Tại thôn 1, xã Liên Sơn, mô hình trồng mắc ca xen canh trên đồi chè đang dần khẳng định hiệu quả rõ rệt với những hàng cây xanh tốt, tán rộng. Việc kết hợp hai loại cây trên cùng diện tích không chỉ tận dụng tối đa quỹ đất, ánh sáng mà còn góp phần giữ ẩm, cải thiện môi trường sinh thái, tạo điều kiện cho cây chè và mắc ca cùng sinh trưởng, phát triển ổn định.
Ông Trần Quang Trất - Trưởng thôn 1, xã Liên Sơn cho biết: “Thôn 1 có diện tích mắc ca lớn nhất toàn xã, với gần 36 ha. Phần lớn diện tích này được trồng xen trong các đồi chè. Sau gần 5 năm trồng và chăm sóc, đến nay, nhiều diện tích mắc ca đã cho quả, bước đầu mang lại tín hiệu khả quan”.
Được biết, mô hình trồng mắc ca xen chè được triển khai từ năm 2021 theo Đề án của huyện Văn Chấn (trước đây). Mỗi hộ dân tham gia được hỗ trợ 50 nghìn đồng/cây giống, đồng thời được tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh. Nhờ đó, người dân từng bước nắm vững quy trình kỹ thuật, giúp cây mắc ca sinh trưởng tốt, tỷ lệ sống cao.
Gia đình ông Nguyễn Thanh Hải ở thôn 1, xã Liên Sơn là một trong những hộ tiên phong triển khai mô hình với diện tích gần 5 ha. Sau thời gian chăm sóc, vườn cây đã bắt đầu cho quả bói.
Ông Hải chia sẻ: “Chúng tôi dự kiến mỗi cây mắc ca cho bói từ 5 - 8 kg quả tươi, tổng sản lượng đạt khoảng 3 tấn quả. Dù mới là năm đầu thu hoạch nhưng kết quả này đã tạo thêm niềm tin để gia đình tiếp tục đầu tư, mở rộng mô hình”.
Không chỉ gia đình ông Hải, nhiều hộ dân khác tại thôn 1 cũng tích cực nhân rộng mô hình. Gia đình bà Nông Thị Hương hiện có 3 ha chè, toàn bộ diện tích đều được trồng xen mắc ca. Ban đầu, gia đình còn băn khoăn về kỹ thuật và hiệu quả kinh tế, song sau khi được hướng dẫn cụ thể và áp dụng vào chăm sóc, cây mắc ca sinh trưởng tốt, nhiều cây đã bắt đầu ra quả, hứa hẹn mang lại nguồn thu đáng kể trong những năm tới.
Bà Hương cho biết: “Năm nay, do biết áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong chăm sóc nên cây mắc ca sinh trưởng và phát triển tốt hơn những năm trước. Việc trồng xen không làm ảnh hưởng đến năng suất chè, ngược lại còn giúp đất giữ ẩm tốt hơn, tạo điều kiện cho cây chè phát triển ổn định”.
Không chỉ tập trung tại thôn 1, mô hình trồng xen mắc ca cũng đã được triển khai tại nhiều thôn trên địa bàn xã Liên Sơn với tổng diện tích gần 70 ha. Trong năm 2025, người dân đã thu được khoảng gần 3 tấn quả với giá bán từ 50 - 70 ngàn đồng/kg quả tươi. Dù sản lượng còn khiêm tốn, song kết quả bước đầu cho thấy đây là hướng đi phù hợp, tạo tiền đề hình thành vùng sản xuất mắc ca tập trung trong tương lai.
Đánh giá về hiệu quả mô hình, Bà Trương Thị Hương Giang - Trưởng phòng Kinh tế xã Liên Sơn cho biết: “Phát triển cây mắc ca trồng xen trong đồi chè là hướng đi phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương. Đây là loại cây có giá trị kinh tế cao, có thể tận dụng tốt không gian sinh trưởng, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất”.
Trong giai đoạn đầu, địa phương đã tập trung tuyên truyền, vận động Nhân dân tham gia, đồng thời phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật trồng và chăm sóc. Nhờ đó, cây mắc ca sinh trưởng tốt, tỷ lệ sống cao, bắt đầu cho thu hoạch đúng chu kỳ.
“Dù mới ở giai đoạn thu bói, song cây mắc ca đã cho thấy tiềm năng rõ rệt. Khi bước vào thời kỳ kinh doanh ổn định, giá trị kinh tế trên mỗi ha đất sẽ tăng lên đáng kể, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân” - bà Giang cho biết thêm.
Thực tế cho thấy, mô hình trồng xen mắc ca trong đồi chè mang lại nhiều lợi ích: ngoài việc tạo thêm nguồn thu từ quả mắc ca, người dân còn tận dụng được bóng mát để điều hòa nhiệt độ, hạn chế cỏ dại, giảm chi phí chăm sóc. Bên cạnh đó, hệ rễ của mắc ca giúp cải tạo đất, tăng độ tơi xốp, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng chè.
Để mô hình phát triển bền vững, trong thời gian tới, xã Liên Sơn tiếp tục hỗ trợ người dân về kỹ thuật, giống cây chất lượng, đồng thời định hướng xây dựng đầu ra ổn định cho sản phẩm. Bởi mắc ca là cây trồng dài ngày, đòi hỏi sự đầu tư bài bản, đồng bộ từ khâu sản xuất đến tiêu thụ.
Từ những đồi chè truyền thống, xã Liên Sơn đang từng bước chuyển mình theo hướng sản xuất đa canh hiệu quả. Những hàng mắc ca vươn lên giữa màu xanh của chè không chỉ mang theo kỳ vọng về những mùa quả ngọt, mà còn mở ra hướng đi mới trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp, góp phần nâng cao đời sống người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
