Phối hợp đưa pháp luật vào cuộc sống một cách tự nhiên, gần gũi, hiệu quả

Buổi tọa đàm đã khẳng định sự cần thiết và ý nghĩa quan trọng của Đề án “Phát huy vai trò của lực lượng QĐND tham gia công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL), vận động nhân dân chấp hành pháp luật tại cơ sở giai đoạn 2021-2027” (Đề án 1371) và vai trò nòng cốt của lực lượng QĐND trong tuyên truyền, PBGDPL, nhất là ở các địa bàn trọng yếu, vùng biển, hải đảo.

Các ý kiến tại tọa đàm cũng nêu bật nỗ lực, cố gắng của các đơn vị trong lựa chọn nội dung, đổi mới cách tuyên truyền, PBGDPL, giúp pháp luật đến với người dân một cách tự nhiên, gần gũi, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện, góp phần hiệu quả giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, bảo vệ vững chắc biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Khẳng định vai trò của Quân đội, lan tỏa hình ảnh lực lượng Cảnh sát biển

Đại tá Lê Huy, Chính ủy Vùng CSB 2 và Đại tá Ngô Anh Thu, Phó tổng biên tập Báo QĐND đồng chủ trì tọa đàm. Dự tọa đàm có các đồng chí lãnh đạo, chỉ huy Vùng CSB 2; đại biểu Cục Pháp chế Bộ Quốc phòng và Bộ tư lệnh CSB; đại diện Ban Tuyên giáo Thành ủy Đà Nẵng, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Quảng Ngãi, Sở Giáo dục và Đào tạo TP Đà Nẵng, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Ngãi, UBND xã Núi Thành (TP Đà Nẵng); đại diện một số cơ quan, đơn vị trong và ngoài Quân đội đứng chân trên địa bàn cùng đông đảo cán bộ, chiến sĩ Vùng CSB 2.

Tại tọa đàm, các đại biểu đã được xem phóng sự giới thiệu về công tác tuyên truyền, PBGDPL và thực hiện Đề án 1371 của Bộ tư lệnh Vùng CSB 2. Nội dung phóng sự cho thấy Bộ tư lệnh Vùng CSB 2 luôn chủ động phối hợp với cấp ủy, chính quyền và lực lượng chức năng trên địa bàn 5 tỉnh, thành phố từ Quảng Trị đến Gia Lai, lựa chọn và tập trung tuyên truyền những nội dung pháp luật thiết thực, sát đối tượng, địa bàn đến bộ đội và người dân. Đơn vị cũng kết hợp tốt việc tuyên truyền, PBGDPL với thực hiện công tác dân vận, an sinh xã hội. Đặc biệt, phương thức tuyên truyền hướng vào thanh, thiếu niên, học sinh có sự đổi mới mạnh mẽ, giúp pháp luật được chuyển tải bằng hình thức trực quan, sinh động, phù hợp với tâm lý lứa tuổi, tạo hiệu ứng lan tỏa trong nhà trường, gia đình và xã hội.

Kết quả công tác tuyên truyền, PBGDPL và thực hiện Đề án 1371 của Bộ tư lệnh Vùng CSB 2 đã góp phần quan trọng vào sự chuyển biến trong nhận thức, ý thức trách nhiệm và hành vi chấp hành pháp luật; giúp ngư dân hiểu rõ hơn quy định khi khai thác hải sản, nâng cao ý thức bảo vệ chủ quyền, an ninh, trật tự, an toàn trên biển. Qua đó, hình ảnh người chiến sĩ CSB gần dân, hiểu dân, giúp dân ngày càng được củng cố, góp phần xây dựng môi trường pháp lý lành mạnh ở địa bàn ven biển, củng cố niềm tin của nhân dân và tăng cường “thế trận lòng dân” trong bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Từ thực tế phối hợp tuyên truyền, PBGDPL và thực hiện Đề án 1371 với Bộ tư lệnh Vùng CSB 2, đồng chí Võ Thị Tuyết Nhung, Phó trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Quảng Ngãi khẳng định, vai trò của các lực lượng Quân đội không chỉ thể hiện ở từng buổi tuyên truyền mà còn ở khả năng trực tiếp tham gia công tác dân vận, gần dân, sát cơ sở và vận động nhân dân chấp hành pháp luật. Nói cách khác, pháp luật cần được truyền đạt bằng lý lẽ, nhưng cũng cần được củng cố bằng tình cảm, trách nhiệm và sự đồng hành thông qua vận động, thăm hỏi, động viên, hỗ trợ các gia đình chính sách, gia đình có hoàn cảnh khó khăn.

“Khi người dân đã có niềm tin thì việc tuyên truyền, vận động chấp hành pháp luật sẽ có sức thuyết phục cao hơn. Chúng tôi nhận thấy, “thế trận lòng dân” trên biển chính là từ ý thức chấp hành pháp luật, trách nhiệm bảo đảm an toàn khi vươn khơi đến sự chủ động phối hợp, cung cấp thông tin cho lực lượng chức năng khi cần thiết. Trên hết, đó là sự tin tưởng, đồng hành của nhân dân đối với Quân đội, CSB, cùng góp phần giữ gìn bình yên, an toàn và chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc”, đồng chí Võ Thị Tuyết Nhung chia sẻ.

Phát biểu tại tọa đàm, đồng chí Phạm Tấn Ngọc Thụy, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Đà Nẵng khẳng định, việc phối hợp với lực lượng Quân đội, Công an có ý nghĩa quan trọng nhằm đưa kiến thức pháp luật đến gần hơn với học sinh, sinh viên.

Thay vì chỉ phổ biến các điều khoản pháp luật, các đơn vị, trường học đã chú trọng xây dựng tình huống, câu hỏi, hình ảnh, video, tiểu phẩm, cuộc thi, tọa đàm, giao lưu, xử lý tình huống giả định để học sinh chủ động tham gia. Nhờ đó mà pháp luật trở nên gần gũi, giúp hình thành cho học sinh, sinh viên ý thức chấp hành pháp luật, kỹ năng nhận diện nguy cơ, kỹ năng tự bảo vệ và trách nhiệm đối với cộng đồng.

Mặc dù gặp nhiều khó khăn khi vươn khơi bám biển, khai thác hải sản những năm qua, nhưng ông Huỳnh Thế Điểu, Chủ tịch Nghiệp đoàn nghề cá Tam Quang cho biết, ngư dân của 15 tổ nghiệp đoàn và các tổ đoàn kết sản xuất trên biển vẫn thường xuyên trao đổi thông tin về ngư trường, thời tiết, hỗ trợ nhau khi gặp khó khăn, sự cố, nhắc nhở nhau chấp hành các quy định pháp luật.

Kết quả đó là nhờ sự phối hợp tuyên truyền, PBGDPL hiệu quả của nghiệp đoàn với Bộ tư lệnh Vùng CSB 2, trực tiếp là Hải đoàn 21. Cán bộ, chiến sĩ đơn vị không chỉ tuyên truyền tại hội trường mà còn xuống tận cảng cá, lên từng tàu, thuyền, đến từng gia đình để gặp gỡ, hướng dẫn bà con.

Ông Huỳnh Thế Điểu cho biết thêm: “Không chỉ tuyên truyền pháp luật, Vùng CSB 2 còn thường xuyên quan tâm, động viên, hỗ trợ ngư dân thông qua tặng quà, phao cứu sinh, cờ Tổ quốc... Những việc làm đó tuy giản dị nhưng có ý nghĩa rất lớn, góp phần củng cố niềm tin, tình cảm gắn bó giữa bà con ngư dân với cán bộ, chiến sĩ CSB”.

Tại tọa đàm, Đại tá Ngô Anh Thu nhấn mạnh, tham gia PBGDPL, vận động nhân dân chấp hành pháp luật vừa là vinh dự, vừa là trách nhiệm của QĐND, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật cho nhân dân và cán bộ, chiến sĩ; tạo động lực, sức mạnh tổng hợp thực hiện thắng lợi các mục tiêu kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; tăng cường tình cảm gắn bó quân-dân, tô thắm hình ảnh, phẩm chất cao đẹp Bộ đội Cụ Hồ thời kỳ mới.

Theo đồng chí, kết quả thực tế triển khai thực hiện Đề án 1371 tại các đơn vị thuộc Vùng CSB 2 và các đơn vị đứng chân trên địa bàn tiếp tục khẳng định rõ nét vai trò của lực lượng QĐND trong tuyên truyền, PBGDPL, vận động nhân dân chấp hành pháp luật tại cơ sở, góp phần quan trọng phát triển kinh tế-xã hội, giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của địa phương.

Đại tá Ngô Anh Thu đánh giá: “Cùng với tự giác học tập, nghiên cứu, tìm hiểu pháp luật; gương mẫu tuân thủ, chấp hành pháp luật và hình thành lối sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, các cơ quan, đơn vị Vùng CSB 2 đã phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể địa phương đẩy mạnh công tác tuyên truyền, PBGDPL bằng nhiều hình thức phong phú, đa dạng. Từ đó tạo sự chuyển biến toàn diện, sâu sắc về nhận thức pháp luật, ý thức tôn trọng, chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân”.

Bám sát nhu cầu, cô đọng nội dung tuyên truyền

Từ thực tiễn tuyên truyền, PBGDPL và thực hiện Đề án 1371, các ý kiến phát biểu và chia sẻ bên lề tọa đàm đều cho rằng: Pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu lực khi người dân hiểu đúng, nhớ được những nội dung cốt lõi và biết cách thực hiện trong từng tình huống cụ thể.

Đối với ngư dân, việc tiếp cận thông tin pháp luật còn chịu tác động của đặc thù nghề nghiệp: Thời gian bám biển dài, điều kiện tiếp nhận thông tin không thường xuyên, trình độ và khả năng sử dụng công nghệ không đồng đều. Vì vậy, nếu tuyên truyền chủ yếu bằng văn bản thuần túy, thuật ngữ chuyên ngành hoặc hình thức phổ biến một chiều thì khó tạo chuyển biến bền vững về nhận thức và hành vi. Từ yêu cầu đó, việc lựa chọn nội dung, biên soạn tài liệu và bồi dưỡng kỹ năng cho đội ngũ tuyên truyền viên được xác định là khâu có tính nền tảng.

Đây là quá trình chuyển hóa quy định pháp luật thành kiến thức dễ hiểu, tình huống dễ nhớ, hướng dẫn dễ làm và thông điệp đủ sức tác động đến hành vi của người dân; qua đó nâng cao hiệu quả tuyên truyền chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), góp phần ngăn ngừa vi phạm và bảo đảm hoạt động khai thác thủy sản đúng pháp luật.

Liên quan đến vấn đề này, Thượng tá Thái Văn Hân, Trưởng phòng Pháp luật, Bộ tư lệnh Vùng CSB 2 chia sẻ câu chuyện: Trong tuyên truyền chống khai thác IUU, một dạng câu hỏi thường gặp là: “Tàu đang hoạt động bình thường, nhưng thiết bị giám sát hành trình (VMS) đột ngột mất tín hiệu thì có bị coi là vi phạm không và thuyền trưởng phải làm gì?”. Đây là câu hỏi cần được giải đáp bằng tình huống cụ thể, bởi nếu chỉ trả lời chung chung rằng tàu cá phải duy trì thiết bị thì người dân vẫn có thể lúng túng khi sự cố xảy ra.

Theo Thượng tá Thái Văn Hân, trong tình huống này, tuyên truyền viên có thể yêu cầu người nghe trả lời 3 câu hỏi: Phát hiện mất tín hiệu thì phải làm gì? Có được tự ý tháo thiết bị để sửa chữa hay không? Cần cung cấp thông tin gì để chứng minh đã chủ động xử lý sự cố? Sau phần hỏi-đáp, cán bộ tuyên truyền phát tài liệu hướng dẫn, giới thiệu mã QR để ngư dân tra cứu quy trình và nhắc lại thông điệp: “Mất tín hiệu phải báo ngay, xử lý đúng hướng dẫn, không tự ý can thiệp thiết bị”.

Đại tá Triệu Quang Quy, Chính ủy Hải đoàn 21 kể câu chuyện của Thượng úy Trần Thanh Long, Chính trị viên Tàu CSB 4038: Trong một lần tuần tra, tổ công tác gặp tàu cá hoạt động gần vùng biển giáp ranh. Qua trao đổi, cán bộ nhận thấy một số thuyền viên vì mải bám theo đàn cá để tìm ngư trường nên không chú ý đến ranh giới khai thác. Thay vì chỉ nhắc nhở, đồng chí Long phân tích: “Nếu vì mải theo đàn cá mà tàu vô tình sang vùng biển nước ngoài, bị bắt giữ, xử phạt thì vốn liếng, công sức của cả gia đình sẽ bị ảnh hưởng như thế nào?”. Được nghe những lời nhắc nhở như vậy, thuyền trưởng đã nhận thức rõ hơn nguy cơ và cam kết khi khai thác sẽ chú ý không để vi phạm và sẽ nhắc nhở thuyền viên chấp hành nghiêm quy định. Từ câu chuyện này, Đại tá Triệu Quang Quy nêu kinh nghiệm: “Khi cán bộ biết lắng nghe, giải thích bằng những tình huống sát thực tế, ngư dân sẽ dễ hiểu, dễ nhớ và tự giác chấp hành hơn”.

Tại tọa đàm, Đại tá Lê Huy nhiều lần nhấn mạnh, muốn tuyên truyền, PBGDPL và thực hiện Đề án 1371 hiệu quả thì phải có sự vào cuộc trách nhiệm của cả hệ thống chính trị; bám sát nhu cầu, mong muốn tìm hiểu pháp luật của người dân; phát huy tốt khả năng sáng tạo trong tổ chức thực hiện của cán bộ, chiến sĩ.

Từ những kết quả đạt được và nội dung trao đổi tại tọa đàm, đồng chí cho rằng, trong thời gian tới, với đặc điểm địa bàn quản lý rộng, các đơn vị đóng quân phân tán, hoạt động trên các vùng biển xa, tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp mà muốn người dân hiểu pháp luật, tin tưởng và tự giác chấp hành luật thì công tác tuyên truyền phải “đúng, trúng, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện”. Đồng thời, hình thức phải linh hoạt, nội dung sát thực tiễn, phương pháp cần phù hợp với từng đối tượng và địa bàn.

Từ đó, Đại tá Lê Huy yêu cầu cán bộ, chiến sĩ Vùng CSB 2: “Công tác tuyên truyền, PBGDPL không thể chỉ tiến hành theo phương thức hành chính, một chiều, mà phải được tổ chức linh hoạt, phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là ngư dân thường xuyên hoạt động trên biển, thanh thiếu niên, học sinh và người dân khu vực ven biển...”.