao của đất nước, mà còn khắc họa đậm nét hình ảnh con người Việt Nam qua từng thời kỳ, với những phẩm chất kiên cường, giàu lòng nhân ái.
Đặc biệt, mảng phim về đề tài chiến tranh đã song hành cùng từng bước chuyển mình của lịch sử dân tộc. Những tác phẩm này không chỉ có giá trị ở nội dung tư tưởng sâu sắc, nghệ thuật thể hiện tinh tế, mà còn lưu giữ những khoảnh khắc, những câu chuyện đã trở thành một phần ký ức chung của nhiều thế hệ.
Tại Viện Phim Việt Nam đang lưu giữ khoảng 80.000 cuốn phim nhựa các loại và một số lượng lớn ổ cứng, băng, đĩa ở nhiều định dạng khác nhau. Tương tự, Hãng Phim Tài liệu và khoa học Trung ương cũng đang lưu trữ gần 12.000 phim nhựa và video sản xuất từ năm 1956 đến nay, trong đó nhiều phim ghi lại các cuộc kháng chiến hào hùng của dân tộc…
Điện ảnh phim truyện Việt Nam “được biết đến như một nền điện ảnh chiến tranh” là khẳng định của PGS.TS Đỗ Lệnh Hồng Tú - Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam khi nói về vấn này. Theo ông Tú, suốt nhiều năm tháng đề tài phim này đã và vẫn là dòng chủ đạo phản ánh sinh động cuộc sống, chiến đấu của quân và dân ta, phục vụ tuyên truyền, nâng cao dân trí, góp phần tích cực cổ vũ tinh thần yêu nước, dũng cảm chiến đấu, sẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp cứu nước của dân tộc. Hệ sinh thái của điện ảnh luôn cần đến sự khép kín đầy hiệu quả giữa hoạt động sản xuất phim với phát hành, lưu trữ, khai thác phổ biến phim. Những tác phẩm điện ảnh tài liệu và phim truyện về đề tài chiến tranh là những di sản quý có giá trị từ đời này tới đời sau.
Cùng quan điểm, TS Trần Thị Thanh Hồng (Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội) cho rằng, di sản phim truyện đề tài chiến tranh Việt Nam không chỉ là sản phẩm nghệ thuật mà còn là di sản văn hóa - tinh thần của dân tộc. Qua thời gian, những tác phẩm này tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong giáo dục lịch sử, nuôi dưỡng lòng yêu nước và khắc họa đậm nét sâu sắc về hình tượng con người Việt Nam qua nhiều thế hệ.
Cần được bảo vệ và lan tỏa
Công tác bảo tồn di sản điện ảnh thời gian qua đã được chú trọng, nhưng để phát huy hiệu quả, cần gắn liền với việc khai thác và đưa các tác phẩm trở lại đời sống. Nhiều dự án số hóa phim đã được triển khai. Nhờ đó, một số tác phẩm được phục dựng chất lượng cao và chiếu lại trong các liên hoan phim, tuần phim di sản.
Dẫu thế, công tác bảo tồn và phát huy di sản điện ảnh vẫn đối mặt nhiều thách thức: thiếu nguồn lực tài chính, hạ tầng lưu trữ, đội ngũ kỹ thuật số hóa còn mỏng. Đặc biệt, nhận thức xã hội về giá trị di sản điện ảnh vẫn chưa đồng đều…
ThS Nguyễn Thúy Hà - Phó Viện trưởng Viện Phim Việt Nam cho rằng, để bảo tồn và phát huy các giá trị của các di sản văn hoá nghệ thuật nói chung và di sản điện ảnh nói riêng cần có một hành lang pháp lý chuẩn cũng như hoàn thiện các cơ chế quản lý di sản tạo điều kiện thuận lợi cho công tác bảo vệ duy trì và phát huy giá trị di sản. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, số hóa tiến tới chuyển đổi số những di sản điện ảnh được coi là xu hướng tất yếu, đây cũng là giải pháp căn cơ duy nhất để tối ưu hóa khả năng phục hồi, lưu trữ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản theo hướng bền vững. Song, để thực hiện công tác này một cách đồng bộ nhằm tạo thuận lợi trong khai thác, chia sẻ, sử dụng dữ liệu số lĩnh vực di sản điện ảnh, sẽ cần sự vào cuộc quyết liệt của các các bộ, ngành và đơn vị liên quan.
Còn theo PGS.TS Đỗ Lệnh Hồng Tú, công tác lưu trữ, khai thác và phố biến những giá trị các bộ phim tài liệu, phim truyện nói chung và phim về đề tài chiến tranh nói riêng luôn đòi hỏi ý thức trách nhiệm cao của cả nhà quản lý và người làm công tác chuyên môn.
Trong đó, cần quan tâm cải tiến không ngừng chiến lược quảng cáo, tuyên truyền giới thiệu phim một cách bài bản ngay từ đầu vào. Nhà nước và các cấp quản lý nên có chính sách ưu đãi về thuế và thông thoáng cải tiến thủ tục cấp phép, nhằm khuyến khích tạo điều kiện thuận lợi cho các đoàn làm phim nước ngoài đến Việt Nam nhiều hơn. Duy trì tốt công tác lưu trữ, không ngừng đẩy mạnh công tác nghiên cứu chuyên sâu, phát triển sưu tầm, bồi đắp bổ sung kho hình ảnh tư liệu quý để khai thác và phố biến phim nhằm phát huy giá trị di sản hình ảnh động về đề tài chiến tranh. Do đó, việc số hóa các tác phẩm điện ảnh để lưu giữ, bảo tồn là xu thế tất yếu hiện nay.
