Trong cuộc phỏng vấn với đài Al Jazeera ngày 21/9, ngay trước thềm bài phát biểu cuối cùng của ông trên cương vị Tổng thư ký trước Đại hội đồng LHQ, ông Guterres đã thảo luận về các điểm nóng xung đột quân sự hiện nay và đặt ra câu hỏi về vai trò của LHQ trước những thách thức toàn cầu.
Người đứng đầu LHQ nhận định sự can thiệp của các "siêu cường" và các thành viên chủ chốt của Hội đồng Bảo an vào các cuộc chiến đã châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng lớn do luật pháp quốc tế liên tục bị vi phạm.
"Điều đó tạo ra một môi trường miễn trừ, nơi các cường quốc tầm trung tin rằng họ có thể hành động tùy ý vì sẽ không có bất kỳ hậu quả nào xảy đến với họ", ông Guterres khẳng định.
Ông Guterres cũng chỉ ra những tác động thực tế từ cuộc chiến Nga - Ukraine và cuộc chiến của Mỹ - Israel với Iran đối với đời sống người dân, đặc biệt là về an ninh lương thực, giá nhiên liệu và lạm phát toàn cầu.
Tổng thư ký LHQ cảnh báo: "Sự kết hợp giữa cuộc chiến ở Ukraine với các vấn đề xuất khẩu lương thực, phân bón và năng lượng qua Biển Đen, cùng với những khó khăn ở eo biển Hormuz, Bab al-Mandeb, và các cuộc tấn công vào cơ sở dầu mỏ ở Trung Đông đang tạo ra một tác động tàn khốc đến nhiều nền kinh tế trên thế giới".
Ông nói thêm rằng, trong khi các nước phát triển cuối cùng vẫn có thể kiểm soát được đà tăng của lãi suất và giá nhiên liệu, thì người dân ở các nước đang phát triển lại đang rơi vào "tình cảnh tuyệt vọng" do chi phí năng lượng, lương thực leo thang và tình trạng thiếu hụt phân bón.
Từng là Thủ tướng Bồ Đào Nha và Cao ủy LHQ về người tị nạn, ông Guterres giữ chức vụ Tổng thư ký từ ngày 1/1/2017 và sẽ kết thúc nhiệm kỳ vào ngày 31/12/2026. Ông thẳng thắn chỉ ra rằng, LHQ đang cực kỳ cần được cải tổ để duy trì tiếng nói và vị thế trên trường quốc tế. Đáng chú ý, ông nhận định Hội đồng Bảo an hiện tại "về cơ bản vẫn đại diện cho một thế giới từ thời Thế chiến II".
Người kế nhiệm chưa được xướng tên của ông sẽ phải tiếp quản một tổ chức đang chật vật với đa khủng hoảng. Danh sách các ứng viên tiềm năng để thay thế ông Guterres hiện có Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi, cựu Tổng thống Senegal Macky Sall và nhà ngoại giao Ecuador Maria Fernanda Espinosa.
Theo quy định, để được Hội đồng Bảo an đề cử, một ứng viên Tổng thư ký cần ít nhất 9/15 phiếu thuận từ các thành viên hội đồng và không được nhận bất kỳ phiếu phủ quyết nào từ 5 ủy viên thường trực - gồm Trung Quốc, Pháp, Nga, Anh và Mỹ - trước khi bước vào vòng bỏ phiếu quyết định tại Đại hội đồng LHQ.
