Nỗi lo mang tên "ngập lụt" từ lâu đã trở thành nỗi ám ảnh thường trực đối với hàng nghìn hộ dân dọc hai bên bờ sông Hồng. Số liệu thực tế trong 10 năm qua là những con số biết nói đầy xót xa: mực nước sông thường xuyên vượt báo động 3, gây thiệt hại nghiêm trọng. Chỉ riêng hai năm 2024 và 2025, gần 20.000 hộ dân đã phải gánh chịu hậu quả nặng nề từ thiên tai.
Tại đường Thanh Niên, phường Yên Bái - nơi được coi là "rốn nước" của thành phố Yên Bái (cũ) mỗi khi sông Hồng “nổi giận”- bà Trần Thị Tuyết không giấu nổi sự mệt mỏi khi nhớ về những đêm trắng chạy lũ.
Bà Tuyết chia sẻ: "Cứ mưa lớn là chúng tôi phải thức canh nước. Nước sông dâng cao kết hợp với mưa lớn làm nước tràn vào nhà rất nhanh. Có những năm, cát, bùn theo dòng nước tràn vào nhà cả mét, dọn cả tháng vẫn chưa hết mùi bùn đất".
Tương tự, tại xã Trấn Yên, ông Nguyễn Đức Hải, một hộ dân sống lâu năm ven sông, bộc bạch: "Lũ sông Hồng không chỉ gây ngập mà còn sạt lở. Nhìn bờ đất cứ lở dần, sát vào khu vực sản xuất, chúng tôi ăn không ngon, ngủ không yên".
Thấu hiểu những khó khăn ấy, đồng chí Trịnh Việt Hùng - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh cùng các đồng chí Thường trực Tỉnh ủy đã trực tiếp khảo sát thực địa tại các "điểm nóng", như: suối Tuần Quán, kè Cổ Phúc, đê Việt Thành, cầu Nga Quán...
Từ những chuyến khảo sát thực địa đó, Thường trực Tỉnh ủy đã chỉ đạo UBND tỉnh và các sở, ngành phải khẩn trương xây dựng một giải pháp tổng thể, căn cơ thay vì những biện pháp chắp vá tạm thời. Đây chính là điểm khởi đầu cho một quyết sách mang tầm chiến lược.
Việc triển khai Dự án “Khắc phục, xử lý tình trạng ngập, úng ven sông Hồng khu vực trung tâm tỉnh Lào Cai và vùng phụ cận” là hành động cụ thể hóa chỉ đạo của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng ngừa, ứng phó thiên tai.
Tại hội nghị cho ý kiến vào phương án khắc phục, xử lý tình trạng ngập, úng ven sông Hồng khu vực trung tâm tỉnh Lào Cai và vùng phụ cận, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Trịnh Việt Hùng đã đặt ra yêu cầu khắt khe: dự án phải đạt 3 mục tiêu là trị thủy thuận thiên, cải tạo cảnh quan và tạo quỹ đất định cư lâu dài.
Dự án có quy mô đầu tư 13.862 tỷ đồng, một con số kỷ lục đối với địa phương, trong đó, nguồn vốn Trung ương hỗ trợ 9.703 tỷ đồng, còn lại 4.159 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh. Việc phân kỳ đầu tư thành 5 dự án thành phần cho thấy tư duy quản trị khoa học, bám sát thực tiễn. Đặc biệt, Dự án thành phần số 1 với kinh phí 9.703 tỷ đồng dành riêng cho bồi thường, di dân và tái định cư cho thấy quan điểm xuyên suốt: coi người dân là trung tâm của mọi sự phát triển.
Dưới góc độ chuyên môn, PGS.TS Nguyễn Cảnh Thái - Trường Đại học Thủy lợi nhận định, sự quyết liệt của tỉnh trong việc lựa chọn phương án di dời dân để tạo mặt bằng xây dựng đê kè là hướng đi đúng đắn. Về kỹ thuật, dự án sẽ nạo vét 24,7 km ngòi tiêu, xây 14 trạm bơm tiêu cưỡng bức và 20 km kè sông. Đây là giải pháp kết hợp giữa "ngăn" và "đẩy": ngăn nước sông tràn vào và chủ động bơm nước nội đô ra khi mưa lớn.
Ông Nguyễn Tiến Nam - Phó Giám đốc Sở Xây dựng nhấn mạnh thêm: "Tỉnh yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt quy chuẩn chống lũ chu kỳ 50 - 100 năm. Hạ tầng giao thông ven sông phải đạt mặt đường tối thiểu 15 m để không chỉ chống ngập mà còn là động lực phát triển kinh tế cho đô thị hiện đại trong tương lai".
Một dự án dù quy mô đến đâu cũng khó thành công nếu thiếu đi sự đồng lòng của Nhân dân. Với hơn 1.000 hộ dân thuộc diện phải di dời, công tác vận động và đảm bảo sinh kế được đặt lên hàng đầu. Theo phương án đề xuất, 5 khu tái định cư tập trung với quy mô hơn 70 ha tại phường Yên Bái, Nam Cường và xã Trấn Yên sẽ được đầu tư hạ tầng đồng bộ.
Ông Lê Anh Dũng - Chủ tịch UBND phường Văn Phú, cho biết: “Địa phương rất kỳ vọng vào dự án bởi nó không chỉ giải quyết việc ngập úng mà còn kết nối đồng bộ hạ tầng với các khu công nghiệp đang phát triển. Dù còn những băn khoăn về cao độ kết nối giao thông hay tiếng ồn trạm bơm, nhưng khi được giải thích về quy hoạch bài bản, người dân đều bày tỏ sự tin tưởng”.
Ghi nhận tại các địa phương, nơi có nhiều hộ dân nằm trong vùng dự án, không khí phấn khởi lan tỏa rõ rệt. Tại đây, những lo âu về cảnh "sống chung với lũ" bấy lâu nay đang dần được thay thế bằng niềm hy vọng về một nơi ở mới an toàn, hiện đại hơn.
Bà Trần Thị Tuyết (phường Yên Bái) chia sẻ: "Chúng tôi hiểu rằng để có một cuộc sống yên bình, không còn cảnh chạy lũ thì mỗi gia đình cần có sự hy sinh nhất định về nơi ăn chốn ở cũ. Miễn là khu tái định cư mới có điện, đường, trường, trạm đầy đủ, đảm bảo sống tốt hơn nơi cũ là chúng tôi sẵn sàng ủng hộ".
Chính sự thấu hiểu và sẻ chia này từ phía người dân là nguồn lực quý giá nhất để dự án sớm đi vào thực hiện.
Sau khi có chủ trương từ Thường trực Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã giao các sở, ngành liên quan phối hợp chặt chẽ với đơn vị tư vấn hoàn thiện hồ sơ. Tại các cuộc họp thẩm định, tinh thần quyết tâm được thể hiện qua việc rà soát kỹ lưỡng từng con số, địa bàn, vị trí cũng như các phương án, giải pháp được đưa ra. Tỉnh yêu cầu đơn vị tư vấn phải cập nhật sát giá đất và chính sách bồi thường hiện hành để tránh tình trạng "đội vốn" và đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho người dân.
Dự án dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026 - 2032. Tuy nhiên, với tính chất cấp bách, tỉnh Lào Cai đang nỗ lực hoàn thiện các thủ tục pháp lý, báo cáo tiền khả thi để triển khai dự án trong thời gian sớm nhất. Các cơ quan chuyên môn như Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng đang rà soát lại phương án bảo vệ hành lang thoát lũ và tác động môi trường sinh thái.
Khát vọng về một đô thị ven sông Hồng xanh - sạch - đẹp, không còn nỗi lo ngập úng đang dần hiện hữu. Đó là kết quả của một hành trình bắt đầu từ những bước chân khảo sát của người đứng đầu tỉnh đến những quyết sách đúng đắn tại hội trường và sự đồng thuận của hàng nghìn hộ dân. Dự án “Khắc phục, xử lý tình trạng ngập, úng ven sông Hồng khu vực trung tâm tỉnh Lào Cai và vùng phụ cận” chính là bài ca về sức mạnh đoàn kết, nơi ý Đảng và lòng dân cùng gặp nhau ở một điểm chung: vì một cuộc sống bình yên và thịnh vượng cho Nhân dân tỉnh Lào Cai.
