Ngày 15/3, cử tri cả nước sẽ đi bầu đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Cuộc bầu cử không chỉ mang ý nghĩa chính trị - xã hội quan trọng mà còn là dịp để người dân phát huy quyền làm chủ, trực tiếp bày tỏ ý chí và trách nhiệm của mình đối với sự phát triển chung của đất nước.
Xung quanh hoạt động bầu cử, nhiều cử tri vẫn còn băn khoăn về các tình huống cụ thể như có được nhờ người khác bỏ phiếu thay khi vắng nhà hay không; nếu ghi nhầm trên phiếu bầu có được đổi phiếu khác; hoặc việc tham gia bầu cử được thực hiện ra sao trong những trường hợp đặc biệt.
Có được nhờ người khác bỏ phiếu thay không?
Bạn đọc Minh Đức đặt câu hỏi: “Trường hợp tôi đi công tác, không thể đến điểm bỏ phiếu, có được nhờ người khác bỏ phiếu thay không?”.
Giải đáp thắc mắc trên, luật sư Lê Hữu Nghĩa, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết khoản 2 Điều 69 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định rõ: “Cử tri phải tự mình đi bầu cử, không được nhờ người khác bầu cử thay”.
Tuy nhiên, pháp luật có quy định một số trường hợp đặc biệt. Cụ thể, nếu cử tri không thể tự viết phiếu bầu thì được nhờ người khác viết hộ, nhưng vẫn phải tự mình bỏ phiếu vào hòm phiếu. Đối với trường hợp cử tri khuyết tật không thể tự mình bỏ phiếu thì mới được nhờ người khác bỏ phiếu hộ.
Người khuyết tật, người già yếu tham gia bầu cử thế nào?
Bạn đọc Gia Linh gửi câu hỏi đến báo Pháp luật TP.HCM: “Mẹ tôi đã lớn tuổi, yếu nên khó đến điểm bỏ phiếu. Trường hợp này, mẹ tôi có thể tham gia bầu cử như thế nào?”.
Khi viết phiếu bầu sai có được đổi phiếu khác không?
Theo quy định tại khoản 6 Điều 69 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), nếu viết hỏng, cử tri có quyền đổi phiếu bầu khác.
Cử tri chỉ cần báo Tổ bầu cử, nộp lại phiếu viết hỏng (Tổ bầu cử sẽ thu hồi và niêm phong), sau đó được phát phiếu mới để bầu cử bình thường. Quy định này nhằm đảm bảo quyền lợi và tính bảo mật của cử tri.
Luật sư NGUYỄN THỊ HUYỀN, Đoàn Luật sư TP.HCM
Trả lời vấn đề này, luật sư Nguyễn Thị Huyền, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết khoản 4 Điều 69 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) nêu rõ:
Trường hợp cử tri ốm đau, già yếu, khuyết tật không thể đến phòng bỏ phiếu được thì Tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến chỗ ở, chỗ điều trị của cử tri để cử tri nhận phiếu bầu và thực hiện việc bầu cử.
Ngoài ra, đối với cử tri là người đang bị tạm giam, người đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc mà trại tạm giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc không tổ chức khu vực bỏ phiếu riêng hoặc cử tri là người đang bị tạm giữ tại nhà tạm giữ thì Tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến trại tạm giam, nhà tạm giữ, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc để cử tri nhận phiếu bầu và thực hiện việc bầu cử.
Như vậy, trong trường hợp người già yếu, khuyết tật hoặc không thể đến điểm bỏ phiếu, cử tri vẫn có thể thực hiện quyền bầu cử của mình thông qua hình thức bỏ phiếu tại nơi ở hoặc nơi điều trị với hòm phiếu phụ do Tổ bầu cử mang đến.
Người Việt Nam ở nước ngoài tham gia bầu cử như thế nào?
Theo quy định tại Điều 2 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ mười tám tuổi trở lên (tính đến ngày bầu cử được công bố) có quyền bầu cử.
Do đó, công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài vẫn có quyền tham gia bầu cử, trừ một số trường hợp không được tham gia bầu cử theo quy định tại khoản 1 Điều 30 Luật này như: bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, người mất năng lực hành vi dân sự,…
Về hình thức tham gia bầu cử, pháp luật hiện nay chưa quy định về hình thức bầu cử từ xa hay việc thực hiện quyền bầu cử ngoài lãnh thổ Việt Nam.
Do đó, công dân Việt Nam ở nước ngoài phải về Việt Nam để thực hiện quyền bầu cử này. Theo khoản 4 Điều 29 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), công dân Việt Nam ở nước ngoài trở về Việt Nam trong khoảng thời gian từ sau khi danh sách cử tri đã được niêm yết đến trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ, thì đến UBND cấp xã xuất trình Hộ chiếu có ghi quốc tịch Việt Nam để được ghi tên vào danh sách cử tri và nhận thẻ cử tri bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, cấp xã (nếu xuất trình tại nơi đăng ký thường trú) hoặc bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh (nếu xuất trình tại nơi đăng ký tạm trú).
Luật sư LÊ HỮU NGHĨA, Đoàn Luật sư TP.HCM
