Lào Cai là tỉnh miền núi, biên giới, có vị trí quan trọng về quốc phòng, an ninh. Địa hình chủ yếu là đồi núi cao, chia cắt mạnh, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa còn khó khăn về giao thông. Trong chiến tranh, các hoạt động quân sự trên địa bàn đã để lại bom mìn, vật nổ tại nhiều nơi. Những hiểm họa ấy dù chiến tranh đã lùi xa vẫn có thể bất ngờ xuất hiện trong quá trình người dân canh tác, khai hoang, xây dựng công trình hoặc đi lại.
Theo số liệu khảo sát tại 11 xã trọng điểm phục vụ triển khai hoạt động truyền thông, giáo dục năm 2026, tổng diện tích khu vực có nguy cơ ô nhiễm bom mìn, vật nổ trên địa bàn tỉnh Lào Cai được thống kê là 5.886 ha.
Để xử lý những hiểm họa còn sót lại, công tác rà phá bom mìn đòi hỏi lực lượng công binh phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật. Các khâu phát dọn, chuẩn bị mặt bằng, dò tìm, xác định tín hiệu và xử lý vật nổ được thực hiện bài bản, phân công cụ thể, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các thành viên. Trang thiết bị hiện đại hỗ trợ nâng cao độ chính xác trong phát hiện, nhận diện vật nổ. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là trình độ chuyên môn, kinh nghiệm và tinh thần trách nhiệm của mỗi cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Đại úy Trần Cao Thiên - Đội trưởng Đội rà phá bom, mìn, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai chia sẻ: “Đội chúng tôi được trang bị 4 máy dò mìn, đều là máy hiện đại nhất bây giờ. Chúng tôi đã được đào tạo về cách sử dụng máy, cách phát hiện các tín hiệu khi máy báo".
Không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, rà phá bom mìn còn là cuộc chạy đua bền bỉ với thời gian và những di chứng chiến tranh. Địa hình phức tạp, thời tiết thất thường, điều kiện thực hiện nhiệm vụ ở nhiều khu vực khó khăn khiến mỗi mét vuông đất được kiểm tra, xử lý đều đòi hỏi nhiều công sức và sự kiên trì của người lính.
Năm 2026, tỉnh Lào Cai triển khai rà phá bom, mìn trên tổng diện tích 2.700 ha tại các xã: Bản Lầu, Si Ma Cai, Phong Hải, Bát Xát, Mường Khương, Trịnh Tường và Pha Long. Quân khu 2 đã giao nhiệm vụ cho 15 đơn vị quân đội và doanh nghiệp tham gia thực hiện.
Với sự phối hợp chặt chẽ của các lực lượng, công tác rà phá được triển khai tích cực, bảo đảm yêu cầu về tiến độ và an toàn. Đến tháng 10/2026, các đơn vị đã hoàn thành rà phá 2.590,2 ha, bàn giao đất sạch cho địa phương quản lý, sử dụng, đạt gần 96% kế hoạch.
Mỗi khu vực được kiểm tra, xử lý an toàn là thêm diện tích đất được giải phóng khỏi hiểm họa, giúp người dân yên tâm hơn trong lao động, sản xuất và sinh hoạt. Đặc biệt, việc làm sạch bom, mìn còn tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Đại uý Nguyễn Văn Hưởng - Đội trưởng Đội Rà phá bom, mìn số 4, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai cho biết: “Tôi cảm thấy vinh dự và tự hào khi được thực hiện nhiệm vụ này, góp phần giữ gìn bình yên, hạnh phúc cho Nhân dân. Kết hợp với đó là giúp đỡ đội quy tập hài cốt liệt sĩ hoàn thành nhiệm vụ. Đây cũng là nội dung có ý nghĩa quan trọng, góp phần giảm bớt nỗi đau sau chiến tranh”.
Rà phá bom, mìn là công việc lâu dài, không thể hoàn thành trong thời gian ngắn. Khi hiểm họa chưa được phát hiện, xử lý triệt để, việc trang bị kiến thức và kỹ năng phòng tránh cho người dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Theo đó, công tác truyền thông, giáo dục, hướng dẫn phòng tránh tai nạn bom, mìn, vật nổ được tỉnh Lào Cai chủ động triển khai sâu rộng trong cộng đồng và trường học.
Nội dung tuyên truyền tập trung giúp người dân nhận biết dấu hiệu của vật thể nghi là bom, mìn, vật nổ; hiểu rõ những hành vi nguy hiểm cần tránh và cách xử lý khi phát hiện vật thể đáng ngờ: giữ khoảng cách an toàn, không tiếp xúc, cảnh báo những người xung quanh và thông báo kịp thời cho chính quyền hoặc cơ quan chức năng.
Đối với học sinh, việc giáo dục kỹ năng phòng tránh từ sớm càng có ý nghĩa thiết thực. Qua các buổi sinh hoạt, hoạt động ngoại khóa và tuyên truyền dưới cờ, kiến thức an toàn được chuyển tải bằng những hình thức gần gũi, dễ nhớ.
Trong năm 2026, có 31 trường học triển khai nội dung giáo dục phòng tránh tai nạn bom, mìn, vật nổ, giúp 8.600 lượt học sinh được tiếp cận thông tin. Cuộc thi vẽ tranh với chủ đề “Đại sứ học đường chung tay phòng tránh tai nạn bom, mìn, vật nổ do chiến tranh để lại” đã thu hút 32 trường tham gia. Qua sơ khảo, 568 tác phẩm được lựa chọn gửi dự thi cấp tỉnh. Trong đó, 51 tác phẩm tiêu biểu được trao giải. Mỗi bức tranh là một thông điệp về sự an toàn, nhắc nhở bạn bè, gia đình và cộng đồng nâng cao cảnh giác trước những hiểm họa còn sót lại sau chiến tranh.
Đại tá Lê Anh Tuấn - Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai cho biết: "Địa bàn rà phá bom, mìn của tỉnh chủ yếu là khu vực biên giới, địa hình đồi núi phức tạp, nhiều nơi còn tiềm ẩn nguy cơ sót lại bom mìn, vật nổ sau chiến tranh. Theo kế hoạch năm 2026, tỉnh Lào Cai còn 109,8 ha chưa rà phá bom, mìn. Do vậy, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Quốc phòng, Quân khu 2 và các đơn vị được giao nhiệm vụ rà phá bom, mìn, vật nổ. Đồng thời, tiếp tục tuyên truyền tại các địa bàn có nguy cơ ô nhiễm bom, mìn, vật nổ; đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện. Đồng thời, tăng cường phối hợp với giữa cơ quan quân sự với các cơ quan, đơn vị, địa phương trong chia sẻ thông tin, cung cấp tài liệu, tổ chức hoạt động tuyên truyền và thống kê kết quả".
Mỗi tín hiệu nguy hiểm được phát hiện, mỗi vật nổ được xử lý an toàn là thêm một nguy cơ được loại bỏ, giúp người dân yên tâm lao động, sản xuất và xây dựng cuộc sống. Hành trình hồi sinh những vùng đất sau chiến tranh không chỉ là làm sạch đất, mà còn là hành trình trả lại sự bình yên, khơi thông nguồn lực phát triển và tiếp nối trách nhiệm với những người đã ngã xuống. Để trên những vùng đất từng chịu nhiều đau thương, sự sống tiếp tục được vun đắp, những mùa no ấm được nối dài và giá trị của hòa bình được gìn giữ qua từng thế hệ.
